GAMING DISORDER
(Game kimawl lo aa omtheih loh natna)
Agelh ~ Dr Man Nem Dim
Tu hun ciang in Internet hoih mahmah ta aa, a hoih aa a zang thei te a ding in khantotna tampi a om mah bang in, a zangsiam lo te a ding in siatna zong piangsak hi. Tua siatna te lak ah online game kimawl na pen tu hun khangno te lak ah ki zel mahmah ta hi.
Leitung bup cidamna tawh ki sai ki pawl na (World Health Organization) in Game ki mawl na ut luatna pen natna khat in 2018 kum in na ciamteh hi. Game i cih ciangin online game le offline game i cih internet a kisam le a kisam lo game khempeuh a paa ahi hi. Ciimphawng ki mawl na pan in kikhawl thei lo aa, i theihloh kaal in Game suai natna ki ngah tam mahmah ci hi. Numei te sang in Pasal te in hih natna ngah zaw uh hi.
A bei sa kum khat sung tawntung a nuai aa-te lak ah 5 pan a tungsiah na tuak khak a le Game suai natna a nei ta na hi hi.
Hun khempeuh ah ki mawl ding bekbek ngaih sut na
Ki mawl khak loh ciang lungnop lo
Ki mawl leng nuam sa tektek in khawl ding ci ta le cin a nai khan toto
Ki mawl hun khiam zolo / khawl zo vet lo
A beisa aa nopna sak aa na sepnop te zong sem nuam nawn lo
Na ki mawlna hang aa nasepna mun, inn le sang te ah buai na piang (Genteh na- game ki mawl na hang aa zanlum hak in zum laplo den, innsung nasep ding te kin nawnlo in innkuan pih te tawh ki tawng den, Sang lai te zo nawn lo cihte ahi hi.)
*Hih buaina te a om hang zong awlmawh zo nawn lo
Na kimawl hun na innkuan pih te thei sak nuamlo in khem
Lungkham na le dah hun ciang Game kimawlna tawh lungnop na zong
Na innkuan pih le na ompih lawm te tung hi bang te a om le Game suai natna a ngah ta ahi hi. Nang le nang na game ki mawl hun pen tam sa ngeilo ding hi teh. Na ompih na innkuan pih te in tam lua ong cih le na game ki mawl hun na khiap ding hanciam in.
Game suai na hang aa ong piang khia natna te bangteng hiam?
Mitawh ki ho/ki khawl nuam nawnlo
Na khat peuhpeuh lunglut tak aa sem thei nawnlo
Pumpi siangtho sak zolo
Zan ihmut ciim ngeilo
Hehsuak baih le lungtom den
Sangkah na, nasep na le innkuan sung a sephuai/ tavuan te zo nawnlo
An duh lo
Pumpi tat ding thadah
Game suai natna ngah loh na’ng koi ci ki kep ding?
Na kimawl hun ding ciangtan nei inla, a khawl hun ding in khawl pah setset in. Naupang te a hih le nule pa in hun neih sak ding ahi hi.
Phone le game ki mawlna computer le van te lupna khan ah koih kei in. Tua hi le zan kiim tho aa ki mawl suak cih te omlo zaw ding hi.
Nisim laisim, lasak, guitar tum, lawm le innkuan pih te tawh ki ho/ vak khawm cih te hih in.
Exercise bawl hamtang in. Bang hang hiam cih le tuttut na le game ki mawl na in i pumpi tung ah natna tampi piangsak a hih manin exercise လေ့ကျင့်ခန်း bawl na in tua te daal tuam hi.
Game suai hi aa na ki upmawh leh a tung aa dan in khiam in la, na lungsim a dang ah a om na’ng in hih in. A lem mahmah kei le lungsim lam tawh ki sai Siavuan te kiang ki lak in. Na tano te game suai aa na upmawh le naupang siavuan kiang ah gen pah in. Khangno tampi te hih game hangin khantot dingzah akhangto lo le innkuan pa pi game ki mawlna hang aa innsung a buai tampi om cih mu kahih manin, a hunlap lai in natna pan a dam kim ding le natna i ngah loh na ding in ki kem ciat ni cih kong hanthawn nuam hi.
