A KIUKHAT PANA NGAIHSUTNA. Agelh~T.Sawm Lian

Date:

A KIUKHAT PANA NGAIHSUTNA

Agelh~T.Sawm Lian

 

Kalunggulh nam thum, Zomite ading kisam hi a ka theih, i khantoh theih nang, i kipumkhat theih nang leh i pankhop siam nanga kisam thu tawm gen nuam ing. Tuate: pau khat zat ding, thu leh la lamah i khantoh theihna dingin laigelh dan kibang ding leh Zomi ihihna ah lungkim a, i pankhop ding te ahi hi.

 

Leitung nuntakna i et ciang pau a kisapzia leh pau in mihingte lungsimah na a sep ziate i theithei hi. Pau in mi tawh hong kithutuak sak in hong kimeltheih sak a, hong ki-it sakin hong kithutuak sak hi. Pau manphatna tawmkhat in gen pak lehang. Abeisa kum 4,500 kimin leitung mihingte in Sinar zangguam ah Babel innsang na lam uh hi. A hanciamna te uh a kham theih ding dan baih pen apau uh Pasian in kilamdang sak hi. Pau kitheituah nawnlo ahih manun, na​​ sem khawm thei nawnlo in amau utna tekah paimang uh hi. Pau in mi a kikhentheihzia hih thu in kilangsak hi. I unau Mizote en lehang paukhat a neihna hang uh a akithutuak ziate uh i muh ciang enhuai mahmah hi. Zomite minam picing khat ihi a, i pau nam tuamtuamte pan pau khat zang thei lehang deih huai hi. Zomite in pau namkhat i neih ciang, i minam hong khangto in zong thupi zaw ding in ka um hi.

 

Minam a khantoh nadingin lailam​​ ah i khantoh ding kisam masa hi. Tua dingin laigelh zia khat i neih ding kisam hi. English te pen hizahta a minam lian, mite etteh leh mite zahtak ahihna hang uh, thu le la a neih hoih man ahi hi. Mikang ten India gam a uk lai​​ in English papi bangzah hiam thu kikum uh a,​​ “India gam hausakna leh Shakespeare koi manpha zaw hiam?”​​ ci uh hi. Tua a thukhupna ah, Shakespeare manpha na sa zaw uh hi. A hangin Shakespeare thu leh la in gam tampi tak a uk banah, India gam hausaknate nangawn nei thei ahih lam uh na kitel mahmah uh hi. Zomite mun tuamtuamah i ten bangin A, B, C, a zang pawl ki omin, A, Aw, B, a zang pawl ki om hi. Zomi mipil - misiam ten laigelh dan khat i neih theihna ding leh grammar kician tak i neih theih nading vai hong hawm leh uthuai mahmah hi.

 

I khantoh semsem​​ nadingin Zomi i hihna ah lungkim in, mun tuam ah i teng zong Zomi mah hi cih kithei a, i pankhop siam ding kisam hi. Nam tuam a kikhen nate paihmang hun ta hi. Singkang​​ (twig)​​ khat sangin singkang thum le li koihciak/kuaihtan​​ a hak zawk mah bangin, pangkhawm leng mi in hong simmawhin hong niam-et nawnlo ding hi.

 

 

A beisa kum tulsawmkhat lai-in hih leitungah pau nam 10, 000 - 15, 000 kim omin misiamte in tuat hi. Himahleh hun hong pai toto in, nam tuamtuam omkhopna, tenkhopna, zi leh pasal a kiten thuahna leh, nam lianzaw ten a neuzawte a nencipna hangin pau nam tampi tak maimang ta hi. Tulai takin leitung ah pau nam 6, 000 val khawng bek om in tuat uh hi. Pau lam siamten a tuatna ah kum zalom khat i zatkik khit teh, pau nam 300 bang bei dingin tuat uh hi. I pau le ham te in koilam manawh hiam, manthanna lam maw, khantohna lam? cih i ngaihsut ding kisam hi.

 

Zomite khantoh lam manawh toto, thu le la leh pau le hamte puah kipan ta. Tua ding a malakna khat ahi Zomi bupin a zat theih ding, Khristian Labu bawlsawm cih khawng i zak ciangin, Pawlpi makaite in minam a veina, pau leh lai khantohna dinga ma a lakna te thupi in pahtakhuai mahmah hi.

 

Minam khat i hih na, tunsungkhat pan piang, laigui kizom, Zomi Phualva banga itna lungtang a neite i hih manin pan i lak mengmeng ding kisam hi. Pasianin minam khat in hong bawl a, pau leh ham hoihtakte hong pia in, tuabang dinga hong bawlpa Pasian i mangngilh loh ding ahi​​ hi. Late sungah Pasian neilo gam leh minam pen a mangthang​​ ding​​ ahihna​​ thu Kumpi David in nagen hi. Tua ahih manin vaihawmna, kalsuanna khat peuhpeuh ah, Pasian muang leh zahtak kawmin na sem le’ng, i biak Pasian in i minam leh i gam hong khangto sak ding a; Zomite, minam lian leh mite zahtak, ama nasem muanhuai hong suaksak ding hi.​​ (Laitai July, 2008)

 

Source:

Daihna Cabin ~T. Sawm Lian

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related