MARY TUAMTAUM TE THU
Lai Siangtho thak sungah Mary min nei numei 6 ki mu thei hi.
Jesu gumpa hong pianna Mary (Matt 2:11; Sawl 1:14)
Magdelene khua Mary (Luke 8:13)
Bethany khua Mary (Martha leh Lazarus sanggam nu) (John 11:20,31)
Klopas zi Mary (Johan 19:25)
Jerusalem khuami, John Mark’ nu Mary (Kolose 4:10)
Rom khua pawlpi ah om Mary (Rom 16:6)
Hih 6 teng lak ah numei 4 teng khia in i en ding hi. A dangte thupi lo cihna hilo in, hih 4 te thu ki tam theihzaw cih na ahi hi.
GUMPA PIANNA NU “MARY”
“Na cih bangin kei tungah piang ta hen” a ci thei,
Gumpa pianna a suak numei
Matt 1;2; 12;46; Luke 1;2; John2:1-1119:25; Sawl 1:14
Agelh ~ Rev. Dr John Thang Hum leh
Dim Lun Zam
Mary (Mazih) min zah a min ngaih, ki zahtak, min ki phuak numei dang leitung ah om nailo hi. Hih Mary tungtawn in min dang- Maria, Marie, Miriam, Miriame cih bang min ki la sawn hi. Pasal te na ngawn in hih min mah la in, Mario, Marion leh Maria cih bang in phuak uh hi. Adiak in America ah kideih pha diak a, tuma kum 10 lai pawl in Mary min bekbek 3,720,000 val om khin a, Marie cih 645,000 bang om in, Mariam 450,000, leh Marian 260,000 bang om khin hi. Lai Siangtho thak ah Mary min 51 khat vei ki gen hi.
Hong paina Innkuan
Mary pen kuama thu sim loh, a ki niam khiat khua neu, Nazareth khua pan hong piang hi. Nazareth khua thupi a kisak loh dan pen Topa Jesu in nungzui masa te a sap lai in, Philip in Nathaniel kiangah, “Messiah ka mu zo uh hi, amah pen Moses leh kamsang ten a gen bangin Nazareth khua pan hi,” a cih ciangin, Nathanial in, “Nazareth khua pan na hoih piang thei ding ahiam?,” ci-in a na dot hel ahi hi(John 1:46). Tua mun pan Mary hong khang khia hi. Mary pen Judah beh sung pan hong khang khia hi. Judah pen Jacob tapa ali na hi.
Joseph tawh ki ngaihna
Mary leh Joseph kingai a, Jew te ngeina bangin ki ten ding vaihawm (zuthawl kipia, ki dong) uh hi. Jew te in nupa suah theih na ding dawl thum in nei uh hi. Khat na-ah, kidotna bawl masa uh hi. Hih pen kal masa hi a, lang nih tuak pan nu-leh-pa te tuakin thukim na tawh ki hih hi. Tua thukimna a om khit ciangin mi taangpi theih dingin pulakna nei hi. Hih mun ciangah lawmta hi lai a, omkhop theih na ding khuan nei nailo hi. A dawl thumna ah, lang nih tuak hoihsak na tawh kipii-kitenna bawl uh hi. Tua khiat ciang bek in nupa ngeina tawh om khopna nei thei pan hi.
Kha Siangtho na sep zai tel
Joseph leh Mary, kidong khin dinmun ciang lel-a a om sungin, vantung mi in Mary hopih a, tapa na nei ding cih gen hi. Mary in a thungah teng khempeuh Joseph gen hi kha ding hi. Joseph a dingin tel hak mahmah a, um theilo ahih manin, nusiat ding ngaih sun hi. Jew te thukham ah, numei in pasal neilo a, agai leh suang tawh den lup ding ahi hi (Thuhilhkikna 22:23,24). Joseph mi lungsim hoih ahih manin, Mary nusia dinga suangtawh kideng lum sak ding cih pen thuhaksa mahmah thu ahi hi. Tua bang bilbial teng laitak in Pasian in Joseph hopih in, Mary a tenpih ding gen hi.
Kha Siangtho nasep in “piang sak,” “pan khia”, “kem cing”, “picing sak” cih bang ahi hi. Pian 1:2 na-ah, Pasian in van leh lei abawl in tuipi bawl masa a, tua tui tungah Kha Siangtho in khuh in nate piang sak hi. Pasian in mihing (Adam) a bawl in, a sungah ‘hu’, ‘nuntakna’ muan ci hi. Tua pen Kha Siangtho nasep ahi hi. Kha Siangtho in a omnailo te piang sak a, a omsa te kem in a siate zong thak suaksak hi. Mary in hih thu tel ahih manin hi thei ding um pah hi.
Mang’ i cih pen Kha Siangtho aw te lak ah khat hi a, aw tuamtuam te lak ah a kician pen Pasian vanzat khat ahi hi. Tua hun pan kipan Joseph in Mary hoih tak kem hi. Ta a suah dong ci leh sa tawh kizopna neilo hi. (Matt 1:25).
Mary lungsim hoihna
A lungsim hoihna pen lungngaihna, ngak siamna, Topa a pahtawi nate pan hong kilang hi. Khatna ah- kiniam khiat hi. Hih thulian pi bangci bangin kei tungah hong tung thei ding hiam? Kei kilawm ka hiam? cih bangin pau hi. Anihna ah- lametna nei hi, “A nasem Israel tungah a kamciam hong phawk a, lainatna hong nei hi,” ci-in a lametna a tangtunna pulak hi. Athumna ah-azak thute, amuh thute a telloh hangin nial kik leh dot kik sawmlo in, ngak hithiat hi. “Nangma cih bang ka tungah piang ta hen,” cih kammal te zang hi. A lina ah, azak leh amuh thute dong supsup selo in, alungsim ah kem khinkhian lel hi. A ngana ah - Passian min phat den hi.
Mary, Gumpa’ suahna nu hih ding a kiteelna
Lokhawh leh innsung nasep lungkim tak a sem, a ki niam khiat, minthana, liatna a lunggulhlo, midang te theiloh hih numei bang hangin gumpa suah nading Pasian in teel ahi tam? Hi..hi Mary in teello a, Pasian in Ama’ pilna leh theih kholhna tawh a teel ahi hi. Bang hang kumpi inn tel lo a, lokho mite tenna Nazareth teel hiam? Banghangin kumpi khua, kulh tawh ki um a, galvil ten acinna, sakol leng galkap ten a kepna khuapi teel lo hiam? Nazareth ah sum zonna lianpipi om selo in, hauh ding leh khat leh khat kikhem ding ngaihsutna, hazatna zong omlo hi. Gamdai in, patauhna zong om selo ahih manin galte in lak masak ding ngaihsutna nei selo hi. Tua ahih manin Pasian in kum sawtpi pek in geelna nei khin a, kamsang te tung tawn in gen khol khin hi (Isai 7:14-16; 6.7; Mikah 5:2-3).
A sianthona
Nungak siangtho i cih ciangin, ‘a nungakna bit’ cihna hi. Upna pawl khat te ah, lungsim siangtho kilkel, mawhna them zong bang lo, heh ngeilo, khasiat muisiatna nei ngeilo cih bang dan in a khia zong om hi. “Siangtho” cih ciangin Greek kammal tawh ‘parthenos’ ci in ki gelha, a khiatna pen pasal tawh ki sukha lo, a nungakna bit cih na hi.
Siangtho zatna adangte en lai leeng, a la phuahna ah- Mary pen a kiniam khiat numei ahihna, Pasian kihta ahihna leh Messiah a lamen mahmah numei khat ahihna, Pasian sung bekah lametna leh lungkimna nei ahihna gen hi (Luke 1:45-55). Jesu kammal te lakah ‘Gul bangin pil unla, vakhu bangin gitlohna nei kei un’, ci-a (Matt 10:16). Mary pian zia pen hi bang dan linlian ahi hi. Siatna tawh dimna leitung ah teng ahih manin pilvang mahmah a, heh theihna, kha siat theihna mun te ah, thuakzo in, cil lum tawh valh khawm in, ama’ sungah gitlohna them zong omlo hi. Nidanglai a Pasian nasem Augustine in a genna ah, “Mary in Jesu a gil sungah a san ma in upna tawh a lungsim sungah sang khin hi,” ci in gen hi.
Ki niam khiatna
Ka nuntakna in Topa phat a, ka kha in ka gumpa leh ka Pasian sungah lungdam hi; banghang hiam cih leh amah in a kiniam khiat ana sem nu lungsim hong don hi. (Luke 1:46-48)
Pasian kihtakna nei-Ama hehpihna in a khang akhangin amah a zahtak mite tung dongin hong tung hi. (Luke 1:50).
Pasian a lunggulhna- Pasian in a gilkial mite na hoih tawh dim a, mihau te khut hawmsa in pai sak hi. (Neu 53)
Lametna a neihna-Amah in a nasem Israel phawk in, hehpih a, Abraham leh a suan leh khak te tungah a kamciamna phawk hi. (neu 54,55).
Lungsim suk khakna-Mary in a gil sungah kha tampi (kha 9) a paai sitset naupang pen a it danding kigen theilo hi. A kiang bek ah om sak nuam in, et cim theilo ding hi. Tua dan lungsim puak pen hunkhat ciang hong ki khel vat hi.
Kum sim in Jerusalem ah biakna pia ding Jews mite pai uh hi. Joseph, Mary leh Jesu zong va pai a, pawi leh biakpiakna teng mankhin in ciah kik uh hi. Nithum lam apai khit ciangin anu leh apa te in naupang Jesu mulo uh a, tua ciangin Jerusalem ah lehzon kik hi. Jesu biakinn pi sungah siampi te leh lai thei te tawh Lai Siangtho a kikupna uh amu uh hi. Mary in, ko na nu leh napa in kong zong uh hi, cih a gen ciangin, Jesu in, kuate ka nu leh ka pa hiam? Pasian thu ngai a, azui te ka nu, ka pa, ka sanggam hi, ci in dawng kik hi. Mary in dong kik, sel kik selo in a lungsim ah koih hi. Banghang in kei anu takpi, nu hong ci theilo ai tam cih zong nei selo hi. Ahang pen kha mit tawh tel thei hi.
Nazareth khua ah teng a, leitung kivaak na ding lettama nasep sem hi, ci in Lai Siangtho ah I mu hi. Miten zong khutsiampa Joseph tapa in thei hi (Matt 13:55). Joseph in kum tampi nuntak pih lo hiding in ki um hi. Tua hun pan kipan Jesu in Judah ngeina bangin innsung uzaw tavuan la in, makaih hi.
A pan mun thei- Jesu in kum 30 a phak ciangin leitung mihing hong pianna adeihna bulpi ahi, Pa’ sawlna nasep hong ki pan hi. A nasep a kipat cil in Kana khua ah mopawi khat va uap hi. Hih mopawi pen Mary kinaipih tanau sung hikha thei ding hi. Judah ngeina bangin pawisiim mi khempeuh lenggah tui tawh zindo hi. Mary in ama’ panmun tel mahmah hi. Lenglate nop sak ding, a ki don kim ding lunghimawh hi. Amit vak sak in, abil hong den hi. A ki tangsap na mun va don kha pahpah hi. Lenggah tui hong bei petpet a, atheih phet in Jesu va ko pah hi.
Jesu tungah amuh zia- Mary in Jesu amuh zia pen ci leh sa hi nawnlo in khamit tawh mu thei ta hi. A sungpan piang ci leh sa’ ta khat in mulo a, vantung a sang pen Pasian tapa in mu thei hi. Tua ahih manin lenggahtui bei na thu, vako leh a lamdang khat piang ding cih thei hi. Lenggah tui bei a theih phet in tha khat thu in Jesu kiang va ko pah hi. Hih a vakoh na pen sawl tangzang dan a, sum buk ah va lei pak ding cihdan hihet lo aa, na lamdang lamet na hi.
Lai Siangtho ah Jesu na lamdang bawl khempeuh ki gelh khin lo hi. Mary in Jesu tawh ki thuah na ah amuh khitsa tampi omkhin ahih manin ako ngam ahi hi. Kana mopawi ah nalamdang bawlna pen a khatveina ci-in ki ciamteh hi. Tua bang cih ciangin mipi theih a abawl nalamdang te lakah a masa pen cih na hi zaw hi. Jesu sep leh bawlte anai tak a avamu pen Mary bek hi a, tua bang amuh leh azak thute gen khialo in a sungah koih ci-in na gen hi (Luke 2:51-52).
Jesu in a dawn kik na ah, ‘Numei aw, ka hun tung nai kei,’ na ci hi. Hih numei cih pen zomi te zat dan a, sim mawhna kammal hi lo zaw in, Hebia mite zat dan a, thupi sakna hi. Ahi zongin ‘Nu’ aw, cih zanglo hi.
A hun tawpna singlamteh tungah a ki thah ma in, amah a-it numei tampi leh nungzui te zong om ahihna amu hi. Johan a kiangah om amuh ciangin Mary sam a, ‘Hiah, na tapa om ei,’ ci in gen a, tua khit teh Johan kiangah ah zong, ‘hiah! na nu om ei’, ci-in gen hi. Tua hun a ki pan Johan in Mary a inn ah ciah pih in kem hi. (John 19:26-27).
Ta dang zong nei
Catholic pawlpite san na ah Mary pen Khris gumpa a suah khit ciangin pasal nei nawnlo in tuam om suak hi, cih upna nei uh hi. Hih ngaihsutna pen manlo ahihna Lai Siangtho in hong gen hi. Jesu pen “tacil” ci-in gen hi. Tacil cih sese I deihna pen ta dang zong nei cih na hi. Mtt13:55; ah- Topa Jesu in suahpih sanggam 4 nei hi- James (James laikhak gelhpa); Joseph, Simon leh Judas (Judah laikhak gelh pa) te ahihi (Mk 6:3;Mtt 13:55-56). Tacil a cih ciangin Jesu a piankhit ah ta dang zong nei ahihna kithei hi.
Mary dahna leh Lungdam na
Mary zong mihing khat i’ neih- nuamna, dahna, patauh na, lungneuna cih te nei hi. Judah te ngeina ah, tapa u-pen in inn sung tavuan la ahi hi. Joseph si baih ahih manin Mary lungsim ah meigong hihna om hi. A tapa u-pen Khirs si leuleu hi. Mihing lampan a lametna teng bei hi. Hih dahna pen mihing khat ahihna tawh a om thei thu ahi hi. Banghun ciangin hih dahna teng nuamna hong suak hiam? cih leh, Singlamteh tungah a sih ma in, Nungzui Johan kiangah, “na nu en in” acih ciangin, tua hun pan ki pan Johan in Mary ciahpih in don hi. Tua ban ah, Topa mahmah in, “Note te tawh omkhawm tawntung ding, hong huh ding, hong hehnem dingin, Kha Siangtho kong sawl ding hi, tua Kha Siangtho na ngah uh ciangin nadahna tenguh lungdamna hong suak ding hi, ci-in gen hi. Mary in Pentecost ni Kha Siangtho kibuakna ah, a leitung lungsim dahna khempeuh lungdamna hong suak hi.
Sawltak te tawh ki sim khawm
Pasian kumpi gam sungah Mary dinmun bang hiam? cih mite theihnop khat hi. Biakna pawlkhatte ah ama’ dinmun ding thupisaklua kisa in, ama’ lim ding ki bawl in, ama’ tungtawn in thungetna zong tampi kinei hi.
Lai Siangtho in teltak in hong genna ah, Jesu bek in mihing leh Pasian kikal ah hong ki kham, amah kiang tawnlo in Pasian in hong san theih na ding omlo cih gen hi. Jesu nasepna amu numei khat in, “Nang hong paai gil in thupha ngah ding hi,” acih leh Topan, “Pasian thuza a, azui ten thupha ngah zaw ding hi”, na ci kik hi (Luke 11:27-28).
Topa kam vaikhak bangin nungzui 12 te in Jerusalem ah vangliatna ngak hi. Tuate lak ah hih I gen Jesu’ nu, Mary zong ki hel hi (Sawl 1:14). Tua ni in Kha Siangtho ki bua ahih manin Mary in zong Kha Siangtho vangliatna na ciam kha hi. Tua ni-a, na lamdang piang (mi 3000 te kikhelna) zong mu kha hi. Tua hunpan kipan sawltak dangte tawh nasepna ah ki hel to suak in Pasian gam ading nasiatakin nasepna ah pang hi. Mary pen sawltak te lak ah khat hong suak hi.
Thu khupna
Mary pen lungsim siangtho tawh Pasian a zong mi ahihna kithei hi. Pasian in taanglai pan kipan, tanpa Khris pian na ding lungtang ki gingin na zongzong khin hi. Ahun a cin ding bek ngak a, a hun kicin ciangin Mary azangh ahi hi. Midang te tawh aki lamdanna pen a lungsim ki ginna ah ki mu thei hi. Pasian thugen te a lungngaingai mi ahi hi. Vantungmi in ahopih lai in, “Na cih bangin ka tungah piang ta hen,” acih theihna pen Pasian deih lungsim puak ahi hi. Amah ki paak a, ki phasak lo hi cih zong ki mu thei hi.
Dotna
Mary pianzia leh innkuan omzia gen in
Mary mi siangtho aki cih theihna bang hiam?
Elizabeth tawh ki nai na leh a hawhna ah bang thu piang gen in.
Mary la phuah te thu bangzah om hiam?
Mary dahna bang hiam?

