I SUNGA OM PIANZIA NIH
Agelh ~ Kap Za Khai
‘Kei’ omzia taktak ahih leh:
Ka lungsim tawh Pasian’ thu ka zui a,
ka pumpi in mawhna a piangsak thu a zui hi’.
Rom 7:25
Watch Man Nee in a thuhilhna khat-ah bang na gen ngei hiam cih leh “Ka Khristian suak tung lai-in Khristian khat-in koi bang nuntakzia neihkul ding hiam, ci-in kei leh kei ka kisittel hi. A picing nuntakna tawh a kidim Khristian khat ka suahzawh nadingin hanciam citak in ka hanciam ngei hi. Kei ngaihsutna bang hi leh Khristian cih pen zingsang a kipan nitak dongin a maitai den ding, khitui luang ngei lo ding, a hangsan dingte, haksatna a tuamtuam i tuak zongin a lau ngeilo ding, a lungkia ngei lo dingte hi dinga, tua bang hunte ah a lungkia-te pen Khristian ahi lote hi ding hi ci-in ka lungngai ngei hi,” [101] ci-in na gen ngei hi. Tu-in zong Watch Man Nee mah bangin, eite in zong Khristian nuntakna pen tuaci ding, tua bang hizaw ding ci-in thukhun i khungkha ding hi. Ei leh ei in kihanciam kha ding hi. Tua hi leh Khristian nuntakna pen koi bang dan ahi hiam?
Khristian gamtat luhekzia (Christian Ethics) a bulphuh Khristiante in Khristian nuntakna cih pen gamtat hoihna, etteh huaina, thuman cihtakna, Pasian thumangna hi ci ding uh hi. Alang khat lam-ah Kha lam a bulphuh Khristiante in Khristian nuntakna cih pen Pasian deihna leh sawlna bangin nuntakna, Pasian phat denna, thunget denna, leitung vaite sangin vantung nate uangsakzaw denna hi ci ding uh hi. Tua bangin Khristian nuntakzia ding tawh kisai-in muhzia kilamdang thei hi. Mi pawlkhatte in Khristian cih pen vantung mi bangin ngaihsun uh hi. Tua tawh kisai in Watch Man Nee in, “Paul’ nuntakzia ka lungngaih ciangin Khristian cih pen vantung mi bang hi het lo hi,” na ci hi.[102]
Hih leitungah kua in Lai Siangtho hilhna bang lian-in nungta zo ahiam? Kuamah om lo kha ding hi. Paul mahmah in zong hih thumah gen bel in nei den hi (Rom 7:18-20; Gal. 5:17; Efe. 2:3). Rev. Dr. Law Ha Ling in, “Khristian nuntakna-ah zuih ding leh nuntakpih ding thu hoih thupha tampi a om hangin kuamah in a vekpi in kizui kim zo lo hi,”[103] na ci ngei hi. Eite in zong tua bangmah i thuakkha den ding hi. Piangthak hi’ng kici na pi-in Kha Siangtho deihna bangin i nungta zo den kei hi. Pasian’ ta hi na pi-in mawhna leh khialhna mah i bawlkha zel hi. Haksatna leh buaina i tuaksim in i lungkia baihzel a, Pasian neilo mite bangin i haitat khak hun zong tampi om hi. I ngaihsutna leh i gamtatna kituak ngei mel loin, i pumpi taksa deihna i zuih hun tam veizaw hi. Tua hi leh eite a piangthak lo mah ahi diam?
Silesa tawh a nungta lai Khristiante in leitungah koi bangin kalsuan in i pianziate koi bangin teelthei ding i hiam? Eiteng khempeuh in hih thu kingaihsun kha ding hi. Tua ahih manin leitungah Khristian nuntakzia tawh kisai-in Paul hong hilh thute kikum ding hihang. Paul’ genna bang hi leh thu-um mite sungah pianzia kibang lo minih om hi ci hi. Mi khat pen mihing hihna (fleshy nature) hi a, a dang mi khat pen sunglam mi ahih kei leh Khrih’ mi hihna (Christ oriented nature) ahi hi. Ama genna bang hi leh;
“Kei pen a lungkham mi ka hita hi. Kei a hong sisak ding hih lungsim lui panin kua in kei hong honkhia zo ding ahi hiam? I Topa Jesuh Khrih in hong honkhia zo ding ahimanin Pasian tungah ka lung a dam hi. Kei’ omzia taktak ahih leh: Ka lungsim tawh Pasian’ thu ka zui a, ka pumpi in mawhna a piangsak thu a zui hi (Rom 7:24-25).”
A cihnopna ah thu-ummite pen mawhna teenna, mihing hihna ahih kei leh cilesa hihna pen kihemkhiasiat nai loin i sungah om gige lai hi. Thu-ummite pen cilesa hihna tawh nungta lai hi. Tua bang pi mah tawh a langkhat lam-ah zong i sungah Khrih hong teeng veve a, Pasian adingin kipia khia veve hi. Tua pen mawh theihna cilesa hihna (sinful nature) leh Kha mi hihna (spiritual nature) kikal a om gal kidona, gal kineihna kici hi. Hih in Paul’ gengen sunglam gal le buaina ahi hi.[104]
Milui Pianzia
Hih milui pianzia pen gup ngah mite sung leh gupna ngah lote sungah om ciat hi. Thu-umlote sungah bel milui hihna bek om in, tua pen Adam panin luahsuak gamh hi a, a tawntung in amau sungah kip tak-in om den hi. Tua bang pianzia pen Adam’ pianzia, milui hihna, ahi kei leh silesa hihna kici hi. David in, “A khialsa mahin kei ka suak a, ka nu in a gil sungah hong paii tung a kipan a mawhsa ka hi hi (Late 51:5),” ci-in thu-ummite’ sungah milui pianzia a omna thukim pih hi. Paul in zong, “Ka leitung pumpi sungah a hoih na khat beek om lo hi, ci-in ka thei hi (Rom 7:18a),” na ci ngiat hi.
Milui hihna sungah thuhoih thupha zon ding hi lo a, milui hihna hangin dahgawp ding zong hituan lo hi. Eite khatciat sungah mawhna leh khialhna namkim a bawl thei milui pianzia i neihna i theihsiam ciat ding thupi hi. Milui hihna pen Khristiante’ gal namthum sungpan in khat hi a, a dang nihte pen leitung siatna leh Satante ahi uh hi. Milui ngeina pen sunglam gal ahi hi. Amah in a siangtho lote deih in Pasian thukhamte langbawl dennuam hi. Tua pianzia hangin eite in Pasian’ thuman thutak zuih ding sangin leitung siatna zuih ding kilunggulhzaw den hi.[105] Galati 5:19-21 sungah Paul in mihing hihna a cih teng pen: numei tawh mawhna, thangtatna, lanluat mana khialhna, milim biakna, mi bumna, kilangbawlna, kitotna, hazatna, hehna, huaihamna, kikhenna, pawltuam lungsim neihna, enna, zukhamna le biakna pawi ah zukhamna a kipan adangdangte..na ci hi. Milui hihna sungah thu hoih khat zong om thei lo hi. Milui hihna tawh kisai Lai Siangtho hong pulakna khempeuh zong a hoihlo lam vive ahi hi. “Thu hoih khat zong om lo (Rom 7:18), pumpi in bangmah sem zo lo (Johan 6:63), mihing hihna tungah kinga lo ding (Philipi 3:3) hi.” A zenzen in thu-ummite in mihing tungah i kingak den leh Topa’ thumangna, Topa’ lungsim muhna cihte kingah thei lo ding bek tham lo in, na hoih na pha khat beek zong kisem theilo ding hi. Milui hihna in Pasian’ thumang nading limlim bangmah hong semsak thei lo hi.[106]
I milui hihna pen paihkhiat ding haksa mahmah hi. Mi khat peuhin kisiansuahna tawh kum tampi a kalsuan hangin hih milui hihna pen kilamdang tuan lo hi. Pasian in tua mihingte’ milui hihna pen a hoih lam-ah hong puahsak loin singlamteh tungah hong kilhsak hi. “Mawhna a beisak theih nadingin mihingte sunga om mawhna tungah thu a khenna in ama Tapa hong sawl a, amah pen mihingte’ mawhna lungsim mah a nei-in a hong pai hi (Rom 8:3).” Mawhna khut nuai-ah eite i om nawn loh nadingin mawhnopna lungsim i neihna teng i sucip a, singlamteh tungah Khrih a sih laitak mahin i ngeina luiteng a sisak khawm ihihna thu i thei hi (Rom 6:6). Tu-in Pasian in thu-ummite mawhna tawh kisai-in a sikhin i hihna, milui hihna tawh i kisai nawn lohna ei leh ei i kitheih ding hong hilh hi.
Mi khat peuh tungah ‘tua sem kei in,’ ci-in kham leng a sunga a milui pianzia in sem nuam sese hi. Tua tawh kisai in Paul in Rom 7:7-9 sungah hih bangin hong theisak hi.
“…Thukham a omna hangin mawhna in nuamtak sa-in hazatna a tuamtuam ka neih theih nading hong piangsak hi. Thukham om kei leh mawhna in bangmah sem theilo hi. Thukham ka theih ma-in mi nungta ka hi ngei a, thukham ka theih ciangin mawhnopna lungsim hong khangin kei ka si hi.”[107]
Paul in tua milui hihna (nuntakna lui) pen a kihhuai gimnam tawh a kidim misi luang bangin gen hi. Tua milui hihna in Paul paina khempeuh-ah zui-in thuakzawh loh zah dongin “Kei pen a lungkham mi ka hita hi. Kei a hong sisak ding hih lungsim lui panin kua in kei hong honkhia zo ding ahi hiam? (Rom 7:24),” ci-in na tauden hi. Murry in milui hihna tawh kisai thu thum in hong lakkhia hi.
Mihing hihna pen mawh baang lua in a sungah thu hoih om thei lo hi.
Tua pen mi sungah om den-in kipaikhia thei lo hi.
Milui hihna pen mawhna bulpi ahih bangin mihing sunga om tua hihna hangin mawhna hong teeng thei hi.
Mawhna pen mihing hihna sungah om hi. Paul’ ngaihsutna bang hi leh mihing hihna cih pen mawhna bawl nopna bulpi, mawhna teenna, a hoihlo khempeuh a kikholna leh thu hoih peuhmah nuntak theih lohna hi ci hi.[108] Tua bek tham loin mihing hihna sungah mawhna teengden lai a, Khristiante nangawn puklawh sak thei hi. Mawhna leh sihna tungah gualzawhna hong kipiakkhit hangin tuate in tuni dong mahin i sungah om den lai hi.[109]
Tua ahimanin mihing hihna cih pen leitung pianzia hi a, duhhop huaihamna, lunggulhna, duhgawhna leh picinlohna vive tawh kidim hi (Efe. 2:3; Rom 8: 5, 6, 7; Gal. 5:17; 19-21).[110] I milui hihna in Adam sunga i pianzia hong kilangsak mahmah hi. Jesuh Khrih in tua i milui pianzia leh mawhna khempeuh adingin sihna hong thuakkhin hi. Hih in lungdamna leh i gualzawhna lianpi ahi hi.[111]
Mithak Hihna
Milui pianzia tawh a kilehbulh khat in mithak pianzia ahi hi. Mi khat a pianthak ciangin Khrih sungah pianzia thak, Pasian pianzia (2 Peter1:4) leh Khrih’ nuntakna a ngah hi. Tua pianzia thak pen Pasian hong piak ahimanin tua in mawhna bawl thei lo hi (1Johan 3:9). Thu hoih thupha bek bawlnuam hi. Tua pianzia thak pen Khrih’ pianzia ahi keh mithak kici hi. Tua mithak in a siangtho nate bek deih in, Pasian deihna bangin nungta nuam hi. Pasian thupiaknate lungdam kipaktakin sangin nuntakpih hi. A lui ngeina in alui nate mah lunggulh a, a thak ngeina in a thak nate mah lunggulh hi. Hih tawh kisai-in Jesuh in hih bangin na pulak hi. “Mihing sung panin a suakte mihing mah hi. bek a, Kha tawh a suakte pen Kha mi ahi hi (Johan 3:6).”[112] Mithak hihna ahi kei leh nuntakna thak pen pianthakna tawh kipan hi. Tua pen biakna nasep hi lo, thukhun tawh bawl theih hi lo leh khensatna tawh neihtheih thu hi lo hi. Hih pen Khrih sungah nungta dingin kalsuanna ahi hi.[113]
Thuciam Lui sungah hi leh “a thak” cih kammal pen a thak dinmun leh hihna pulakna ah kizang phadiak hi: kumpi thak (Pai. 1:8), biakpiak nading an thak (Siampi Laibu. 23:16), inn thak (Thu Hilhkikna . 20:5), zi thak (24:5), khauhual thak (Thukhen. 15: 13), leeng thak (1 Sam. 6:7), puan thak (1 Kum 11: 29, 30), la thak (Late 33:3), min thak (Isa 62:2), van thak leh lei thak (65:17; 66:22), thuciamna thak (Jer. 31:31), leh lungsim thak leh ngaihsutna thak (Ezek. 18:31; 36:26).[114] Thuciam Thak sungah hi leh “a thak hihna” pen muhtheih loh Khrih sungah pianzia leh mailam hun-a pianzia ding thu in kigen hi: leenggahzu thak (Matt. 9:17), thukham thak (Johan 13: 34), thuciamna thak (Luka 20: 20), mi thak (2 Kor. 5:17), minam thak (Efe. 2: 15), thuhilhna thak (Mk. 1: 27), van thak leh lei thak (2 Pet. 3: 13).[115] Paul ading in nuntakna thak cih pen Pasian tawh kizopna thak neihna tungtawnin a pualam bek tham loin sunglam thak suaknate pen gamtatna thak, mansehna thak leh ngaihsutna thak tawh nuntak kalsuanna ahi hi. Tua bek tham loin Kha Siangtho sawlna bangin a nungta mithak hihna cih pen itna, lungdamna, lungnopna, lungduaina, migitna, hoihna, cihtakna, dikna le pumpi ki-ukzawhna neite hi..na ci hi. Hih nuntakna thak pen tu leh tu in hih leitungah kipankhia a, ahi zongin tua pen mailam hun ciangin kicing sitset ding hi.[116]
Mi thak hihna thupi mahmah hi. Banghang hiam cih leh Jesuh in (Johan 3:3) sungah, “A mantakin kong genin-ah mi khatpeuh a suahkik kei leh Pasian Ukna sungah lut thei lo ding hi,” a ci hi. Hi sungah “suahkikna” cih pen “piangthakna ahi kei leh mi thak hihna” ahi hi. Savun-uum lui sungah leenggahzu thak a kithun loh bangin (Matt. 9:17) nuntakna thak sungah zong mi thak hihna lo tawh kilutthei lo hi. Mi thak hihna lo tawh kuamah in Pasian Ukna sungah lutthei lo ding hi. Tawntung gimna leh sihna bek thuak ding hi. Tua ahimanin thu-ummi khempeuh Khrih sungah mi thak i hih ngiat ding kisam mahmah hi. Banghang hiam cih leh:
1. Mi thak hihna loin i upna nungta lo dinga tatkhiatna kingah lo ding hi (Johan 1:11-13; 1 Johan 5: 1; Efesa 2:8-9; Fil. 1:29; 1 Tim. 1:14; 2 Tim. 1:3).
2. Mi thak hihna loin eite in thuman diktansakna kingah thei lo a, samsiatna bek ngah ding hi (Rom 8:1; 2 Kor. 5: 21; Gal. 2:17; Fil. 3:9).
3. Mi thak hihna loin eite in Pasian’ tate kihi thei lo ding a, Dawimangpa’ tate hi ding hi (1 Johan 3:9-10).
4. Mi thak hihna loin eite in Kha Siangtho thupha tawh itna gah kigah thei lo ding a, sihna gah bek i gah ding hi (Rom 6:20-21; 7:4-6; 15:16; 1 Kor. 1:2; 2 Kor. 5:17; Efe. 2:10; Gal. 5:6; 2 Thess. 2:13; 1 Pet. 1:2; 1 Johan 3:14).
5. Mi thak hihna loin eite in Pasian tawh kilawmtatna leh tawntung nopsakna kingah thei lo ding a, Satan leh a pawlte tawh tawntung siatna thuak ding hi (Matt. 25:41; Johan 3:3; Rom 6:23; Mang. 2:11; 20:15).[117]
Amaute Kido Den
Paul in ama sungah pianzia a kibang lo mi nih a omna thu a pulakkhiatna i gensa a om bangin tua pianzia nihte pen nisim-in kido ni loh ahihna zong na pulak hi. Ama genna bang hi leh ama sepnop thu leh a gamtatna pen kilehbulh den ci hi. Khrih sungah mithak ahih hangin leitung silesa tawh a nungta lai mi khat ahihna tawh kizui-in ama sungah milui hihna beisiang loin om den lai hi.[118] Tua ahimanin Paul in amahmah a khami lo leh ama silesa sungah na hoih khat zong omlo hi ci-in na pulak hi.[119] Ama sunga pianzia kibang lo nihte’ kidona (Rom 7: 14-25) sungah hi bangin na pulak hi.
“Thukham pen i kha thu tawh kisai hi”, ci-in i thei hi. Ahi zongin kei pen leitung pumpi tawh a nungta mi ka hi a, mawhna thu mangin a sal a suak ka hi hi. Ka hihnopteng hihkha loin ka hihnop loh tengkeek mah hih zawsop ka hih manin keima gamtatna mahmah zong ka tel thei kei hi. Ka hih nop lohteng ka hih veve ciangin Thukham a deihhuai khat hi, ci-in ka ngaihsutna hong langsak hi. Tua ahih manin tua bangin a gamta taktak pen kei hi loin ka sunga om mawhna hizaw hi. Ka leitung pumpi sungah a hoih na khat beek om lo hi, ci-in ka thei hi. Ka sungah a hoih gamtatnopna lungsim a om hangin ka hihzo kei hi. A hoih ka gamtatnop teng gamta loin, ka hihnop loh siatnate ka gamta zawsop hi. Ka gamtat nop loh teng ka gamtat veve ciangin tua a gamta pen kei hi nawn loin ka sunga om mawhna a gamta ahihna a hong kilang hi.
Tua ahih ciangin a hoih gamta nuam hinapi-in a sia bekbek a gamtakha ka hihna ka thei hi. Ka lungsim tawng taktak ah Pasian’ thukham hoih kasa hi. Ahi zongin kei’ deih loh thudang khat in ka lungsimah na hong sem hi. Tua ka sunga na hong sem pen in mawhna thu-ah kei hong mancip hi. Kei pen a lungkham mi ka hita hi. Kei a hong sisak ding hih lungsim lui panin kua in kei hong honkhiazo ding ahi hiam? I Topa Jesuh Khrih in hong honkhiazo ding ahih manin Pasian tungah ka lung a dam hi. Kei’ omzia taktak ahihleh: Ka lungsim tawh Pasian’ thu ka zui a, ka pumpi in mawhna a piangsak thu a zui hi.”
Milui pianzia leh Kha Siangtho-te pen khat leh khat kilang bawl niloh hi (Gal. 5:17) ci hi. Milui hihna in Kha Siangtho na lang bawl in, Kha Siangtho in zong milui hihna na lehdo a, tua bangin amaute khat leh khat kilang nei den uh ahimanin Khristian nuntakna sungah i nuntaknop bangin kinungta thei lo ahi hi. Tua ahimanin thu-ummi khat in a hihnop loh khat a hih khak pen nalamdangpi-in ngaihsut ding hituan lo hi. Paul in zong Rebaka (Piancil 25:22-23: Rebakah gil sungah naupang nihte khat leh khat kidona thu) bangin sunglam kidona thu a theihteel zawhlohna pen lamdang sagawp tuan lo hi. Khrih a up, a sang takciangin tua gal man khin ahihna a theih hangin tu laitak-in a sungah kidona khauh takin kipansan ahimanin Paul in zong a gup ngahna tungah kimuang lo dan-in om kha zel hi.
Thu-um khatciat sungah tua kidona om ciat hi cih i kitheih kul hi (1 Kor. 10:13). Hih pen i sih dongin paisuak ding hi. Tua pen gupna ngah lohna lim hi loin gupna i ngah taktakna hong lakkhiatna thu ahizaw hi.[120]
Tua bangin sunglam kidona a thuakden Khristiante in Kha Siangtho deihna leh makaihna bangin kalsuan ding thupi hi (Rom 8:4).[121] Banghang hiam cih leh Kha Siangtho bek-in i sunga om mawhna pan hong suaktasak zo pen ahih man hi (Gal. 5:18). Kha Siangtho tawh a kidimte mawhna in zo thei lo hi. Ahi zongin thumangna leh thu-um dangte’ panpihna kisam den lai hi. Sunglam gal kidona-ah koi-in zozaw ding cih bel thu-ummite’ khensatna tungah kinga pen hi. Mithak hihna i gualzawh saknop leh a hoihlo TV leh Video-te etna, a hoih lo laite (blue books) simna, gualnopna leh thangtatna tawh cilesa deihna-ah zuihna cihte sep loh, bawl loh leh neih loh ding hi pah hi. Tuuno gualzawh ding i deih leh ngia an piak loh ding ahi hi. Tua ahimanin thu-ummite kiangah Paul in, “Na pumpi uh deihna bangin gamtat nading hun omsak nawn kei un (Rom 13:14),”[122] cih leh, “Kha Siangtho deihna bangin gamtat ding (Gal. 5:18),” hong hanthawh hi. Mithak in Lai Siangtho simin lungngaihna, thungetna, leh Pasian nasepna sungah hun tampi pia-in kihel den hi. A siangtho nuntakna-ah a kihel theih semsem nadingin a kisamte zui-in nuntakpih ngiat hi.
Lai Siangtho leh i nuntakna-ah i tuahkhak thute in i sungah pianzia kibanglo mi nih om ahihna hong theisiangsak hi. Thu-umte in hih thu i theih kei leh i nuntakna kithaneem thei-a, i ngahsa gupna tung nangawn-ah kilung himawh thei hi. Tua bek tham loin a guallel nuntakna-ah i om khaden ding hi. Hih sungpan i taikhiat zawhna dingin milui pianzia tungah misi bangin ei leh ei kingaihsun in, Kha Siangtho makaihna bangin gamtat ding ahi hi. Tua dan hi leh milui hihna pelzo in mithak pianza bangin i nungta thei ding hi (Gal. 5:16).
Tu-in Khristiante’ pianzia i theiteel ta hi. Paul thuak mah bangin eite in zong nisim in i thuakkha den hi. I lungsim in a hoih thei na piin i pumpi in zui zo lo hi. I pumpi in thupha a sep hangin i lungsim in hong lungdam pih loh hun zong om thei mawk hi. Thu-ummi i hihna thei pipi-in mawhna leh khialhna i bawl khaden a, tuate hangin Topa kiangah mawhmaisakna i ngen zel hi. Kha Siangtho in thu hoih thupha bawl ding hongsawl hangin i pumpi in haksasa-in nial niloh hun zong tam mahmah hi. Tua pen i pianthak loh man hi lo a, a piangthak mi ihihman hizaw hi. Banghang hiam cih leh a piangthaklote sungah tua bang pianzia om lo a, a piangthakte’ sungah bek om thei hi.
Dinmun leh Nuntakzia
I sunga om mi nihte hangin hun tampi sungin Khristiante in ei le ei i Khristian hihna tungah thanemna, telkhialhna, lungmuanlohna cihte kinei kha den hi. I gup ngahna tungah kilung muangmawh thei hi. Tua ahimanin hih munah Khristian khat ii Khrih sunga ama dinmun (Position) le a nuntakzia (Practice) ding tawm en ding hi hang. Mi khat Khrih a up takciangin amah tawh kisai-in thupiang nih piangpah a, Khrih sungah ama dinmun le Khrih sungah mithak hihna hanga a zuihding nuntakzia cih thunih hi. Khatna pen ama ngahtheihna hunpha (Opportunity) hi-a, a nihna pen tua a ngah thupha tunga ama tavuan neihna (Responsibility) ahi hi.
Thu-ummi khat ii Khrih sunga dinmun le apualam a nuntakzia pen kilamdang mahmah hi. Hehpihna hangin thu-ummi pen Khrih sungah om hi a, amah pen Pasian mai-ah a picing mi ahi hi. Amah pen Pasian Tapa’ khut sungah a ki-ap mi hi-a (Efe. 1:5, 6), Khrih sungah apicing mi ahi hi (Kol. 2:10). Ama mawhna khempeuh kimaisakkhin a, Pasian’ thumanna puan tawh tuamcipna a ngah hi (2 Kor. 5:21). Hih bangin kici thei hi;
Pasian tawh kinai theih nading,
Bangmah ka hihzo kei hi,
Pasian’ Tapa hang bek in,
Pasian kiangah ka nai theita hi.
Itna Pasian hong itna,
A ngah dingin ka kilawm kei,
A Tapa a itna hang bek in,
Kei hong itzo hi.
Thu-ummi khat ii nuntakna ah Khrih sunga i ngah kiciinna pen lamdang mahmah in zong kicing mahmah hi. Hih pen ni khat le ni khat kibang lo a, a zia a tuamtuamin piangthei hi. Khat veivei thu-ummi in kha lamah thahat in mualtung sang dawn-ah a tungto bangin kihi thei a, khat veivei ciangin zong guallelhna guampi sungah kipaikha thei hi. Pasian hong deihna ahih leh eite’ nuntakna pen Khrih sunga i ngah i dinmun tawh kituak in khangto in picing semsem ding ahi hi. Eite tang dingin hongsi pa i itna in i nuntakna pen Khrih’ limlemel batna ciang dongah khangto semsem in picing semsem ding thupi hi. Ahi zongin tua picinna pen tu-a i nuntak hun sungah kicing theilo ding hi. Tua bang hitase mah leh i sunga nuntakna pen a pualam i nuntakna tawh Khrih sunga i ngah picingna ah khangcing semsem ding ahi hi.
Eite in Pasian tawh i kimuh ciangin amah i bang ding hi (1Johan 3:2). Hih kikhelna pen eite’ sepkhopna kisam lo a, Pasian vangliatna tungtawn in apiang ding thu ahi hi. Ahizongin tuhun tulaitak a thu-ummite’ nuntakna ah Khrih’ limlemel baat nading ciangdongah khangtoh semsemna pen Pasian minthangsakna ahi hi. Hih in Khrih i upnate mite tungah “tangko khiatna” namkhat ahi hi.
Khrih sunga i ngah dinmun hong lak Lai Siangtho munte koi bangin thei in, tuate tungtawn in bang phattuamna i ngah ding hiam? Lai Siangtho mun sungah, “Khrih’ sungah (in Christ),” “A it a Tapa sungah,” “Ama sungah,” cih kammalte i muh leh Lai Siangtho gelhpa in Khrih sunga i ngah dinmun (Position) hong gengen ahihna phawkpah ding hihang. Eite’ sephuai, zuihhuaite hong lak Lai Siangtho munte pen i nuntakpih ding (Practice) hong laknate ahi hi. Khrih sunga i dinmun le i nuntakzia ding a kilamdangnate i theihteel ding kisam hi. Gentehna tawh tawm en ding hihang.
Amasa Lai Siangtho in thu-ummi khempeuh picing hi ci hi. A nihna Lai Siangtho in thu-ummi khempeuh picing huai hi ci hi. Amasa pen Lai Siangtho in Khrih sunga i dinmun hong gen hi a, a nihna in i nuntakzia ding hong gen ahi hi
Dinmun Genna
Banghang hiam cih leh amah in khatvei biakpiakna tawh a sianthosak mite a tawntung in a picingsak hi (Heb. 10:14).
Nuntakzia ding genna
Tua ahih ciangin vana om na Pa uh a hoihkim bangin note zong na hoihkim un, a ci hi (Matt. 5:48). ZIV
Eite pen mawhna sungpan a site ihi hi. Hehpihna in eite hih mun-ah (Khrih) hong puak hi. Tu-in mawhna thu tawh kisai limlim ah a site hi ci-in nisim in i kitheih ding kisam hi. Mawhna tawh kisai ah a site i hih leh mawhna tawh kizom nawn lo, mawhna bawl nawn lo ding cih hi a, tua pen i sep ding le i nuntakzia ding ahi hi.
Dinmun Genna
Mawhna thu-ah a si eite in bangci-in mawhna bawl thei nawn ding ihi hiam? (Rom.6:2)
Nuntakzia ding genna
Tua mah bangin note zong Khrih Jesuh tawh kipawlin mawhna thuah si-in, Pasian thu-ah a nungtain na kingaihsut ding uh ahi hi (Rom. 6:11).
Mi khat in nihvei suahkikna a ngahkhitphet in amah pen Pasian’ tapa/nu suakpah hi. Tua hun a kipanin tuanu/pa pen Pasian’ tapa/nu ahih bangin Pasian’ nungzui ahihsuak ding thupi hi. Ama tate khempeuh pen ama pianzia bangin a nungta dingin Pasian in deih hi. Pasian’ ta suahna pen Khrih’ sunga i dinmun hi a, mawhna bawl lohna, Pasian deihna bangin gamtatna pen i nuntakzia ding ahi hi.
Dinmun
Tua bang hitaseleh ama thu ngaiin amah a ummite khempeuh tungah Pasian’ tate suah theih nading thu a pia hi (Johan 1:12).
Nuntakzia
Tua ahimanin Khrih tawh a kipawl mite in mawhna bawl nawnlo uh a, (1 Johan.3:6)
Eite khempeuh pen Pasian in amah tawh kilawmtatna a nei dingin hongsam hi a, tua pen alamdang mahmah ahi hi. Hih hamphatna pen Khrih’ sungah i dinmun honglak hipah a, tua hamphatna tawh kizui-in zong i tavuan ding hi, i nuntakna ah a kilawm a kituakin gamtat nuntak theihna kisam ci hi.
Dinmun
Ama Tapa ahi i Topa Jesuh Khrih tawh a kikhawl dingin a hongsam Pasian pen a citak Pasian hi a, a gensa bangin a hong tungsak takpi ding ahi hi (1 Kor. 1:9).
Nuntakzia
Tua ahiciangin Topa na ka sepna hangin thong a kisa keimah in note nuntakzia dingin a hong deihna tawh a kilawm a kituakin na nuntak nadingun ka hong hanthawn hi (Efe.1:4).
Paul in Rome khuapi a om Khristian khempeuhte pen Khrih sunga misiangthote hi ci-in sam hi. Amaute pen Pasian adingin a tuamvilvel in a kisam le a kikhenkhia mite hi uh a, gupna ngah uh ahimanun misiangthote ahi uh hi. Hih sungah, “ama mi dingin hongsap,” cih kammal in Pasian sunga “thu-ummite’ dinmun” a genna ahi hi. Ahizongin misiangthote pen misiangtho ahihna bangun a siangtho nuntakna a neih uh kul ahi hi. “Na sang un, na huh un,” cih kammalte in misiangthote’ sep ding le nuntakpih ding tavuan neihna honglak ahi hi.
Dinmun
Tua ahimanin Pasian in hong it a, ama mi dingin a hongsap, no Rom khua-a a om Khristiante khempeuh tungah lai ka hong khak hi. I Pa Pasian le Topa Jesuh Khrih in note tungah dikna le nopsakna thupha hong tungsak tahen (Rom. 1:7).
Nuntakzia
Amah pen keimah a kipan mi tampi adingin lawmhoih mahmah khat ahimanin, Pasian mite in ahih dingin a kilawm ahihmah bangin Topa thu sungah mihoih in na sang unla, note huh ding a kisapna khempeuh ah hoihtakin na huh un (Rom. 16:2).
Eite’ dinmun (Position) pen Pasian kiangpan hong pai ama hehpihna thupha hang ahi hi. Eite’ nuntakzia in Pasian tungah lungdamko in ama tungah lungdamna lahkhiat ding ahi hi. Hih sungah i dinmun kimu masa thei a, a nunungah i tavuan dingin hong zuipah hi. Khristian nuntakzia bangin i nuntak manin Khristian a suak kihi lo a, Khristian ihih manin Khristian nuntakzia bangin a kinungta ihi hi.
Dinmun
Note upna hangin Pasian hong hehpihna tawh hotkhiatna a ngah na hi uh hi. Note thalawhna hangin a ngah hi loin Pasian piakkhong ahi hi (Efe. 2:8).
Nuntakzia
Tua ahih ciangin ka hong it sanggamte aw, note tawh ka hong omkhawm lai-in ka thu na hong man tawntung uh mah bangin, tu-in note tawh ka hong om Khawm loh hun ciangin zong ka thu na hong mang ding uh thupizaw lai hi. Pasian kihtakna le zahtakna tawh na maa uh nawt unla, amah in note hong hotkhiatna thu a cingtaak suaksak un (Fil. 2:12).
Khristian nuntakna ah “Khrih’ sungah (in Christ),” cih kammal pen a thupi mahmah kammal hi. Hih kammal in Khrih’ sunga i ngah le i neih dinmun le omna hong genna hi a, i nuntakzia le i pianzia tawh bangmah kisai lo hi. “Khrih’ sungah,” i dinmun om takpi a, tua sungah a lui ngeinate ahi mawhnadan piakna, satan sila hihna, sihding launa cihte omnawn lo hi.
Tuasangin mawhmaisakna, kisangna (acceptance), diktan sakna, thumansakna, siangthosakna, le thupha namtuamtuamte om hi. Hihte pen a pualam-a i sepnate hang hi loin Khrih’ sunga i dinmun le i hihna hang ahi hi.[123] A pualam i nuntakna a kicing theihloh hangin Khrih’ sunga i dinmun (i gup ngahna, i mithak hihna, Pasian’ taza ngahna) pen bei theilo, mang theilo, kiphiat theilo, le kitaankik theilo hi (Johan 3:16; 3:36; 5: 24; 6: 35-40; 17: 11-12; 15, 10: 28-29; 14:18, Late 91: 7; 121: 3, 7, Isa. 43: 1-3; 54: 10, Jer. 32: 40, Matt. 18: 12-14, Rom. 5:8-10, 8:1, 8:29-30, 8:35-39, 1 Kor. 1:7-9; 10:13; 2 Kor. 4:4; 17, Efe. 1:5; 13-14, 4:30, Kol. 3:3-4, 1 Thessa. 5:23-24, 2 Tim. 4:18, Heb. 9: 12, 15, 10:4, 12:28, 1 Pet. 1:3-5, 1 Johan 2:19; 25, 5:4; 11-13; 20, Jud. 1:24-25). Tua bangin Khrih’ sunga i dinmun a bei theih loh hangin eite in mawk om gawp ding thu i neih het tuan kei a, Khrih adingin a kilawm nuntakna le cihtakna i neihkul ahihna laibu nunglam a, “Jesuh’ Khephung ah” cih thulu nuai ah et lai ding ihi hi.
Tua ahimanin Khristiante in Khrih sunga i ngah i dinmun le i nuntakzia dingte pen hoihtak le kiciantakin i theihteel ding kisam hi. I nuntakzia hangin Khrih sungah mithak kihi hilo a, Khrih’ sunga mithak dinmun i ngah manin i ngah bangin i nuntak ding a hizaw hi. Tua bangin Khrih’ limlemel i bat nading ciang dongah i kalsuan tohtoh ding ahi hi.
Mi khat a piangthak takciangin a sungah pianzia namnih om pah hi. Khatna pen milui pianzia hi a, tua in mawhna bawl ding bekbek leh Pasian deihna langbawl ding bekbek hong lunggulhsak den hi. A nihna pen mithak pianzia hi a, tua in thuhoih thupha bawlden ding, Lai Siangtho sim in nuntak pih ding, thunget ding, leh Pasian deihna bangin nuntak ding hong lunggulhsak hi. Hih bang kilang bawlna kikal-ah i lungmang hun tampi om dinga, ahi zongin mithak hihna i gualzawh sak ding thupi hi. Tua pen Kha Siangtho thapiakna leh makaihna bek mah tawh i ngahzo ding hi. Khrih sunga i ngah dinmun in eite ama neihsa ii hihna hong kilangsak mahmah a, tua pen kuamah in phiat thei lo hi. Khrih’ mi ihih leh Khrih deihna bangin i nuntak kalsuan ding zong a kisam thu hi a, hih in taksa nuntakna le kha thu nuntaknate kikhen tuam lo ahihna hong theiciansak hi. Khrih sunga dinmun thak a ngah mite ihih bangin ihihna bangin Khrih’ minthan nadingin nungta ciat ni.

