IHMUT NA TAWH KISAI A THUPI NA. Agelh ~ Simon Timothy Pau

Date:

IHMUT NA TAWH KISAI A THUPI NA

Agelh ~ Simon Timothy Pau

 

Ihmut cim ahoih na leh ihmut cimloh man aa siatna te:

 

Ihmut cih pen​​ a​​ thupi mahmah khat hi a, tawlngak na hunbek hi lo in ih taksa thahat thadim kikna ding hun thupi mahmah khat​​ ahi​​ hi. Ihmut cimlo, ihmut khamlo tawh kisai genmasa phot lehang, hih tepen ihmut cimlo ten neithei pen uhhi. Cancer natna piangsak thei a,​​ adiak in nawi cancer piangsak thei​​ phadeuh hi.​​ Tua ban ah​​ lungtang hat​​ lo​​ sak, sikhang sak, thu mangngilh sak baih thei mahmah hi.

 

Sun nasepna ah zong hong thanem sak tuam​​ mahmah a, concentration ih cih ngaihsut na hong nawngkai​​ sak thei bek hilo, ih lu zong hong​​ nasak thei in, zong ki si baih zaw thei hi. Mipil te kankhiat a muhkhiat na uh ah,​​ ihmut hun nai(6) sang a tawmzaw a ih mu den te pen 12% za ah sawm leh nih in khantom hi ci uhhi. A thau​​ lawh​​ zong om thei hi bang​​ hang hiam cihleh ihmut cimloh ciang in ih tha​​ zaw in,​​ na​​ sep nopna lungsim kiam in exercise ki la nuam nawn lo bektham lo in,​​ ih kisap zahval​​ kine​​ kidawn khengval​​ kha​​ thei hi.

 

Bang​​ hang hiam cih leh ih​​ hormone​​ ahi Ghrelin leh Leptin te gel susia thei hi. Ghrelin cih pen an nek hunta ei cih hongthei sak ih​​ hormone​​ hi a, hong gilkialsak cimai diam ah, Leptin leuleu ciang in ah hoihta ei kham hun ta ei gilvah hoihbek ei cih hong theisak​​ hormone​​ hi leuleu ahih manin hong gilvahsak ci leuleu leng maw. Ihmut ih cimloh ciangin Ghrelin hong kah hongsang in Leptin ahih leh hong kiam hong niam hi. Ih gilkial lam thei in kham hun ih theih kei lehbel ih​​ maban ding in thau ding hi mai​​ hi. Ahi zongin mi​​ khempeuh kibang gaisam lo,​​ ih vek in thau ding cih na bel hisamlo in ki thauthei cih na ahi​​ hi.

 

Tua​​ ban ah,​​ ihmut ih cimlohciang in thu​​ khensat ding zong hong​​ nawngkai sak thei a, ih lung​​ hong​​ mangsak gawp in hong lung​​ tomsak hi. Hi maimai lel​​ hen aw cih lungsim hong​​ neisak in, tuabang lungsim in ahoih nekding a​​ siangtho a​​ cidam hongtelsak thei lo in a​​ hoihlo lam hong telsak thei​​ zaw aa,​​ thau theihna ding tam thei hi. Ih mut​​ cim loh ciangin akhum neknop na/duh na lungsim hongneisak aa, hiteng khempeuh pen khinkhai khawm leng asialam vive ah hong kai hi. Tuaban ah ihmut cimloh ciangin ih maivun zong guai nuam​​ phadeuh hi.

 

Lungsim gim in ihmut ih khamloh ciangin,​​ ih maivun zong guai baihzaw deuh in hong​​ hamsuah​​ sak baih mahmah hi. Ihmut cim ihmut khamna tawh​​ kisai gen ni cileng ih gensa teng tawh kilehbulh hi ziau lel hi. Ihmut cimtak in omleng ih​​ lungsim hong hatsak in khanglai te ading in akhan na zong huh​​ mahmah​​ aa,​​ ih ngaihsutna hong​​ hatsak ahih​​ manini h na vaak​​ in,​​ ih​​ nasep zong hong​​ mazangsak tuam mahmah hi. Ihmut cimna in ihpumpi tungteng ah phattuam na tuamtuam hongpia in nu le pa omkhop na ah zong hong thahat sak hi.

 

Na​​ semsem in ihmut cim kei leng nu le pa omkhop na​​ (sex)​​ ah zong hongtha nemsak tuam mahmah thei hi. Tua bang aa nu le pa omkhop na hong hatthei kei leh nupa kikal thusia hongpiang thei ahih manin ihmut cimleng nupa kal kizopna zong hong hoihsak hi cihna ahi​​ hi. Ih pumpi tung a​​ om natna do lungno zong thahatsak ahih​​ manin natgual maimai cih te lak ah hongdal thei ahih manin, cidam lo ten ihmut cim kisam mahmah phadeuh lai hi. A tangpi thu in ihmut cim hoih in ihmut cimloh pen pumpi ading hoihlo hi cihna hi ziau hi.

 

Ihmut hunsung sawt athupi hilo a,​​ hoihtak aa ihmut theih ding a​​ thupi zaw ahi​​ hi. Ihmut dan tawh​​ kisai in ah mipil te muhdan ahih leh:- Non REM leh REM cih in ki khen a, Non REM sung ah 1,2,3 ci in​​ dawl​​ thum om in REM pen adawl-lina ahi​​ hi. REM cih ciangin rapid eye movement cih na ahi​​ hi. Ihmut​​ ciang in 1,2,3,4 ci in asensen/ adawldawl​​ (stage)​​ in aki ihmu ahi​​ hi. A sen(stage)​​ 1 pan 4 ciang pen khatvei ihmut na hi a,​​ tuapen cycle khat kici hi. Mikhat in zankhat in cycle thum vei li vei bang ih mu uh hi ci hi. Khatvei ihmut cip theih hunsung pen atangpi thu in (90)​​ minute sawt hi.

 

Stage (1)​​ na pen ihmut cil dialdial hun hi in khua​​ kiphawk thei laklak hun​​ laitak hi a, ih mutzawh 5-7minute hunsung teng ahi​​ hi. Stage​​ (2) na pen ih mutzawh 25minute hunsung hi in,​​ ihmut hun kipat hun Intermedium stage zong kici hi. State (3)​​ na pen Deep sleep ci in ihmut cip hunsung hi a, hih​​ hunsung pen athupi pen hun ahi​​ hi. Hih hunsung​​ ah​​ ih khuak te in thathak hong​​ ngah aa,​​ ih ci leh ih sa ading in thathak lak​​ hun laitak ahi​​ hi.

 

Hih stage​​ (3)​​ na hunsung in khua kiphawk baih het lo in,​​ ihmut anop mahmah laitak hun ahih manin tuahun laitak hong kiphawng in khanglo vat leng ihmut cimlo, ih lu gik ngeingai cihbang in ki om thei hi. Hih hunsung pen 20-30minute sawt thei hi. A tawpna pen ahi sen​​ (stage)​​ (4) na hun hi a,​​ hih hun hong​​ tunciang ih mittang pen hongtang litlit ta hi. Hih hunsung in kitho​​ khia vatthei lo in mumang, manghoih, mangsia,​​ mangtuamtuam ih neihhun ahi​​ hi.

 

Hih mun pan in stage (1) ih cih sen​​ (1)na ah lutkik in banpai leuleu hi. Ihmut hunsung atam hangin ihmut ciptheih hunsung in hong phawng, hong phong khat peuhpeuh hang tawh khanglo vatvat in ih om sangin ihmut hun tawm zaw in ihmut cip theih hun​​ (deep sleep)​​ hunsung anawng kaisak om lo,​​ nuamtak a ihmu thei te pen ana uh vak zaw hamtang uh hi. A sen​​ (stage) khat pan li ciang pen cycle khat kici a tua cycle khat sung in hong nawngkai sak a​​ om aa,​​ na khanlawh vatzel leh stage khat pan kipat​​ zel kul ahih manin ihmut cim zah ding​​ cimlo thei hi.

 

Mipawlkhat te in sawtpipi ih mu mahveng aw ahih hang ihmut khamlo bangin om ing e,​​ aci tepen stage 1,2 sung ih mu thei na​​ pin stage 3 na ahi ihmut cip hun(deep sleep)hunsung ciang khanglo kha ahih man hilel hi. Mi khat pen state 2 na hunsung in khanglo vat le pen am pialpual thei in sun maw zan cihzong khenthei pak lo zawzen thei hi. Akipat pan ih mutkik kisam ahih manin mihing khat in nikhat in naibangzah ihmut hun sung ding hoihpen hiam cih leh nai 7-9 hunsung hoih pen in naupang leh khanglai te ading in ihmut hun tam kisam zawlai hi. Sun nasem gim phadeuh ten ihmut hun tam kisam pha deuh hi.

 

Ih pumpi in akisap zahding tawldam na ihmut hun nei thei den in hileng ih pumpi cidam in kikhan sau ding hi. Zingsang thawhbaih nop leh nitak ihmut baih ding kisam hi. Mi khat in ihmut hun naibang zah kisam cih pen kiciangtan lian theilo hi. A tunga ih gen nai 7-9 hunsung cih pen atangpi thu hi aa,​​ tuazah pelmawh cihbang lian hi sam lohi. Bang​​ hang hiam cih leh mi khat leh khat cidamna kibang lo, pumpi kibang​​ kim​​ lo hi. Tua ahih manin mi khempeuh ihmut hun kisap hunsawt dan kibang kim thei lo hi.​​ 

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related