ESTHER (A thumang leh hangsanna anei A mipih te ahon khia numei)

Date:

  ESTHER

 

(A thumang​​ leh​​ hangsanna​​ anei

A mipih te ahon khia numei)

 

Esther Laibu

 

Agelh ~ Rev. Dr. John Thang Hum leh

Dim Lun Zam

 

  

Pasian piak melhoihna zang thei a, kumpi innsung dong atung numei tampi om khathei dingte lakah Esther pianzia pen alamdang tuam vilvel khat ahi​​ hi. Tua bangdan mite lakah, amahbek hamphat pak nading ciang, pawlkhat ten a inn kuanpih sung phat tuampih nading ciangin a zangh zong om ding hi. Hih Esther pen a tuampian vilvel numei khatin ki ciamteh hi. Amah pen a innkuan​​ pih ciang bek hi-lo a minam bup inzong​​ aphattuam​​ pih numei cingtak mahmah khat ahi​​ hi.​​ 

 

 

BC 486-465 sungin kumpipa​​ Ahasuerus​​ in Persia gam uk hi. Kumpi a suahzawh kum thum ciangin ama’ ukna sungah om gam 127,​​ (India pan​​ Ethiopia​​ dong)​​ huam sung gam ulian khempeuh kaikhawm in, ni 180​​ (kha guk sung)​​ pawi bawl sak hi. Tua pawi aman khit ciangin ama’ kumpi huang sunga om nasem ta’ding ni sagih sung pawi bawlsak lai hi. Kumpi nu Vahti inzong numei tading atuam vilvel in pawi bawlsak hi.

 

 

Hih pawi sungin zu leh sa, an, duh bangbang, ki ciangtan omlo in ki ne hi. Ni sagih a cinni ciangin kumpi pa in pawisiim mipi te tungah azi Vashti hoihna lak nuam a, sam sak hi. Vashti in bangteng ngaihsun hiam lungtun lohna nei-a vapai nuamlo hi.

 

 

 Kumpi pa zong maizum in zong heh hi. Hih tawh kisai bangcih ding cih anasem mipil thudotte adot ciangin thukhun om bangin kumpinu hihna​​ (zaa)​​ pan phiat a, ama mun ah numei dang khat koih ding ngaihsuttna pia uh hi. Tua bangin thu kikhen a, kumpinu Vashti nungsang lam ciah ta hi.

 

 

Kumpipa a zukham napan khua hong phawk ciangin Vashti na om nawnlo ahih ciangin lungleng hi. A nasem ten atheih ciangin kumpi pa zi ding vaihawm sak ding geel uh hi. Tua dingin a gamsungah nungak melhoih teng kaikhawm a, Susan khua innpi khat sungah koih in melhoih nading kibawlna nei sak hi. An alim thei pen tawh vak in, pumpi etlawm na ding nuhtheih tuamtuam kinuh in, kha tampi sung kithawi sak hi. Ahun a cin ciangin hih numeite kumpipa maiah kilak in, kumpi pa’n a pahtak penpen azi dinga, Vashti mun ah​​ a​​ om ding ahi​​ hi.

 

 

Esther pian khiatna

 

 Ama tangthu kigelhna ah; Jew​​ mi, Benjamin suan, Kish tapa Shimei, Shimei tanu Abihail, Abihail tanu Esther ahi​​ hi. AD 600 hun a, kamsang Jerimiah tawh ki bangin Babylon gamah sal​​ (galmat)​​ a ki paipih te lak ah ama innkuan te​​ (anu leh pate)​​ zong kihel hi dingin​​ ki um hi. Amah ahih leh Babylon leitang tungah apiang ahi​​ hi. Anu leh apa in sihsan a tagah in om hi. Tua laiah a pano Modekai in na kem hi. Hih hun in Modekai pen kumpi inn sungah thunei khat in na om khin hi.

 

 

Mordekai pen kumpi Nebuchadnezer in Jew​​ mi sal-a mat mite lak ah kihel hi. Saltaang Jews mite lakah kumpite maipha mu-a kumpi pa’ nasem, mimuan, mun thupi ngah mi zong om hi. Thuman, cihtak na hang in kumpi pa muanna angah ban ah, kumpipa’ thah ding ki sawmsimna theikhia ahih manin kumpipa muanna​​ angah semsem mi khat zong ahi​​ hi.​​ 

 

 

 Kumpinu ding kidem numei tampite lakah Mordekai deihsakna tawh Esther zong kihel hi. Kumpi pa in adeih a teel ma-in, numeite kumkhat sung kiginna om sak hi. Hih hun sung aci asa ahoih nading anlim ne in, kinuh tuamtuam nei in, kimawlna, annek hun, laisim hun cih te neisak hi. Esther in a siapa​​ (kisinsak makai pipa)​​ Hagai I maipha ngah pah hi. Mordekai in Jew minam sungpan ahihna gen peuhmah lo ding kham hi. Tuamah​​ bangin​​ Esther in gen lo hi.​​ 

 

 

Kumpipa mai​​ ah miteel hun hongtun ciangin, nungak kiging sa te khatkhit​​ khat va kilak hi. Kumpipa deihlohte kisam kiklo hi. Esther hun hong tunga, kumpi pa mai-ah va kilak hi. Kumpipa mit la pah a, tuani mahin kumpi nu Vashti lukhu ama lu tungah ki khu sakin, pawi zong ki bawl sak pah hi.​​ 

 

 

A Sep khiatte

 

Kumpi nasemte mi nihin kumpipa tungah a lungkimloh manin kumpipa a thahsim nopna Mordekai in thei khia hi. Mordekai in Esther tung tawn in kumpipa thu puak hi. Esther in a Mordekai min tawh hih thu kumpipa a vatheihsak ciangin kumpi pan zong athu kana, tuapan in thuman thei khia ahih manin kumpipa thah ding a sawmsim mi nihte sihdaan piapah hi. Hi bangdan in Esther leh Mordekai kumpi pa muhna ah amat khangto hi.

 

​​ 

Hunkhat ciangin kumpipa in ama’ nuaia nasem Haman zakhang sak hi. Haman mi thupi hong suakta ahih manin kongkhak ah alut ciangin kongcingte in zahtakna lukun pia den hi. Ahizong Mordekai in pia nuamlo hi. Ahih noplohna a ki kan ciangin, Jews mite biakna tawh kituaklo cih gen hi. Tua pan in Haman heh a, Jews mi khempeuh suksiat ding sawm hi. Hihthu Mordekai in atheih​​ ciangin Esther tungah puakkik a,thu​​ khatpeuh a pian leh na khat amanlang taka asep nading gen hi.​​ 

 

Pasian mai zong masa

 

 

 Esther in​​ amanlang takin vai khat geel pah a, amah leh anasem ten antang in, Mordekai zong an ana tan ding vaikhak hi. Antanna pen nam tampi in kizangh hi- lungsim deihna khauhtak pulakna leh Pasian maiah ki niamkhiatna lahna hi. Esther in Pasian mai​​ ah alungsim niamkhiat in amite ading thungen in avai khempeuh Topa tungah ap hi. Antan khit nithum ni-in, a kumpinu puandum silh in kumpipa muding vapai hi. Kumpi pan amuh ciangin lungdam takin na kimuh pih a, adeihna gen khuan na pia hi. Esther in adeih thute gen pah samsam lo in, kumpipa​​ tawh kizopna neih masak ding, alungsim zawh masak ding geel masa hi. Hih pen pilna khat a hi​​ hi. Hih bang pilna bangci ngah hi ding hiam? Pasian azahtak a, amuang mite Pasian in pilna pia ding cih gen hi.​​ 

 

Esther in kumpipa guak samlo in Haman zong tawh sam khawm hi. Hih zong pilna khat ahi​​ hi. Kumpipa vai khempeuh atheih pih ding kilawm pen Haman ahihna thei hi. Anung cianga Haman tungah thupiang ding teng ageel khol hilo napi tua bang ding a Pasian in aheihei nahi​​ hi.

 

​​ 

Tua nitak kumpi pa’n Esther kiangah adeih bangbang anget theih nading, agam phallang dong nangawn a piak ding kamciam hi. Hih bang kampau pen kumpite kamzat zia, athuneihna leh maipha apiakna lah na zong ahi​​ hi. Esther in bang mah gen nailo hi. Kumpi pa lungsim la phot lai hi. Azing nitak teh zong Haman tawh an anek kik ding; tua lian bek ngen hi.​​ 

 

 

Haman Pukna

 

 

Haman pen na ki phasak lua ta hi. Inn atun ciangin alawmte tungah kumpi pan apiak hauhna leh kumpinu in amah leh kumpipa bek anne sam ahihna kisial in gen hi. Hita leh kongpi atun ciangin Modekai in zahtakna apiakloh pen nasa mahmah hi. Tua thu azi leh alawmte tung agen ciangin, Mordekai asuksiat ding tha pia hi. Haman in Modekai thah na ding khuam pi 75 asang khat phutsak hi.​​ 

 

 

 Tua nizan in Pasian in kumpipa lungsim lawnga, Mordekai gamtat hoihna bangci thuh kik ding ngaihsun hi.​​ {(Modekai in kumpi pa ki sawmsim na thei khia a, gen kik ahih manin kumpipa nak lungdam mahmah hi (Esther 2)}.​​ A zingsang teh Haman kiangah, kumpipa’ pahtawinop pa tungah bang hih ding hoih hiam? cih dong hi. Haman in amah dingin na ki ngaihsun ahihman, ama’ tungah kibawl ding a utziateng na gen hi. Kumpipa in zong tua nacih bang lian​​ in Mordekai tungah hih​​ in na ci hi. Hih ahih zia khempeuh Esther alian 6 na-ah acing takin ki gelh hi. Haman leh azi pen hih thupiang hangin lau mahmah ta-a, Modekai khut sungpan suakta lo ding ahihna thei uh hi.

 

 

 Anitak nihna ciangin Kumpipa leh Haman Esther inn ah an neding paikik hi. Kumpipa in acih ngei bangin, adeih peuhpeuh anget ding genkik hi. Tu petpet in Esther in gen ding hun tung ahihna theita hi. Esther in zong,​​ “Ka mite kisuksiat nading thu hong heisak in,”​​ ci-in gen khia ta hi. Kumpipa in,​​ “kuan​​ thuphuan hiam?​​ cih adot ciangin, akiang a om Haman kawkphei in,​​ ‘hih pa hi,’​​ cih tangtak in gen hi. Kumpipa hehlua kisa in innpua ah paikhia​​ in hu vasang khia a, hong lutkik laitak in Haman in kumpi nu lamah thum ding apumpi a heiphei laitak kumpi pan mulian hi.​​ Tua sawnsawn kumpi pan amuh ciangin, ka zi nangawn hong zolbawl saksawm acih laitak in, kumpipa nasem te khatin,​​ ‘hua laiah Mordekai khailup nading abawl khuam om hi,’​​ cih agen leh tua tungah amah​​ Haman khailup ding thu pia pah hi. Gitlohna lungsim pua khat a lungtang khel lo a, puatham tawh kidik sak leh siatna ama tungah tung kik ding Pasian gel ahi​​ hi.

 

Esther in amite kithah nading Haman in letmatthuh a, ahawmsa lai khempeuh a kidawhkik theih nang kumpipa tungah ngen hi. Kumpipa in tua khempeuh adeih bang septheih nading Mordekai tavuan pia hi. Persia gamsung a Jew​​ mi khempeuh kithah nading pan in a kidawh khiat kik nading leh, Jews miten a galte a thah theih nading thu piakbeh lai hi. Tua ni-in, Jews ten a galte tungah phula kik ahih​​ manin​​ pawi lianpi kham uh a, tua pen Purim pawi ci-in tuni dong tua pawi kum simin bawl uh hi. Jews miten gam 170 sungah om amau mudah agalte uh tul sawm sagih leh tulnga that uh hi. Hih thupiang phawkna kumsim in bawl uh a, abawl sim un, khat leh khat anlim nono kikholh in, mizawngte tungah thupha bawlna nei uh hi.​​ 

 

Thukhupna

 

Israel​​ minam te Pasian teltuam cih i thei hi. Pasian in mihing a teltuam nop ciangin vai tuamtuam tawh thu manna kisin sak phot hi. Thumangte mah na teel toto hi. Tuabanah ami tenzong Pasian huutna aneih theih nading, muanna leh cihtakna, thumanna te na deih hi.​​ 

 

 

Israel​​ mite pen pilna zong Pasian in midang tawh kibang​​ loin, atuam phadeuh in pia hi. Esther in, a pano, Mordekai’ thu amanna, Pasian azahtaknate hangin pilna atuam pian vilvel nei hi. Azenzen in amah ki phasak in, Mordekai thu manglo hi leh, mitampi in siatna tunlawh ding hi.Kumpipa tungah abawl ziate, thu ngaklah lo in, a paizia mantak, kilem dimdiama, apian theih nading thukhun theihzia pilna nei hi. Apianna, agam leh amite manggilh lo hi. Ki phasak selo​​ in, Pasian kihtakna tawh nungta hi. Hih pen Esther in aneih aituam sunglam mugil ahihi. Paunak in,​​ numei pil in a-inn lam a, numei hai in ama khut mahmah tawh susia hi,”​​ ci hi.​​ (Pau 14:1)​​ 

 

Dotna

 

  • Esther leh Mordekai kizopna gen in.

  • Esther in kumpipa lungsim angah nading bang sem hiam? Tua bang sepna tuhun in kisamlai in na um hiam? Na lawmte tawh ki kum in.​​ Tua bang sepna Lai Siangtho bangmun tawh kituak nasa hiam?

  • Esther bang dan numei tulai in na muh aom hiam? Om theiding na um hiam?

  • Na minam te bang kisam nasa hiam? Tua aki sapna uh bangci huh theih ding na ngaihsun hiam?

  • Mordekai a khalam dinmun bangci mi hiding na um hiam?

  • Mordekai in a tavuan bangci zawh hiam?​​ 

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related