NUMEITE HIHNA DIKTAK
Agelh ~ Rev. Gin Lam Thang
Pasian in a bawlsa nate khempeuh a et ciangin hoih sa mahmahnapi (Pian. 1:31), a nung ciangin “hoih lo hi” a cihkik thu khat om a, tua pen pasal guak a om ding ahi hi. Tua ahih manin Pasian in pasal a huh dingin a kituakpih numei bawlsak hi (2:18, 21-22). Pasian in pasal a huh dingin zi pia ahih manin a zi a simmawh mi in Pasian huhna a thusim lo kici thei ding hi. Tua banah Pasian in mi a kituakpih ding zi guan ahih manin, “ka zi gina lo hi,” a cite pen tua a gina lo nutawh a kituak liante ahi uh hi. Na zi pen na pum phellang ahih manin na gensiat leh nang leh nang a kigen sia na suak hi. Leitung mipil leh mi gualzo tungtuangte in a zite (hiam nute) uh pahtawi ciat uh a, lawm leh gual mai ah numei a simmawh bawlte pen inn sunga zi thumangte hi nuam mahmah uh hi.
Numeite hihna diktak theih tel kisam hi. Mi pawlkhatte in numeite pen mihing zong ahilo cih zah dongin a neu ngaihsut lai un pawlkhatte in kumpi leh biakna sung ki-ukna makai lutang dingin zang uh hi. Tulai taka Mizoram in a buaipih thute laka khat pen khawtang hinkhua leh innkuan sunga numeite thuneihna leh dikna (rights) tawh kisai ahi hi. Khristian ihih manin numeite hihna tawh kisai Lai Siangtho in hong bangci hilh hiam cih i ngaihsut ding kisam hi.
Pasal tawh dinmun kibang hi:
Pasian in pasal leh numei liangko kikimin hong bawl ahih manin a lian zaw leh a neu zaw ki- om tuanlo a, a manpha zaw cih zong ki-om tuanlo hi. Pasalte mihing ahihna zahzah numeite zong mihing mah hi uh a, pasal te in Pasian lim a sutna zahzah numei te in zong sun uh hi. Bang hang hiam cih leh Pasian in pasal leh numei a kibangin piangsak hi. Mosi in hih bangin ci hi: “Pasian in ama lim bangin mihing piangsakin, Pasian lim bangin amah a piangsak hi. Amah in pasal leh numei a piangsakhi,” (Pian. 1:27). “Pasian in mi a piansakin amah in Pasian tawh akisunin a bawl hi. Amah in pasal leh numei a piangsak hi. Amaute akipiansakin amah in amaute “mi” ci a, amaute thupha a pia hi” (5:1- 2). Hih bangin pasal te bek hi loin numei te zong Pasian lim sun-a kipiangsak mihing mah ahi uh hi cih teltakin kimu thei hi.
Laibu Siangtho sunga kisimna (census) munte i et ciangin mitepen khen thum kisuah a, (i) numei (ii) naupang leh (iii) pasal, cih ahi hi (Pai. 12:37; Matt. 14:21 leh 15:38). Israel mite hiam “Tua an a ne mite,” a kicih ciangin numei, naupang leh pasal huamkim ahih manin a vekpi un mihing in kisim cihna ahi hi. Tua sung panin gal a om ciangin a kuankhia thei ding, innkuan lutangin a pang thei pasal kum 20 tungsiah phazah kisim zel hi. Numei leh naupang phazah a kisim loh manin mihingin kisim lo cihna hilo a, pasal picingin kisim lo cihna hizaw hi. A kisim te bek mihing hi leh pasal kum 20 nuai lamte leh Levi mite zong mihing hilo cihna suak ding hi (Gam. 26:2-4, 51, 62). Pasian in leitung mite a hong tatkhiatna dingin a neih manpha pen ahi a Tapa Jesu Khris nuntakna hong pia hi. Pasal te tatna dingin a manpha zaw pia tuanlo a, numei te tatna dingin a man tawm zaw pia tuanlo hi. Tua ahih manin Pasian muhna-ah pasal leh numei manphatna kikim cihna ahi hi. Hih thu sawltakpi Paul in thei tel lua mahmah ahih manin, ìJudah mi leh Zentel mi, sila leh sila ahilo, pasal leh numei cih bangin kideidanna omlo a, note khempeuh Khris tawh na kipawlna uh hangin pawlkhat hi-in, a kibangkim na hi uhhi, na ci hi (Gal. 3:28).
Pasal tawh panmun kibanglo hi:
Pasian in dinmun (position) kibangin a hong bawl hangin panmun (function/role) kibang sak lo hi. Pasalte pen lutang ahi dingin seh a, numeite pen pumpi ahi dingin seh hi (1 Kor. 11:3; Efe. 5:22-33). Lai Siangtho (Scripture) in numeite lutang pasal hi a cih ciangin pasal te thuneihna nuai-ah numei te om ding a cihna ahi hi. Tua pen innkuan leh biakna kivaipuakzia ding a Pasian geelna ahi hi.
Tuni dongin Mizoram Khristian Pawlpi tam zawte in Laisiangtho ngeina kizui thei lai ahih manin lungdam huai hi. Mizoram a pawlpi lian pen Presbyterian in numei pastor a neih ngei loh banah gam dang panin Presbyterian pastor numei Mizoram ah hong pai a om ciangin Topa Nitak Ankuang (Sacrament) luisak lo ding ci-in 13th December 2014 in a vaihawmna sang pen Synod Kikhoppi ah khensat uh hi. Baptist Church of Mizoram in zong numei pastor nei nailo uh a, Dr. Hnuni ahih leh sanginn lam tawh kisai-in ordination pia uh a, ahi zongin pastor bang a zat ding ci lo uh hi. Laibu Siangtho sungah numeite pen biakna leh innkuan sung nuntakna-ah makai lutang ahi dingin Pasian in a seh lohna thu hih bangin kimu thei hi.
Pasian in numei masa Eve kiangah, “Na pasal in nang tungah hong uk ding hi,” na ci hi (Pian. 3:16). Pasian in Israel mite aa ding bekin a ngaihsut ngeina te pen Abraham hiam Mosi tungtawnin na pia zel a; Adam leh Noah tungtawnin a bawl ngeina te ahih leh leitung mi khempeuh aa ding ngaihsutna hi tangpi hi.
Sawltakpi Paul in, “Pasian pawlpi mite khempeuh lakah akizang ngeina ahih mah bangin, mihon kikhopna sungah numeite pau lo in om uh hen. Numei te a kiniamkhiatna ding thu Judah Thukham in a gen mah bangin amaute in mihon lakah thu a gen ding uh kiphal lo hi. Bang hang hiam cih leh mihon lakah numeite kam a pau ding zumhuai hi,” na ci hi (1 Kor. 14:33-35). Hih pen Korin khua mite aa ding bek hilo in Pasian pawlpi mite khempeuh lak ah a kizang ngeina cih ahi hi. Judah thukham in a gen manin ci lo a, mah bangin ci zaw hi. A kibat thu genna hi.
Paul mah in, “Numeite in gamdai takin kiniamkhiatna tawh thu ngai-in a sin ding uh ahi hi. Numei te in pasal te tungah aana nei-in thu a hilh ding ka phal kei hi. Gamdai takin a om ding uh ahi hi. Bang hang hiam cih leh a masa in Adam kipiangsak a, tua ciangin Eve kipiangsak pan hi. Adam in khemna thuak masa lo a, numei in thuak in a khial masa a suak hi,” na ci hi (1 Tim. 2:11-14). Hih lai-a kiphallo pen numeite pawlpi sung makai lutang, pastor ahih kei leh ordain minister a pan ding ahi hi. Tua bang panmun te pen pasal te aa ding beka Pasian in a seh ahi hi.
Hih bang ngeina a kibawlna hang pen numei te laisiam loh man hilo ding hi. Bang hang hiam cih leh Pasian in lai siam loh manin kuamah nolh ngeilo hi. Nungzuite zong laisiam vive hi khin tuanlo uh hi. Tua ban-ah Paul hun lai-in numei laisiam tampi om khinzo uh hi. Numei sia manlo pawlkhat a om man zong hilo ding hi. Numei sia manlo te hangin numeite thuhilh ding kikhaam hi leh sia manlo pasal zong tampi om ahih teh pasalte thuhilh ding zong a kikhaam kul ding hi!
Laisiangtho in numeite pastor sep a phal lohna hang hi dinga i upmawh i phuahtawm kisamlo hi. A Laisiangtho mahmah in siang takin gen hi: “Bang hang hiam cih leh (1) a masa-in Adam ki piang sak a, tua ciangin Eve kipiangsak pan hi. (2) Adam in khemna thuak masalo a, numei in thuakin a khial masa a suak hi,” na ci hi. A bulpi pen seniority tawh kisai hi masa hi. Pasal kipiangsak masa zaw ahih manin a piang nunung zaw numei in pasal tungah aana nei-in thuhilh lo ding cihna hi. Nau zawte in u zawte a zahtak a ngeina hi. A nihna-ah mawhna sunga puk masa zaw pen numei ahih man hi leuleu hi. Eve tunga Pasian thugen, “Na pasal in nang tungah hong uk ding hi,” a cih pen Thukhun Thak innkuan sung bek hi loin, Pawlpi sung nangawna zuih dingin na kipsak cihna suak hi.
Hih Laisiangtho tang (2:11-14) pen a tung (tg. 8-10) leh nuaia thu te (tg. 15) banglo in zuih pelmawh dinga thupiak (command) hi citciat hi. A laipai pen imperative in kigelh tektek hi. Upna lama a dau mahmah liberal-te in Lai siangtho pen Israel mite in amau ngeina (pasal thuneihna) tawh a kituak dingin a gelh uh ahi hi ci uh hi. A taktak in Lai siangtho pen Israel mite deih danin a kigelh hi zenzenlo hi. Lai siangtho pen Pasian thupiakna tawh kizuia kigelh hi a, tua Laisiangtho sunga kigelh bangbang pen Pasian mite (Israel) in ngeina in a nei uh hi zaw hi. Lai siangtho in tua bang a cih ciangin numei te in Pasian na sem theilo ding a cihna hilo hi. Laibu Siangtho sungah Pasian nasem numei tampi a omna thu i mu uh hi. Jeisu leh sawltakpi te nasep a huh numei tampi om uh a, pawlpi aa dingin phatuam ngai takin na a sem numei tampi om uh hi. Ahi zongin makai lutang hihna leh pasalte tung ah thuneihna Pasian in neisak lo hi. Pasalte vaihawmna leh ukna nuaiah semsak zaw hi.
THUKHUPNA:
Lai siangtho tungtawna i sin theih numeite pianzia tu a bang hi. Pasal te mah bangin Pasian lim suna kibawl mihing hi uh a, pasalte tawh a kibangin sisan manpha tawh kitankhia hi. Ahi zongin Pasian nasepna dingin siamna leh panmun a tuamin kivaihawmsak a, tua nasep pen pasalte ukna nuai-ah Pasian in koih hi. A mi kizakim a, a panmun kibanglo cihna hi. Innkuan sungah zong numei leh pasal a kibangin naunawi hong pia khawmsak lo hi.
Numeite hihna i gen laitakun pasalte zong i kingaihsut uh kisam hi. Lai siangtho in numei lutang pasal ci beklo a, pasal lutang Khris zong na ci hi. Tua ahih manin pasalte in Khris ukna i man kei leh i zite in ei ukna a hong man loh uh lamdangsak ding hilo hi. I nung a hong zui uh hi lel hi. A beisa hun sangin tu hun ciangin numeite dinmun nakpi takin hoih zawta a, pilna siamna leh dinmun sangpi ah Pasian in lamto hi. Biakpiak kikhopna peuhpeuh ah a tam zaw numei, zingsang thungen, antang thungen, lamna dianna pana kipan Pasian pahtawina peuhpeuh ah numei te pen pasal te sangin nakpi takin tam zaw-in citak zaw uh ahih manin, “Kei hong pahtawite ka pahtawi ding” (1 Sam. 2:30) a ci Pasian in a pahtawi takpi ahi hi. Ahi zongin a Thukhun omsa khenga kilaptohna pen Pasian kiang pan ahih ding uphuai lo hi.
Pasal pen a pil zawk man leh thahat zawk manin lutang panmun ah Pasian in a koih hilo a, numei sangin a kipiansak masak man hi zaw hi (1 Tim. 2:13). Ahi zongin numei pen pasal tawh kizakim dingin Pasian in a piansak ahih manin pasal in numei simmawhin a bawlsiat theihna ding thu nei lo hi. Khris in Pawlpi itin a nuntakna pia a, itna tawh a kep mah bangin pasal te in numeite itna tawh kemin a don ding a vaipuak uh ahi hi (1 Kor. 11:11-12; Efe. 5:21-33; 1 Pet. 3:5-7). Nau zaw in u zaw zahtakin a thu a man ding hi a, u zaw in nau zaw nuaisiahin simmawh bawl lo a, itna tawh kemin a don ding hi zaw hi.
Pasian Pawlpi pen a kikhelkhel leitung paizia leh khantohna a kinga hi loin, a kikhel ngeilo Pasian Kammal tunga ding ahih ding kisam hi. Bang zah takin leitungah pilna leh siamna a hong khangto zongin Pasian hong piak ngeina sangin a zuih taak zaw ngeina zuih ding kuamah in hong pia theilo ding hi. Pasian vaihawmna sangin a hoih zaw kivaipuakna innkuan leh pawlpi aa dingin om tuanlo hi. Numei te in pasal te zahtakin a thu uh mang hen la, pasal te in numei te itna tawh kemin don leh tua kana nuam zaw kivaipuakna mihing ta dingin om thei nawn tuan ding ahi hiam? I buainate pen bang dang hang hilo in numei in pasal a zahtak ding bangin a zahtak loh man ahih kei leh pasal in numei a it ding zahin a it loh man hi hamtang hi.

