GOSPELS LEH GOSPEL ETKAKNA. Agelh ~ Lian Muan Kham Suante

Date:

GOSPELS LEH GOSPEL ETKAKNA

Agelh ~ Lian Muan Kham Suante

 

THUPATNA

 

“Gospel”​​ cih kammal pen Anglo-Saxon kammal​​ “godspell”​​ cih pan a kilasawn hi-in,​​ “pasian tangthu” (god – pasian; spell – a story)​​ hiam,​​ “tangthu hoih” (gōd-good; spell – a story)​​ cihna hithei hi. Misiamte in zong, Lungdamna Thu genna dingin​​ koizaw zang ding?’​​ cih pen khentat haksa sa uh hi. Ahi zongin,​​ “tangthu hoih/lungdamna thu” (good story/good tidings)​​ cih pen Grik kammal euangelion (Gospel)​​ tawh kinaizaw in thei uh ahih manin, Jesu tangthu – a nasepna, sihna leh thawhkikna – genna dingin​​ “Gospel” (good news – Lungdamna Thu)​​ cih kammal pen kizang hi.

 

Thuciam Thak hun lai a Grik pau a zang mite lakah, euangelion cih kammal pen Rom kumpi-in a mipite laka tangthu hoih leh thu manpha a pulakna dinga kizang kammal ahi hi​​ (public proclamations about the Roman emperor).​​ Gentehna-in, galphualah Rom kumpi-in gualzawhna a ngah ciangin, a nasep hoihnate leh pasian zah donga a kibawlna thute tangkona dingin kizang hi. Sawltak Paul in euangelion cih kammal pen, Jesu hotkhiatna genna dingin zangin, Matthai-in Jesu thugente genna dingin zangin, Marka-in ahih leh Jesu tangthu ciamtehna dingin zang hi. Amaute in Thuciam Thak hun laia thuhoih genna dinga kizang kammal omsa pen kawm​​ (adopt)​​ uh, cihna ahi hi. Tua ahih leh,​​ “Gospel”​​ cih leh​​ “Gospels”​​ in kibatlohna bang nei hiam?

 

1. GOSPELS LEH GOSPEL TEHKAKNA

 

Thuciam Thak bu sunga a masa 4-te pen​​ “Gospels”​​ kici hi.​​ “Gospels”​​ cih ciangin Lungdamna Thu bute ci-in kigen leh theihnop pen ding hi.​​ “Gospel” (“s” omlo)​​ a kicih ciangin, Lungdamna Thu bute genna hi loin, Lungdamna Thu tektek genna ahi hi. Tua ahih manin,​​ “Gospel”​​ in Jesu tangthu, a nasep​​ (deeds)​​ leh a thugente​​ (teachings)​​ huam khin hi. Ahi zongin, Lungdamna Thu bute in Jesu nasep leh a thugente pen mimal tangthu gelh bangin​​ (biographical)​​ a neng a tawngin ciamteh lo hi. Gentehna-in, a tangvalno tung​​ (kum 13)-a kipan kum 30 a phak dong Jesu tangthu ciamtehna bangmah kimulo hi.

 

2. SYNOPTIC GOSPELS[1]

 

“Synoptic Gospels”​​ a kicih ciangin, Matthai, Marka leh Luka gelh Lungdamna Thu bute genna hi-in, Johan gelh Lungdamna Thu pen Lungdamna Thu bu 4-na​​ (Fourth Gospel)​​ kici tuamdiak se hi. Bang hang hiam cih leh, Matthai, Marka leh Luka-te bang loin, Johan gelh Lungdamna Thu pen tuamkai diakin kithei hi. Hih thu tawh kisai-in a kicingzaw semin a nuaiah kigen lai ding hi. Matthai, Marka leh Luka-te “Synoptic Gospels”​​ a kicihna hang tomno in enpak ding hi hang.

 

  • Matthai, Marka leh Luka-te in laibu lepzia​​ (arrangement)​​ leh Jesu tangthu gelhdan tawh kisai-in kibatna tampi tak nei hi. Gentehna-in, Jesu kituiphumna leh ze-etna thu a kigelh khit ciangin, Galilee gama a nasepna tawh kizomin, Jerusalem leh a kima a hun nunung a zatna – a sihna leh a thawhkikna- tawh monghialna kinei tek hi.

  • Matthai, Marka leh Luka-te tangthu gelh pen a kibatna tampi tak a om bek hi loin, a kammal zat​​ (verbal content)​​ nangawn uh zong tampi tak kibang hi. Gentehna khat gen lehang, Jesu in phak natna a damsakna tawh kisai-in Matthai​​ (8:1-4), Marka​​ (1:40-45)​​ leh Luka​​ (5:12-16)​​ -te kammal zat pen a kibatna tampi tak om hi.

 

Tua ahih manin, misiamte in Matthai, Marka leh Luka-te pen khatvei thu-a sinkhop ding lemtang sa uh ahih manin,​​ “Synoptic Gospels”​​ ci-in vawh uh hi. Synoptic cih pen Grik pau a​​ “Synopsis”​​ cih pana kilasawn hi-in,​​ “enkhawm/khatvei thu-a en/a kiton a en” (seeing together)​​ cihna ahi hi. Lungdamna Thu bu gelhte pen Evangelists kici-in, tua mah bangin hih laibu sungah zong Evangelist cih a kizat ciangin Lungdamna Thu bu gelhte genna ahi hi. 

 

THUKHUPNA

 

A tunga kigenna panin​​ “Gospel” (Lungdamna Thu)​​ pen khat bek omin,​​ “Gospels” (Lungdamna Thu bu)​​ ahih leh 4 tak om hi. Gendan dang khatin gen lehang, Lungdamna Thu khat bek omin, Lungdamna Thu bu ahih leh 4 tak​​ (Matthai, Marka, Luka leh Johan)​​ pha hi. Ahi zongin, hih laibu sungah​​ “Gospels”​​ teng khempeuh kisinlo dinga, Lungdamna Thu bute lakah Synoptic Gospels teng bek kisin phot ding hi. Tuate pen Matthai, Marka leh Luka-te ahi uh hi.

 

 

[1] Hih laibu sungah,​​ “Synoptic Gospels”​​ cih leh,​​ “Synoptic”​​ cih pen kizang khawmkhawm ahih manin, telkhial kei ni. A tuam hilo in, a kibang genna ahi hi.

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related