JESU NA LAMDANG BAWLNA (MIRACLES)
Agelh ~ Lian Muan Kham Suante
THUPATNA
Pasian Ukna a hong tunna lahna dingin Jesu-in na lamdang tampi bawl hi. Hih bang a na lamdang a kibawlna pen Mangkam in “Miracle” kici-in, tua pen Latin pau “Mirari” (lamdang sa) cih pan a kilasawn ahi hi. Mirari pen Grik pau a Thauma (wonder) cih pana kilasawnkik hi-in, a lamdang tuamdiak (extraordinary) cihna ahi hi. Thuciam Thak sungah a zat dan tuamtuam om in: (i) Dunamis (Mk. 6:5; Mt. 7:22) a kizat ciangin na lamdang piansakna, a lamdang Pasian nasepna cihna hi-in, (ii) Teras (Sawl. 2:22; 2Kor. 12:12) a kizat ciangin, lamdangsa (wonder) cihna hi leuleu in, (iii) Semeion (Jn. 2:11, 23; 20:30) cih a kizat ciangin, lim lamdang (extraordinary sign) cihna kawk hi.
1. JESU NA LAMDANG BAWLTE
Jesu na lamdang bawlte pen nam nih-in khen theih ding hi: (i) Natnate damsakna, leh (ii) Pasian bawl nate tunga piang thute ahi hi.
(a) Natnate Damsakna: Jesu in natna nam tuamtuamte damsakin, siluang natna a damsak zong om hi (e.g Mk. 5:25-34). Mittaw khua a muhsak omin, zeng natna leh phak natna a damsak zong om hi. Tua bek hi lo lai, Amah in misite zong thosak in (e.g Lk. 7:11-17; Jn. 11:1-44), dawivei mite damask hi (e.g Lk. 11: 14-23).
(b) Leitung Nate Tung Pana Na Lamdangte: Jesu-in huihpi daisak in (Mk. 4:35-41), tui tungah pai hi (Mk. 6: 45-52). Amah in mi 5000 vak in (Mt. 14:13-21); theikungte samsia-in, si hi (Mk. 11: 12-14). Amah in Simon (Piter) ngasa tampi tak mansak in (Lk. 5:1-11), Kana mopawi-ah tui leenggahzu suaksak hi (Jn. 2:1-11). Tua banah, ngasa kamsungah dangka tang peek khat a kimuhna zong om hi (Mt. 17:24-27). Hihte pen leitung a om Pasian na bawlte tawh kisai a thupiang lian diakte ahi hi.
2. JESU NA LAMDANG BAWLNA IN BANG DEIHNA NEI HIAM?
Na lamdang a kibawlnate in Jesu hihna (Jesu pen kua hiam?) lak hi. Evangelist-te in Jesu na lamdang bawl tuamtuamte ciamteh dan tuamtek nei-in, tuate pen amaute in Jesu hihna a lahnop dan uh a tuamciat hang ahi hi. Tampi lak panin, a nuaia teng i gen ding hi.
Jesu na lamdang bawlna in Pasian vangliatna lak hi. Pasian pen a vanglian Pasian ahih manin (cf. Lk. 1:49), tua vangliatna mah tawh Jesu-in na lamdang bawl hi. Tua mah bangin, Dunamis cih kammal a kizat ciangin, Pasian vangliatna tawh Jesu in na lamdang a bawlna hong lak nuam hi. Amah in tua vangliatna mah tawh dawite hawlkhia-in (Lk. 11:20), mihingte sepzawh ngei loh ding pen Pasian vangliatna tawh semzo hi (Lk. 18:27).
Jesu in na lamdang a bawlna tawh leitungah Pasian Ukna hong tungsak hi (Mt. 12:28). Gentehna-in, Amah in dawite a hawlkhiatna, dawi gamte susia-in damlote a damsakna tawh Pasian Ukna hong kipatna mite theisak hi (Lk. 13:32). Amah in dawite nasep theihna leh amaute vang neihna tengteng susia hi (cf. Mk. 3:27). Tua ahih manin, Jesu nasepte pen na lamdang bawlna bek hi loin, vangliatna tawh nasepna (dunamis) zong ahi hi (Mk. 3:23, 27; Lk. 19:37). Tua mah bangin Luka in Jesu nasepte pen Pasian piak Kha Siangtho tawh a kisem ahi hi (Lk. 1:35; 4:14), ci-in gen hi.
Na lamdang a kibawlna hang dang khat pen, Jesu na lamdang bawl a mu mite in Pasian a up theihna ding deihna ahi hi. Luka-in na lamdang kibawlte hang a mite in Jesu a upna thu laktel mahmah hi. Gentehna-in, Luka 19: 37 sungah, Jesu in na lamdang a bawlna tungtawnin mite in Pasian vangliatna mu in, um uh hi. Tua mah bangin, Piter, Jeim leh Johan-te in Jesu thu a manna uh hangin, a lamdang takin ngasa tampi man uh hi (Lk. 5:1-11). Mary Magdalene sung panin zong dawite kihawlkhia-in, amah kidamsak hi (Lk. 8:2-3). Jesu-in hih banga damlote a damsakna hang pen, mite in dam ding a kisap ban uhah, Jesu in amaute hehpihhuai sa hi. Tua bangin, Jesu-in mite haksatnate huh hi.
Na lamdang piansakna in Jesu pen Messiah ahihna lak hi (R. Bultmann). Luka 7:11-17 sung a meigongnu tapa a kihinkik sakna panin, Jesu pen Messiah ahihna kimu hi. Tua mah bangin, a kimnai a om, a na lamdang bawl a mu mite in zong, Messiah hi dingin lamen uh hi (7:16). Banghanghiam cih leh, Messiah a hong kilat hun ciangin damlote damsakin, misite thosak ding hi, a kicihna tawh kituak sa uh hikha ding hi.
Jesu in na lamdang a bawlna tawh kamsang ahihna lak hi. Amah pen Rom kumpi gam sung a Thaumaturges (na lamdang bawlte) bang hi loin, Amah pen Moses, Elijah leh Elisha-te mah tawh a kibang ahi hi. Paikhiatna 7:9 sung a Moses-in na lamdang a bawl mah bangin, Pasian in Moses bang a na lamdang a bawlthei kamsang khat a sawl ding thu pen Sawltak 7:37 sungah kimu hi (cf. Deut. 18:15). Tua kamsang, Pasian in a sawl leh na lamdang bawl theihna a piak pen Jesu ahi hi (Sawl. 2:22, 24; 13:31-33). A nungzuite in zong Ama kampauna leh nasepna pan in, Jesu pen kamsang thupi tak ahih lam thei uh hi (Lk. 24:19).
THUKHUPNA
Jesu-in na lamdang a bawlna tawh Pasian Ukna hong tunna leh Messiah ahihna lak hi. Amah in natna tuamtuamte a damsakna tawh mite lungsim, pumpi leh kha nuntakna ah suahtakna pia hi. Ama na lamdang bawlte pen Ama hun laia na lamdang bawl dangte sangin thupizaw ahih manin, leitung pilna nangawnin zong kantel zolo hi. Misiamte lakah “Piang taktak ken teh” a cipawl zong om uh hi (e.g. Bultmann[1]). Ahi zongin, a damsak mite, a suahtaksak mite leh a thawhkiksak mite teci panna panin na lamdang pen “piang taktak mah hi” cih pen kithei thei hi. Bek tham loin, a zuaulo Lai Siangtho-in Pasian vang tawh mite a kidamsakna, misite a kithawhkik sakna leh dawite a kihawlkhiatna hanga suahtakna mite in a ngahna thu limtakin gen hi.
[1] Misiam Rudolf Bultmann-in, Jesu na lamdang piansakte pen leitung pilna tawh sut theih ding hi lo ahih manin, “a taktak hi lo ding hi,” cih ngaihsutna nei-in, Jesu na lamdang bawlte khempeuh pen Lai Siangtho panin phiat (demythologize) dingin gelna nei ngei hi.

