Zogam Aksi 3 te
Agelh ~ Pu Gin Pian Khup @ Zokhup
Zomi le Zogam tangthu ah thupi deuh “Zogam Aksi” ci-in min kipiathei ciat hi. Tua bangin i piakte sungah nasepna le panmun tawh kizui in I piak hikha ding ahih manin, kuamah kimawhsak theih omlo hi.
Ahi zongin Minam le gamvai ah Zomite’ ading madawk bek tham loin abeisa le tuni dong i et kikkik ciangin, 1900 khit ciapteh thamcing mi 3 om hi. Tuate in;
• Pu Hau Za Lian (Sukte Independence Army-SIA)
• Pu Mang Tung Nung (Chin National Organisation-CNO)
• Pu Chin Sian Thang (HCSU, ZNC/ZCD)
Pu Hau Za Lian pen Sukte Independence Army ah mangpi Commander-in-Chief hi a, Kawl te’n Japan te a do ma Zomi te makaih a Japan do ahi hi. Anti Japanese movement ah leitung theih a ciapteh thamcing khat ahi hi. Tua banah Pu Kamhau leh Ukpi hun a Zogam galkapte British te i lelh nunga, Zomi tawh kisai galkap phutkik masa pen ahi hi. Japan lah do, British lah langpang ci in galpi nihna zawh ciangin British te nangawnin a matsawm liang ahi hi.
Pu Mang Tung Nung pen Panglong tungtangah Federal Union deih ung ci a, mumal tak a dawng thei om sunsun Chin/Zomi mipilam palai khat ahi hi. Tuabanah 1947 constitution pen Federal Constitution tawh laih ding a, Taunggyi mualmi leh mualgam khawmpi ah Zomi palai teng’ makai ahi hi. Ni masa ni bekin thugen a, a kik ciangin Zomi lak a Law sin masa pen leh Hill Chin Student Union Chairman Tg. Chin Sian Thang tonpih in ama tangin thugen in pantah a, tuni dong Pu Chin Sian Thang Federal Politics ah a makai suak ahi hi.
Zomi lak ah King Commission kici mangkang galkap bawk 3 za taktak angah masa pen ahih manin, Captain Mang Tung Nung ci in thanga Captain pa zong kici hi. A za taawpna taktak pen Major/Bohmu ahi hi. Nasep teng akhawl ciangin makai leh ulian dangte bangin Kawlgam ah a sih dong vaitham loin, apianna khua Muizawl khua, Zogam ah ciahkik ngiat in tengkik hi. A sanggampa tate 2 Zomi milian leh makai sem ngei Pu Khen Za Mung leh adangdangte nangawn tuni dong Zogam ah tengkik tamlo hi.
Pu Chin Sian Thang pen Sitnipa kici a Zomi lak ah LL. B zo masa pen ahih banah a degree lakna pen Amerian Constitution ahi hi. Zomi milui lak ah constitutional law thei omlo kikeuh a, khangthak ah zong tuni dong mah khutme kuaih theih lai phial ding ahi hi. Taunggyi Conference ah Pu Mang Tung Nung tawh a kithuah khit uh ciangin, 1974 Constitution vai ah zong Federal Constitution Zomi te’n ka deih uh hi ci in Myanmar Army chief Ne Win kiangah Pu Lian Uk (Haka) te tawh makaih in lai pia uh ahih manin mat leh thuak lawh hi.
1988 zawh ZNC ah president dinmuun la in Federal Cause mah dingpih suak ahi hi. Gamsung gampua te deih Panglong Conference samkik ding tawh kisai Kalay Declaration makai in tangko ahih manin gambup cihmawh laitak tawh kituakin, Aung San Suu Kyi in zong thukimin amah ki-ap suak hi. 2016 kum ciangin kilemna khawmpi kibawl ding pen in min 3 aneih lak ah 2 ahi 2nd Panglong leh 21st Century Panglong pen Kalay Declaration huzap tawh kiloto suak ahi hi.
Pu Hau Za Lian leh Pu Mang Tung Nung pen aKawl aZo cih omlo, leitungbup theih hita a, tangthu nei Zomi aksipi 2 hita in, Pu Chin Sian Thang bel bangmah theilo hai ciakciak teng, hong ki nung-leh -kaih saklo a, tutung Panglong ah mualmi mualgamte lunggulh tawn tung ahi Federal Constitution mah hong dinpih suak a leh Aksipi 3na in kiciamteh suak ding ahi hi.

