A Kisam Zomi Numeite’ Awging. Agelh ~ Langh Khan Khual

Date:

A​​ Kisam​​ Zomi​​ Numeite’ Awging

Agelh ~ Langh Khan Khual

 

Thupatna

Mihingte’ nuntakna​​ sungah a​​ man​​ lote​​ genna awging pen a kisam mahmah khat ahi hi.​​ Bang hang hiam cih leh a man lo khat a​​ kigen​​ khiat loh ciangin a​​ sawtna-ah a​​ man​​ le a dik​​ bang​​ kekin​​ kisang thei​​ hi.​​ Tua bangin gen khiat ding pen​​ Pasian’ deihna​​ hi-in​​ mi khempeuh vaipuak​​ zong​​ ahi hi.​​ Ahih hangin a man thu khat genkhiatna pen hoih mahmah le manpha mahmah a, a lang khatah a gente adingin lauhuai mahmah leuleu hi.​​ Hih thului sungah​​ Pasian’ mizat Esther kumpinu’​​ awging​​ le​​ hangsan takin thu​​ dik​​ lote​​ a​​ gen khia​​ Lady Meng numeinu’​​ awging​​ tungtawnin​​ Zomi numeite’ awging a kisapna​​ i​​ en ding hi.

 

  • Esther Kumpinu

Thuciam Lui sungah​​ Pasian​​ cih kammal khat zong a kihel loh hangin Lai Siangtho​​ bu-in​​ hong kihel pen Esther laibu ahi hi.​​ Pawl khatin hih laibu pen gamvai​​ politics​​ laibu hi a ci zong om hi.​​ Pasian cih kammal a kihel loh hangin a thu paizia pen Pasian’ deihna tawh a kituak mahmah​​ ahi​​ hi.​​ Tua bek lo-in Pasian pen na khempeuh a uk Pasian ahihna le zawhthawh thu tawh a man​​ lo-in geelna pen Pasian in phal lo ahihna kimu thei hi.​​ Tua ahih manin​​ Esther bu sungah​​ Pasian​​ cih kammal a kimuh lian loh hangin​​ Pasian’​​ hihna​​ vive kimu hi.​​ A lamdang Pasian’ nasepnate​​ kimuhna thubu​​ ahi hi.​​ BC 586 panin Jew minamte pen Babylon gamah saltaangin​​ kum 70 bang​​ om uh hi.​​ Esther thubu sungah a piang thu pen Persian Emperor​​ hong khangin​​ Babylon minamte hong zawh uh ciangin​​ Jews minamte hong​​ uk​​ uh​​ hi.​​ Tua panin​​ Jew minamte pen Persia kumpi’ khut nuai​​ tung leuleu​​ uh​​ hi.​​ 

 

Jew minam a mel hoih mahmah Esther numeinu pen hong kiteelin kumpipa’ zi hong suak hi (Esther​​ 2:8 -9).​​ Hih bangin Esther​​ pen​​ kumpinu hong suahna-in​​ Pasian’ geelna khat​​ hi gige​​ hi.​​ Hih hunin kumpipa Ahasueras in a nasem ulian dang khempeuh sangin Haman a kici mipa a lian penin​​ koih hi.​​ Tua ahih manin kumpipa’ uliante khempeuhin Haman zahtak mahmah uh​​ hi.​​ Esther 3 :1 na-ah Haman pen​​ “Agagite” nam ahihna kigen sese hi.​​ A nung thu i et ciangin​​ Haman pen Israel​​ mite a langpang nam​​ khanggui pan hong piang ahi hi.​​ I Samuel 15 sungah​​ kumpi Saul in Topa’ sawlna mang lo-in​​ Amalekites​​ minamte​​ sumaai​​ khin​​ lo-in​​ kumpi Agag zong hing khawi hi.​​ Haman pen hih bang khanggui pan hong piang ahi hi.​​ Esther 2:5 na-ah Mordekai’ nung thu​​ ki-at hi. Mordekai pen​​ Saul pianna Benjamin​​ beh​​ pan hong piang ahi hi.​​ Tua hangin Esther bu sungah a om thu pen Agagite suante le Benjamin suante kigalneihna zong kici thei hi.​​ Esther’ pano Mordekai in zahtakna limin Haman’ mai-ah a kun nop lohna pen​​ a​​ lamdang​​ hi​​ lo hi.​​ Tua​​ hangin Haman heh mahmah a​​ kumpipa holhthawhin​​ Mordekai le​​ Judah minam khempeuh thah maai ding​​ a​​ sawm hi (Esther 3:6​​ - 10).​​ 

 

Mordekai in hih thu​​ piang khempeuh a theih khit ciangin Esther kumpinu pen kumpipa kiangah Judah minam bup a kithah loh nadingin​​ a thumin sawl​​ hi. Tua hunin kumpinu pen kumpipa kiang​​ thu om lo-pi-in​​ pai​​ ding​​ zong​​ a thu baih​​ ding hi zenzen​​ lo hi. Thukhun khat bek​​ om a sap lohpi-in kumpipa kiang a paite pen kumpipa in phalna a piak kei leh thah ding hi ziau hi (Esther 3: 11).​​ Tua mah​​ thei gegu-in​​ Esther kumpinu in a minamte a itna hang bekbek tawh luang khamin kumpipa kiangah pai​​ hi. Itna in hangsansak hi.​​ Tua bangin a paina hangin kumpipa tungah thugen khuan nei thei a, minam bup sih nading panin suahtakna ngahsak hi. Tua pen Esther kumpinu’ awging hang ahi hi. Bang mah gen lo-in om leh a minam bupun sihna​​ a​​ thuak ding​​ ahi​​ uh hi.​​ 

 

  • Lady Meng

Lady Meng’ thu pen​​ Asian Theologian C.S. Song in a gelh hi-in, nidang lai Sen​​ (China) kumpite’ thuman lohnate a genkhia tangthu khat ahi hi.​​ A tangthu pen a nuai a bang ahi hi.

 

Nidang lai-in Sen (China) gamah thuman lo-in​​ a gilo mahmah le a lipkhaphuai Chinchi HunTi kumpi uk hunin thu piang ahi hi. Hih hunin sak lam Sen gamah a om ahi Han minamte in gal​​ a​​ sim zelzel hun ahih manin gam sungah nopna daihna om lo hi. Tua ahih manin kumpipa in gam sungah galte a lut theih loh nadingin a gam sak lamah kulh saupi khat lam sawm hi. Kumpipa in hih kulhpi lam nadingin a gam sungah mipil misiamte le nasem dingin mipi tampi tak thuneihna tawh sam hi. Mipite’ neihsa lamsa tampi tak zong hih kulhpi​​ cian​​ nadingin kizang hi. Ahih hangin tua kulhpi kicim pahpah hi.​​ 

 

Hih kulhpi​​ pen​​ kicim pahpah ahih manin kumpipa in a mipilte tungah a​​ hang dong hi.​​ Kumpipa’ mipilte in hih bangin tai tampi a pha kidalna a sau mahmah kulh lamna-ah tai sawm simin mihing khatta thatin a kha in cing leh kip ding hi, ci-in ngaihsutna pia uh hi. Kumpipa adingin mihing thah ding pen haksa het lo ahih manin tua ngaihsut piakna bangin hong sem hi. Kumpipa pen a kumpi gam kip a, a vangliat nading ahih nak leh mi tul sawm tampi a sih hangin phamawh sa peuhmah lo hi. Tua bangin kulh hong lamlam a, a kha un kulh a cing dingin kumpipa in mi tampi tak that hi. Ahih hangin a kulhpi kicim lai veve ahih manin kumpipa’ mipil khatin ngaihsutna piakik a, mi tul sawm tampite thah sangin​​ Huan​​ a kici mipa khat bek that leh mi tampi thah kul nawn lo ding hi. Bang hang hiam cih leh​​ Huan​​ a khiatna-in tul sawm cihna ahi hi.​​ 

 

Tua ahih manin kumpipa in a gam sung tengah​​ Huan​​ kici mipa a zong dingin a galkapte sawl hi.​​ Huan​​ pen kumpipa​​ bawlsiatna hangin a nasepna panin a taikhia khat hi a,​​ Meng​​ a kici nungak mel hoih mahmah khat tawh kingai-in a kiteng ding uh hi ta-in mopawi hong bawl uh hi. Tua mopawi-ah galkapte in​​ Huan​​ hong muh uh ciangin manin kulh cianna mun adingin that lumin a luang hong phum uh hi. Lady Meng​​ in​​ Huan’ thulela​​ peuhmah​​ za lo-in lungleng​​ khuangai​​ mahmah a, sunlezanin kapkap hi. Ahih hangin amah pen numei lungkhauh mahmah khat hi-in, nuntakna haksatnate a phul ngam mahmah khat ahi hi. A itna thuk mahmahin​​ Huan​​ ​​ tawh​​ a kikal vuah a thuciamnate uh bangmah in phel zo lo ding zahin khauh hi. Tua ahih manin​​ Meng​​ pen​​ Huan​​ zong dingin mual le guamte kantanin sing nuai gam mual lakah khual hong zin hi. A tawpna-ah​​ Huan​​ kithahna kulhpi​​ hong tung hi. A gil kialin tawl mahmah a tua kulh tungah a pasal​​ Huan​​ a kiphum lam a theih ciangin hehnep zawh loh phial dingin nakpi takin​​ hong kap hi.​​ Lady Meng’​​ khituite in guntui bangin luang hi. Tua tengah nasemte in zong khasiatpih uh a kahpih uh hi. Vantungah mei hong kai-in khua hong mial a guah zong zu-in hong kahpih uh hi. Tua bangin a kahna-in kulhpi hong kicimin a nuai-ah mi guh bekbek om hi.​​ Sen minamte’ ngeina bangin​​ Lady Meng​​ in a khutpanin sisan​​ luangsak a tua guhte tungah a taksak ciangin a pasal​​ Huan​​ guh a thei hi. Tua panin a mahin zong hoih takin vui bawlkik hi.​​ 

 

Kumpipa in hih thu a theih ciangin a nasemte​​ Lady Meng​​ samsak hi. Kumpipa​​ in​​ Lady Meng​​ a muh ciangin hoihsa mahmah ahih manin tenpih dingin khensat hi. Ahih hangin​​ Lady Meng​​ in thu thum ngen hi.​​ Tuate-in​​ (1) A pasal​​ Huan​​ a​​ sihna hangin ni sawm li le​​ ni​​ kua sung phawkna thungetna a neihpih nading (2) A pasal a vui bawlna-ah kumpipa le nasemte a kihel nading le (3) Gun gei-ah pi (feet) sawl li le kua a sang tau khat a lamsak nadingin ngen hi. Kumpipa in zong​​ Meng’​​ ngetnate bangin sepsak hi. Sihvuina hun a kipat ciangin​​ Lady Meng​​ pen tau sang tungah kah to-in, kumpipa le a nasemte le mipite’ mai-ah deih takin awng a kumpipa’ thuman lohnate khempeuh genkhia​​ dikdek​​ hi. Tua hangin kumpipa zong heh mahmah a, ahih hangin ki-ip teta hi.​​ Lady Meng​​ pen tau tung panin lengkhia a, kumpipa in manin that a, a sa sem nen dikdekin gun sungah paai hi.​​ Lady Meng’​​ kha pen kham (shwe) ngasa suakin Sen gam khempeuhah tuni dongin a kha om hi, cih tangthu hong piang ahi hi.​​ Numei’ awging​​ hangin thu dik lote kithei khia hi.

 

 

  • Zomi Numeite’ Awging

Leitungah ngeina tuamtuam le biakna tuamtuamte sungah numeite’ dinmun pen​​ pasal-te’ dinmun sangin kiniam koihzaw tek hi.​​ Khristian biakna mahmahah zong a thupi lozawin kikoih hi. Lai Siangtho sungah numei sawm kua le kua om-in pasal khat a kihel nak le tua pasal siksanin a thu ki-at hi.​​ Tua​​ bang​​ mahin Zomite’​​ ngeina sungah zong numeite kineu koihzaw limlim hi. Pilna le siamnate le hih theihnate ki-en khol lo-in​​ numei sangin pasal pen a thupizaw, a pilzaw, a siamzaw le a hangsanzaw bang​​ khatin kikoih hi.​​ A kicingin hih thului sungah​​ hih thu​​ i​​ gen​​ man​​ kei ding hi.​​ Zomi pasalte sungah kipasalsak gemgamin innkuan a ding le gamlelei a ding​​ phat tuamna​​ bang mah​​ a​​ sem lo​​ pasal​​ thupi khol lo kitam mahmah hi.​​ Tua hangin Zomite in numei neu bawlna paunak tampi​​ zong​​ kinei hi.​​ Hihte in​​ Zo ngeina-ah numei dinmun hong lak​​ ahi​​ hi.​​ Tua​​ hangin numeite amau le amau mahmah in zong numeite sangin pasalte mah dinmun a sangzawin ngaihsun uh hi. Tua pen ngaihsut khialh mahmahna ahi hi.​​ Zo ngeina in numei’​​ sepzawk deuh ding le pasal’​​ vaipuak ahizaw deuh​​ ding bek hong lak a, a niam le a sangzaw tuam om lo hi.

 

Hih bang Zo ngeinate​​ hangin Zomi numeite a vek dektak phialin​​ daii​​ hithiat ding​​ (silent)​​ le numeisan khatin bang mah sem zo lo ding hi cih ngaihsutna pen kheng mahmah lai hi.​​ Thu le la khat peuhpeuh kikhel nadingin numeite a kisam lo bang thei​​ mawk​​ hi.​​ Kinawl khin thei hi.​​ Kithupisak lo thei hi.​​ Tua pen hi lo hi.​​ Innkuan, ulenau, pawlpi le gamlelei kipawlnate-ah​​ a​​ dik​​ lote a​​ pholaak​​ dingin​​ numeite’ awging​​ kisam​​ mahmah​​ hi.​​ Amaute’ awgingte zong ngaih​​ ding kisam hi.​​ A​​ man lote gen khiatna a om loh ciangin simmawhna le zawhthawhna tawh kizom hi.​​ Numeite’ awging in Pasalte’ awging​​ sang na ngawnin​​ a​​ muibut zawk hun om hi.​​ Bang hang hiam cih leh pasalte theih loh le a ngaihsut khak loh thu tampi om ahih man ahi hi. Numei le pasal​​ hihna nih ciangin​​ kicinna lim (complement) ahi hi.

 

Thukhupna

Esther kumpinu pen a mel hoih mahmah ahih manin kumpipa zi hong suak hi.​​ Tua hangin a mipihte sih nading panin​​ a pauna awging tawh​​ hon khia hi.​​ Lady Meng zong a mel hoih mahmah ahih manin kumpipa in a muh ciangin ngai-in tenpih​​ hi.​​ Tua hangin kumpipa hoih lohnate le thu man lohnate gen khia thei​​ hi.​​ A​​ mel hoihna zang​​ siam​​ hi.​​ Amaute gel in a mel hoihna uh pukpih lo​​ hi. Thangtatna, paktatna​​ le siatna in zang lo uh hi.​​ A hoihna uh​​ kiphatsakna,​​ mi nuainetna​​ le mi simmawhna-in zang lo uh hi.​​ A mel hoihna uh​​ thuman genna-in nei uh hi.​​ Zomi numeite zong khanglo-in numei san khat hi lel​​ ing cih ngaihsutna satkhamin mel hoihna le pilna​​ siamnate thuman a ding​​ zat ding​​ pen Pasian’ deihna​​ ahi hi.

 

 

Etkak laibute

  • C.S Song,​​ The Tears of Lady Meng: A Parable of People’s Political Theology. New York: Orbis Books, 1981.

 

  • Do Suan Mung,​​ Lai Siangtho a Telhak Thute Hilhcianna.​​ Yangon: Grace Printing House, 2021.​​ 

 

  • Walter Brueggemann and Tod Linafelt,​​ An Introduction to the Old Testament: Canon and Christian Imagination, second edition.​​ Louisville – Kentucky: Westminster John Knox Press, 2021.​​ 

1

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related