A Tangzai Lai Nasepna
Agelh ~ Kap Za Khai
Lungdamna thu midangte kiangah i hawmkhiat ding ciangin tangko khiatna, gamtatna tawh lahna leh lai tawh hawmkhiatna ci-in a namnamin a omna sungah laitawh hawmkhiatna nasepna pen a tangzaipen dingin ka lamen hi. Zogam ah mission hong sem Sangmangte’ nasepnate encian le hang zong lai nasepna mah thupi sakpen uh a, ei a dingin zolai hong bawlsak bek tham loin lai tawh leitung leh vantung thupha tampi i ngah theihzia ding khamguah hong honsak ahihna kimu thei hi. Richelteu in “Laikung in namsau sangin thahat zaw hi,” a cih bangin Sangmangte’ laikung in amau thatang tawh a sepzawh nate sangin a tangzai zawin nasem a, amau sih khit nung a kipan tuni dongin amaute laimalte in na semsem lai hi.
Lai i cih pen pilna tawh a kizom pahpah kammal ahi hi. Lai neilo Zomite Cope Topa in zolai hong bawlsakin tuni dongin lai kician a nei minam i suak thei hi. Computer, internet hun ah Zomite ading buaina mahmah om loin nuamtak kizang thei ziahziah hi. Cope Topa in Zolai hong bawlsak cil pan kipan mahin “Tedim Thu Kizakna Lai” cih laihawm na bawlkhia-in, Tedim gam sungah laihawm a masapen hi pah hi. Thu kizakna pan khantohna hong piangsak ahi hi. Tedim labu leh Lai Siangtho thak pawlkhat hong bawlsakin tuni dongin kizang hi. Ama thupha hangin tuni dongin Zomite sungah laihawm tuamtuam, laibu tuamtuam leh laigelhsiam tampi kiom ta hi. Lungdam huai ka sa mahmah hi. Pawlpi leh kipawlna khat peuhpeuh a picing, a kip a kho leh a khantoh theih nadingin a bulpi in lai tawh kipatna ahi hi. Lai nei minam, lai thei minam i hih nak leh laisim ding, laibu bawl ding leh laitawh na sep ding pen sep loh a phamawh thu ahi hi. Lai a thupitzia gelh ni ci le’ng…
- lai neilo minam a sawt loin mangthang hi.
- lai lo tawh ki-ukna leh kimakaihna kip zo lo hi.
- laigual khat in sihna leh nuntakna piangsak hi.
- laisiamte bek mah mipil mi kician kici thei bek hi.
- lai lo tawh geelna leh vaihawmna tangtung thei lo hi.
- lai a thudon lo makaipa leh pawlpi in tangthu nei lo hi.
- lai pen khangnote i nusiat ding a thupipen gamh ahi hi.
- lai in hun tomno sungin leitung bupah thugen thei hi
- lai gelhpa a sih khit hangin a laigelhte’n thu gengen lai hi.
- lai tawh kigelh teng kip dinga, kam tawh kigen teng mangthang ding hi.
Pasian in zong a kammalte leh a thuciamte (Promises) a kip tawntung nadingin lai mah na zang hi. Lai mah tawh leitung mite kiangah Ama hihna leh a geelnate kamsangte tung tawnin hong pulakkhia hi. Tua pen Karl Barth in “a kigelh khia Pasian kammal (The Printed Word of God)” ci-a Lai Siangtho cihna ahi hi.1
Martin Luther in “Sawlpina (the great commission) ahi lungdamna thu i puakkhiat theih nadingin Pasian hong piak letsong lakah a thupipen in laikhetna setpi (printing press) ahi hi” na ci hi. Matthai 28:19 sunga hong kisawl ahi leitung khempeuhah vak kawikawi a lungdamna thu i hilh theih nading a hoihpen in lai tawh nasepna ahi hi. Topa Jesu in “lungdamna thu a masa in mi pawl khempeuh a kihilh ding hi (Mk. 13:10) na ci-a, Paul in zong, “Topa’ thu pen (bil tawh) a za ngeilote in (mit tawh) mu ding uha, (Lai Siangtho tawh) thei ding uh hi (Rom 15:21)” na ci hi.
Lungdamna thu pen mi khempeuh tungah kam bek tawh gen ding hi leh kuamah in gen zo lo ding hi. Dr. Billy Graham in 1949 pan tuni dong (a huam kimin) ni khat in mi 5620 tungah thu gen hi kici hi. Amah bang vive mi 500 in gen leh ni khat in mi million khat (1,000,000) in za thei ding uh hi. Tua sangin a tangzai zaw dingin lai khetna setpi nei mi 500 in sem hen la, ni khat in mi million khat in en thei leh kum khatin mi million 365 in en thei ding uh a, leitung bup ah a kizelh nadingin kum sawm sung bek hun sawt ding hi.
Protestant te in lai tawh nasepna thupi ngaihsut lo uh ahih manin a pawlpi khantohzia uh zekai mahmah hi. Jehovah Witnesste in lai tawh nasepna na thupi ngaihsut uh ahih manin a pawlpi uh manlang takin khangto pah hi. Abeisa kum 25 sung America gam sung pawlpi khanziate a ki-etkik ciangin Protestant te 65% khangto a, Jehovah Witnesste 2000% khangto cih kimu hi. Hi pen lai tawh nasepna hang hi, ci le’ng kikhial lo ding hi.
England pan Africa-ah sangmang kipuakte a ukpipa T. E. Loyd in “lungdamna thu puakkhiat nading nasep tuamtuam lakah lai tawh nasepna in muibunpen hi”, na ci hi. Siapi Kenneth Stracher in zong “Latin pawlpite lakah 85% pen lai tawh nasepna tungtawnin tapidaw hong suak uh hi” na ci hi.
Sudan gam a sangmang Dr. Guy Playfair in “a kikhah khia sangmang 5000 sangin lai tawh nasepna tung tawnin Africa mite kikhel zaw hi,” ci hi. Lungdamna thu tangko dinga i puakte’n zong sunle zan, nai 24 sung gen zo tuan lo uh hi. Amau zong mihing ahih manin an nek tui dawn vai a kipan vai tampi mah na nei uh hi. Laibu tawh om hi leh a tellohna munte sim kikkik thei-in, laibu in maitang zahtak zong nei lo hi. Laibu gelhte si thei a, laibu pen si thei lo hi. Gamh khempeuh lakah laibu in gamh hoihpen hi. Pasian in zong lai mah tawh na sem hi. Tanglai pawlpi makaipite leh mipilte’n zong lai mah zangin na sem uh hi. Banghang hiam cih leh lai’ vang pen tangzai mahmah, manlang mahmah leh thahat mahmah ahih ma’n hi.
Ei Zomite mit kihon semsem nading leh theihna, muhna, pilna leh nuntakna lamah i picin semsem theih nadingin lai mah tawh tangzai takin nasep kul hi. Tuni dong lai mah tawh eite hong lamto den ahi Rev. Job Nang Khaw Thawng, Rev. Dr. Simon Pau Khan En, Rev. Dr. Do Sian Thang leh adang laigelh siate khempeuhte pahtak huai mahmah a, amaute tungah zong lungdam mahmah hihang. Zolai tawh kibawl laibu tawm mahmah lai hi taleh amaute hong kipiak khiatnate lian mahmah a, Zogam adingin lamhilh aksite ahi uh hi. Nang leh kei zong Pasian leh minamte adingin lai nasepna-ah mapang khawm ciat ni. I khantoh nadingin a kisam bel in a beisa hunin zong lai, tuhun tu laitak zong lai, mailam hun ciang zong lai..lai..bek mah hong kisam penpen, a kulpen leh a muanhuai pipen mah hi den lai ding hi.
Reference: Dr. Jack McAlister, Lai tawh Nasepna: Yangon Awging, Khol 12, Hawm 152, Oct. 2003 leh Sep. 2010. Tongsanpu, Cope Centennial Jubilee leh Zomite Maban Ding: Tongsan Kum (5) cin Phawkna Magazine (2006-2010), Yangon: Tongsan Magazine Committee, 2010.
1 Karl Barh pen Swiss minam hi a, kum zalom sawmnih sungin khristian biakna sungah a minthang mahmah theologian khat hi. Ama gelhna ah Pasian in mite kiangah Ama thu, thu thum tawh hong pulak khia a, khatna ah kam tawh a kigenkhia Pasian kammal (the preaching word of God-lungdamna thu), a nihna ah lai tawh akigelh khia Pasian kammal (the printed word of God-Lai Siangtho) leh a thumna ah mi a hong suak Pasian kammal (the incarnated word of God- Jesuh Khrih) cihte ahi hi.

