BANGHANG JESUH LEITUNGAH HONG PAI
Agelh ~ Kap Za Khai
‘‘Bang hang hiam cih leh Mihing Tapa zong, midangte
ama na a semsak dingin a hong pai hi lo hi.
Midangte’ na a sem ding le mi tampi a tatkhiat nading
ama nuntakna a pia dingin a hong pai ahi zaw hi,” a ci hi.
Marka 10:45
Bang hangin Jesuh leitungah hong pai ahiam cih thu i et ma-in Jesuh pen kua hi-a, amah tungah bang thu kipia a, bang sem dingin hong kisawl a, ama naak koi pan hiam ci-in en masa phot ding hihang. Jesuh Khrih pianzia tawh kisai in Lai Siangtho sungah a kicingin kimu thei hi. Thuciam Lui sungah Jesuh pen a min lian tawh a kigelh le a kimuh theih loh hangin Jesuh Khrih a kawk min le pianzia tampi takin kimu thei hi. Thuciam Thak sungah ahih leh Jesuh mah na kici pah a, ama nasepnate a kicing sinsen in kitheithei pah hi.
Jesuh’ Minte
Jesuh
Jesuh min Lai Siangtho sungah mun (919) bangah kimu thei hi. Hih min tawh kisai in Vantung mi genna-ah, “Tua tapa in ama mite a mawhna uh panin honkhia ding ahih manin ama min dingin Jesuh na phuak ding (Matt.1:21),” cih hi a: Jesuh a khiatna pen honkhia pa cihna hi pah hi. Thuciam Lui sunga Joshua tawh a min le a khiatna a kibang ahi hi.
Khrih
Thuciam Thak sunga “Khrih” cih kammal pen Thuciam Lui sunga “Messiah” tawh a kibang hi a, “sathau kinilhpa (Anointed One)” cih khiatna nei hi. Thuciam Lui hun lai a, kamsangte ahi zongin, kumpite ahi zongin a lutungah sathau kinilhna a ngah ciang bek-un sep theihna ngah uh hi. Khrih zong Thuciam Lui hun lai pek panin a kikamciamsa kamsang ahih manin Kha Siangtho tawh sathau kinilh in amah a sawl Pa Pasian geelna bangin leitungah hong pai in na hong sem ahi hi. “Nang pen a nungta Pasian’ Tapa, Khrih hi,” ci-in Simon Peter pulakna in Khrih pen Pasian ii sathau nilh ahihna hong kiciansak hi (Matt.16:16). Lai Siangtho sungah Khrih cih kammal mun (498) bang kimu thei hi.
Topa
“Topa (Lord)” cih kammal in ukna thuneihna hong lak kammal hi a, mi khempeuh zuih ding thu a bawlpa le thu neipa genna ahi hi. Khrih nungzuite nangawn in Khrih pen “Topa” ci-in na sam mun mahmah uh ahih manin Khrih in, “Ka gente zui lo pi-in bang hangin “Topa aw, Topa aw”, hong ci na hi uh hiam?” ci hi (Lk.6:46). Topa cih kammal Lai Siangtho sungah mun (6603) ah kimu thei a, Jesuh’ thuneihna, na khempeuhte tungah a thuneihna, kumpi ahihna hong lak ahi hi.
Thu
Johan 1:1 sungah, “A kipat cil-in Thu na om a, tua Thu, Pasian tawh na om khawm a, tua Thu, Pasian ahi hi,” a cih bangin Mangmuhna 19:13 sungah zong Jesuh pen “Pasian’ Thu” cihna min tawh kisam ahihna kimu thei hi. Tua Thu pen Pasian hi a, Thu cih limlim pen min mah ahi veve cih thu hi. Thuciam Lui sungah “Thu” pen Pasian’ kammal, kamsangte in mite tungah a genkhiat uh Pasian kiangpan a ngah uh thu, cih bangin kimu thei a, Thuciam Thak sungah ahih leh Jesuh Pasian a hihna, Van le lei pianma pek-a a om khin ahihna, Thumgawm Pasian’ thuman thu ahihna cihte ah kizang hi. “Tua Thu mihing in hong suak (Jn.1:14),” in mawhnei mite hong tankhia hi. Na khempeuh a bawlpa ahihna, Pa Pasian limlemel a kilatkhiatna, ama pianzia ngiat in Pasian ahihna-te “Thu” ahihna tawh hong lakna ahi hi. Lai Siangtho mun (446) sung bangah kimu thei hi.
Neihsun Tapa
Pasian in a tapa neihsun leitung adingin hong pia hi, ci-in Johan 3:16 sungah kimu thei hi. Johan in Jesuh pen Pasian’ Tapa neihsun ci-in (5) vei bang na zang hi. Tapa neihsun cih in Jesuh pianhun a genna hi lo a, Pa Pasian le Tapa kikal a om atuam vilvel a kizop theihna (special reletionship) a genna hizaw hi.
Jesuh’ minte Lai Siangtho sungah tampi tak kimu thei a, hih a tunga teng pen ii muh mun mahmah teng hong kigelh ahi hi. Jesuh a kisapna, a kicihna, a kawkna min dangte in: Numei suan (Pian. 3:15), Pasian’ vantungmi (Pian.22:15), SHILOH (kilemna bawlpa) (Pian. 49:10), Israel suang (Pian.49:29), Manna (Pai.16:31), Kilemna piapa (Siam.3:1), Aksi khat (Gamlak.24:17), Kumpi ciangkhut (Gamlak.24:17), Topa’ galkapte a ukpa (Joshua 5:14), tatkhiatna suangpi (2 Sam.22:47), Zingsang khuavak (2 Sam. 23:4), Thukhen dingpa (Job 9:33), Kidalna lum (Late 3:3), Minthanna (Late 3:3), Tuucingpa (Late 23:1), Minthang kumpipa (Late 24:10), Tausang muanhuai (Late 61:3), Pilna (Pau. 8:12), Jew kumpi (Mk.15:2), A Lian pen Pasian’ Tapa (Lk.1:32), Vanglian Honpa (Lk. 1:69), Lian pen Pasian’ kamsang (Lk.1:76), Hotkhiatna khuavak (Lk.1:78), Pasian’ hotkhiatna (Lk. 2:30), Gentail mite’ khuavak (Lk.2:32), Sabbath neipa (Lk.6:5), Kamsang lian pen (Lk.7:16); Inn nei pa (Lk.13:25), Khuavak (Jn.1:4, 9), Pasian’ Tuuno (Jn.1:29), Pasian’ Tapa (Jn.1:34), Israel Kumpi (Jn.1:49), Keimah (Jn.8:58), Tuucing hoih (Jn.10:11), Thawhkikna (Jn.11:25), Leenggui (Jn.15:5), Gualzo pa (Jn.16:33), Kemcing pa (Jn.17:12), Sawlna ngahpa (Jn.17:18), Mipa (Jn.19:5), Ka Topa ka Pasian (Jn.20:28), Pasian’ teci (Sawl.2:22), Nuntakna piapa (Sawl.3:15), A Siangtho Pasian’ nasem pa (Sawl.4:27), Ukpi le Honpa (Sawl.5:31), Mihing le Misite tungah thukhen ding pa (Sawl.10:42), Teelna ngah mi pa (Sawl. 17:31), Nazareth khua mi (Sawl.22:8), Tapa mi khempeuh lakah a upa pen (Rom. 8:29), Pasian neihtuam Tapa (Rom.8:32), Phatna ngah den pa (Rom.9:5), TOPA (Rom.10:13), Zion pan Honpa (Rom.11:26), A si le a hingte’ Topa (Rom.14:9), Pasian’ thuciamna a tangtungsak pa (Rom.15:8), Pasian’ thahatna (1 Kor.1:24), Pasian’ pilna (1 Kor.1:24), Minthang Topa (1 Kor.2:8), A bulpi (1 Kor.3:11), Paisan Tuuno (1 Kor. 5:7), Kha tawh kisai suangpi (1 Kor.10:4), Mi khempeuh’ lutang (1Kor. 11:3), Misite hinkikna (1 Kor.15:21), A nunung pen Adam (1 Kor. 15:45), Nuntakna a pia thei Kha (1 Kor.15:45), Vantung pan hong pai pa (1 Kor.15:47), Pasian’ limlemel (2 Kor. 4:4), Kam tawh a kigen zolo Pasian’ Thupha (2 Kor.9:15), Na khempeuhte’ lutang (Efe.1:22), Thu khempeuh a cingtaaksak pa (Efe.1:23), Nopsakna pa (Efe.2:14), Topa khat bek (Efe.4:5), Lutang (Efe.4:15), A namtui Pasian biakna (Efe. 5:2), A kiniamkhiat nasem pa (Fil.2:7), Pasian’ it Tapa (Kol.1:13), A kimu theilo Pasian’ lim (Kol.1:15), A kipiangsak khempeuh lakah Tapa upa pen (Kol.1:15), Na khempeuh a piangsak pa (Kol.1:16), Pumpi lutang (Kol.1:18), Kipatna (Kol.1:18), Na khempeuh’ pa (Kol.3:11), Eite’ lametna (1 Tim. 1:1), Eite’ palai (1 Tim.2:5), Mihing lim pua in hong kilangkhia pa (1 Tim.3:16), Thupha ngah a lianpen pa (1 Tim.6:15), Mi khempeuh thukhen ding pa (2Tim.4:1-2), A thuman thukhen pa (2Tim.4:8), Na khempeuh luahza a ngah pa (Heb.1:2), Na khempeuh a kipsak pa (Heb.1:3), Hotkhiatna pa (Heb.2:10), Pasian’ sawltak (Heb.3:1), Inn lam pa (Heb.3:3), Siampi lian pen (Heb.4:14), Tawntung Siampi (Heb.5:6), Hotkhiatna kipatna (Heb.5:9), Na ma tunkhol pa (Heb.6:20), Thuman Kumpi (Heb.7:2), Kilemna Kumpi (Heb.7:2), Kiciamna hoihzaw pa (Heb.7:22), Eite’ sung thu hong sai pa (Heb.7:25), A siangtho pen munah siampi a sem pa (Heb.8:2), Thuciamna hoihzaw a pia palai (Heb.8:6), Sihna lai nusia pa (The Testator, Heb.9:16), Pahtawina pia ding pa (Heb.11:6), I up pa (Heb. 12), Thuciam Thak’ palai (Heb.12:24), Hong huh pa (Heb.13:6), Tuucing Lian pen pa (Heb.13:20), Paubaanna om lo Tuuno (1 Pet.1:19), Nuntakna a pia thei suangpi (1 Pet.2:4), Innkiu suang (I Pet.2:6), Pukna suangpi (I Pet.2:7- 8), A manpha suangpi (1 Pet.2:7-8), Kha nuntakna hong cing hong kem pa (1 Pet.2:25), Tuucing pipa (1 Pet.5:4), Zingsol (2 Pet.1:19; Mang. 2:28; 22:16), Nuntakna pia thei Thu (1 Jn.1:1), Tawntung nuntakna (1 Jn.1:2), Hong Thumsak pa (The Advocate, I Jn.2:1), Leitung honkhia pa (1 Jn.4:14), A man Pasian, Pasian taktak (1 Jn.5:20), Tawntung nuntakna a pia pa (1 Jn.5:20), Pa Pasian’ Tapa (2 Jn.1:3), Thuman takin teci pang pa, Sihna pan a kithokiksak Tapa upa, Leitung kumpite tungah ukna aana neipa (Mang.1:5), ALPHA le OMEGA, Vanglian Topa Pasian (Mang.1:8), A kipatna le a tawpna pa (Mang.1:17), A nungta tawntung pa (Mang.1:18), A kiselcip Manna (Mang.2:17), Amen! (Mang.3:14), A citak teci (Mang.3:14), Judah Humpinelkai (Mang.5:5), David suan (Mang.5:5), A thuman le a siangtho vanglian Pasian (Mang.6:10), Tokhom laizang a om Tuuno (Mang.7:17), A kigo Tuuno (Mang.13:8), Khang tawntung kumpi pa (Mang.15:3), Kumpite’ Kumpi, topate’ Topa (Mang.17:17), A vanglian Topa Pasian (Mang.19:6), Pasian’ Thu (Mang.19:13), Khuapi biakinn (Mang.21:22), Khuapi meivak (Mang.21:23), David’ zung le a suan (Mang.22:16), Teci a pang mipa (Mang.22:20).[152]
Hih a tunga kigelh teng pen Lai Siangtho bup sunga kigelh Jesuh’ minte, Jesuh a kivawhna minte, Jesuh a kipahtawina minte, Jesuh a kihemgenna minte, Jesuh hihna a lak minte, Jesuh pianzia a lak minte ahi hi.
Jesuh’ Hihnate
a. Pasian Hi
Johan in, “Tua Thu Pasian ahi hi (Jn.1:1),” a cih bangin Jesuh in zong amah pen “Pasian hi” ci’n a kicih manin mite in amah gal bawlsawm uh hi. Tua ahih manin Jesuh in, “Topa ka hihna thu na um kei uh hi,” “Khrih ka hihlam na hong um kei uh hi,” “Kei le ka Pa pumkhat ka hi uh hi,” ci-in na pulakkhia hi (Jn. 10:25b, 26b, 30). Lai Siangtho limtakin sim leng Jesuh pen Pasian ahihna kician takin kimu thei hi.
b. Mihing Hi
Khrih pen Pasian ahih bek tham loin Mihing ngiat zong ahi hi. Kha Siangtho vangliatna tawh Mary tungtawnin Bethlehem khua ah mi bangin hong suakkhia mihing tapa ahi hi. Johan 1:14 sungah, “Tua Thu mihing hong suak,” cih ahi zongin, Galati 4:5 sungah, “Numei sung panin hong suak,” cih ahi zongin, Filipi 2:6-8 sungah, “Mihing bangin amah hong kibawl a, mihing teekteek mah a hong sun hi,” cih ahi zongin Thuciam Thak sungah Jesuh Khrih ii mihing hihna lakna tampi kimu thei hi. Tua bek tham loin Jesuh mahmah in zong amah le amah “Mihing Tapa” ci’n na kigen den hi. Mihing bangin hong nuntak lai-in leitung mite mah bangin cilesa le kum khangcing semsemna, anduh gilkialna, dangtaakna, tawlna, gimna, ze-et thuakna, kahna, khua-ul luanna, sisan luanna, launa, hehna, itna cihte na thuak, na nei den hi. Hih teng a thuakna in Jesuh pen mihing bucing ahihna hong theisak hi.
c. Nungak sungpan suak hi
Kamsang Isaiah in Khrih pen nungak sungpan suak ding hi, ci-in a genkholh bangin Jesuh pen Kha Siangtho vangliatna tawh nungak Mary sungpan in hong suakkhia hi (Isa.7:14; 40:3; Matt.1:18-25; Lk. 2:1-7). Nungak sungpan Jesuh suahna in Pasian mai-ah Pasian taktak ahihna le mihing taktak ahihna kilakkhiatna ahi hi. Mihing ahihna tawh Jesuh in mihingte’ mawhna a puakkhiatsak theih bangin Pasian ahih manin mawhmaisak nading nasepna ah mihingte adingin bucing takin a sem thei hi. Mihing ahihna tawh sihna a thuak bangin Pasian hihna tawh sihna pan a thokikzo ahi hi. Nungak sungpan suak cih limlim in Jesuh ii a lamdang vilvelna le a tuam pian sinsenna ahi hi. Kua leitung mihing mahin nulepa om khopna loin nungak sungpanin suakkhia thei lo hi. Pasian bek sep theih le sep zawh thu hi a, Jesuh nungak sungpan hong suahna hangin amah pen eite mah bangin mihing ahihna hong lakteelna le mihingte tatkhiatna ngah nadingin mihingzia bangin na hong sepna ahi hi.
d. Singlamteh tungah si hi
Jesuh singlamteh tungah sih ding pen Pasian geelna ahi hi. “Ahih hangin amah a kisatnim ding pen Topa’ deihna ahi hi. Amah in natna thuaksak hi. Mawhna hangin ama pumpi a kipiak ciangin amah in a suanlekhakte mu ding a, ama khan a sau ding hi. Topa’ deihna ama khut sungah pung ding hi (Isa.53:10).” Leitung piancil a kipan in Khrih pen a kigo ding tuuno ahihna Mangmuhna 13:8 sungah kimu thei hi. Tua bek tham loin Moses a kipan Kamsangte in zong Jesuh pen, “Khrih in thahna thuak ding, sihna panin thokik masa pen pa hi ding, amah in khuavak hong pia ding,” cih bangin na tangkoko uh ahihna Sawltak 20:22-23 sungah kimu thei hi. Jesuh singlamteh tungah a sihna pen “mawhna nei kilkel lo pi a, eite tang dinga hong thuakna” hi a, i “tangmi” ahi hi (1 Pet.1:19-20).
e. Sihna pan gualzo
Lungdamna thubu sung tengah Jesuh sihna pan a thawhkikna thu kigelh sitset hi. Paul in zong ama laikhakte sungah a na lim gen mahmah thu zong ahi hi. Thawhkikna thu pen sawltakte’n gen bel in a neih uh thu guipi ahi hi. “Topa Jesuh thawhkikna thu, sawltakte in vangliatna tawh teci pang uh a, Pasian in amaute khempeuh tungah thupha tampi a pia hi (Sawl.4:33).” “Tua Tapa pen leitung silesa lam panin David suan hi a, Kha Siangtho thu lamsangah ci lehang misite lak panin vangliatna tawh a thawhsakkikna hangin Pasian Tapa ahihna thu Pasian in a kilangsak hi (Rom.1:3-4).” “Khrih a kithokiksak lo hileh kote thuhilhna a mawkna hi ding a, note thu up zong a mawkna mah suak ding hi (1 Kor.15:14).”
f. Vantungah kahto
Olive mual tungpan Jesuh Khrih vantungah a kahtona a nungzuite in a mit mahmah uh tawh na mu uh hi (Sawl.1:9). “Tua bangin Topa Jesuh in amaute tungah thu a gen khit ciangin vantungah kilato-in Pasian taklam ah a tu hi (Mk.16:19).” Hebru 1:3, 10:12 sungah, “Pasian taklam ah tu hithiat,” ci hi. Thuciam Lui hun lai-in Siampite in a nasep uh a zawh ciangin biakbuk sungah ki-om cip suak thei lo hi. Ahi zongin Khrih in Pasian taklam ah a tuttheihna pen mihingte adingin nasep a zawh sitsetna hong lak ahi hi.
g. Leitungah hong paikik ding
Jesuh vantungah a kahtohna pen a ciahsuak hi lo a, eite hong nusia suak hi lo hi. Johan 14:3 sungah, “Kei va pai-in note om nading mun ka va bawlkholh khit ciangin keima omna munah note na hong om theih nadingun note a hong la dingin ka hong paikik ding hi,” a ci hi. Paul in zong Khrih’ gualzawhna tawh hong paikik ding ni a lametna Titu 2:13 sungah na gen hi. 1 Thessa. 4:16-17 sungah zong Khrih hong paikik ding ni tawh kisai in kicing takin na gelh sitset hi.
Hih bangin Jesuh’ hihna le pianziate ahi zongin ihih theihzah i et khit ciangin Jesuh bang hangin leitungah hong pai ahiam cih thu Lai Siangtho bulphuh in i en ding hi.
A kikhel lo i siampi dingin: Tua ahih manin eite in Pasian’ omna vantung a va tung khinsa, Siampi Lianpen ahi Pasian’ Tapa Jesuh neikhin ihih manin i sansa upna thu kiptakin len ni. (Heb. 4:14-15; 7:24; 1 Tim. 2:5-6)
A man Pasian theihna ngah nading: Pasian Tapa hong pai-in eite thu hong theisak ahih manin Pasian taktak a thei ihihna thu i thei hi. A Tapa Jesuh Khrih tawh i kipawlna hangin Pasian taktak mah tawh a kipawlthei ihi hi. Tua Jesuh pen Pasian taktak mah hi a, nuntak tawntungna a pia thei ahi hi. (1 Johan 5:20)
A manpha pen teelhuai thu hong theisak dingin: Mi khatpeuh in hih leitung khempeuh a ngah hangin a nuntakna bulpi (kha) suplawh leh bang phattuamna om ahi hiam? Ama nuntakna bang tawh leikik thei nawn ding ahi hiam? (Mk. 8:36-37)
A mawkmawk gamtatnate pan i suahtak nadingin: Na pu na pate uh nuntakzia, bangmahin a kimang lo nuntakna panin a hong suahtaksak nadingin Pasian in note man dingin a piak pen a man kiam thei ngun le khamte bang hi lo a, tuuno bangin paubaanna a om lo, a manpha mahmah Khrih, biakna-in a hong kipiakna tawh Pasian in note a hong suaktasak ahi hi. (1 Pet. 1:18-19)
A nungta tawntung Pasian hong lak dingin: “…Pasian pen misite Pasian hi loin mihingte’ Pasian hi.” (Mk. 12:27)
A Pa’ nasep a sem ding: Bang hang hiam cih leh keima ut bangin a sem ding hi loin kei hong sawl pa deihna bangin a sem dingin vantung panin a hong pai ka hi hi. (Johan 6:38)
A si ding tuute a suaktasak ding: Tua ahih manin sihna a kihtak manin sal bangin a om mite amah in suaktasak hi. (Heb.2:15)
A siangtho mun-ah suakta tak-in i lut theih nading: Tua ahih ciangin sanggamte aw, Jesuh hong sihna hangin Siangtho Pen Munah ut utin lut theih nading thu i neita hi. (Heb.10:19)
A um khempeuh Pasian ta za ngah nading: Tua bang hitaseleh ama thu ngai-in amah a um mite khempeuh tungah Pasian tate suah theih nading thu a pia hi. (Johan 1:12).
Ama hehpihna bucing den ahihna hong lak dingin: Ahi zongin Topa in kei kiangah, “Na tha a nem ciangin keima vangliatna hat mahmah ahih manin nangma kisapna pen keima hehpihna hi bek hi,” ci-in hong dawng hi. Tua ahih manin keima sungah Khrih vangliatna hong omtheih nadingin lungdam takin ka thaneemna ka kisialpih semsem hi. (2 Kor. 12:9)
Ama hong leikhinsate i hihna hong lak dingin: Note pen Pasian in a hong leisa na hih manun na pumpi uh Pasian’ minthan nadingin na zang un. (1 Kor. 6:20; 7:23)
Ama innkuan hong suaksak dingin: Note tungah Pasian in a hong piak a Kha Siangtho in note na lau nadingun sila-in a hong bawl hi lo a, Kha Siangtho in Pasian tate a hong suaksak ahi zaw hi. Tua Kha Siangtho mah in Pasian pen, Pa aw, Pa aw, hong ci theisak hi. (Rom 8:15)
Ama itna hong lakkhia dingin: Khrih in eite a hong it manin Pasian in eite mawhna hong maisak theih nadingin a namtui biakna-in Pasian kiangah a kipiak mah bangin note zong itna tawh na gamta un (Efe. 5:2). Keimah hong itin, keima adingin a nuntakna a hong pia hi… (Gal. 2:20)
Ama kiniamkhiatna le ama itnate ciingin a nung i zuih theih nading: Khrih mahmah in zong note adingin thuakin, ama khekhap na zuih theih nadingun etteh ding lim hong nusiat ahih manin hih bangin a thuak ding mahin Pasian in note a hong sam ahi hi. (1 Pet.2:21; Heb.12:3-4; Fil.2:5-8)
Ama lungdamna thu tangko ding: Topa in a mite a hotkhiat ding kum a pulak dingin kei hong sawl hi. (Luka 4:19)
Ama na i sep nading: Topa na Pasian uh na zahtak ding uh hi. Ama na bek na sem ding uh a, ama min tawh na kiciam ding uh hi. (Thuhilhkikna 6:13)
Ama nasep bangin mite in a sep nading: Tua ahih ciangin note pai unla, midang khempeuh, keima nungzui mi suaksakin, Pa min, Tapa min, le Kha Siangtho min tawh tui sungah na phum un. Tua ciangin note tungah ka hong gen thute khempeuh a zuih nadingun na hilh un. Hun bei dongin note a hong ompih tawntung ding ka hihna thu phawk ta un, a ci hi. (Matt. 28:19-20)
Ama nungzui dingin hongsam ahihna i theih nadingin: Jesuh in amau tegel kiangah, “Kei hong zui un; nga mat bangin mi tampi a huaite kong suaksak ding hi,” a ci hi. (Mk. 1:17)
Ama nuntakna tawh mite’ nuntakna Hell pan tatkhiat nading: Bang hang hiam cih leh Mihing Tapa zong, midangte ama na a semsak dingin a hong pai hi lo hi. Midangte na a sem ding leh mi tampi a tatkhiat nading ama nuntakna a pia dingin a hong pai ahi zaw hi, a ci hi. (Marka 10:45)
Amah bangin a sem thei ihihna hong theisak dingin: A mantakin ka hong genin ah, kei hong umte in keima sep nate mah sem ding hi. Pa kiangah kei ciah ding ka hih manin keima sep sangin zong a lianzaw sem lai ding uh hi. (Jn.14:12)
Zom lai ding~
Laibu Saal /Zomi eLibrary
www.zomielibrary.com

