EITE IN ZONG I SEP KUL HI -II. Agelh ~ Kap Za Khai (Photoh)

Date:

EITE IN ZONG I SEP KUL HI -II

Agelh ~ Kap Za Khai (Photoh)

 

‘A hunhoih hong tungta a, Pasian’ uk ding hun hong kipanta hi.​​ 

Na mawhna uh kisikkik un la, hih lungdamna thuthak um un.’

Marka 1:15

Azom….

Upna Thu​​ 

 

  • Upna nei i cih ciangin i muh theih nai loh i lamette ngah takpi ding, ci-in muanna lungsim neihna ahi hi (Heb. 11:1).​​ 

  • Upna lo tawh kuamah in Pasian lungkimsak zo lo hi. Pasian kiang a zuan mi khempeuh in Pasian a om takpi ahihna thu le amah a zongte Pasian in thaman pia hi, ci-in a up ding kisam hi (Heb. 11:6).

  • 3.A thuman mite in a upna hangin nungta ding uh hi (Hab. 2:4).​​ 

  • Na upna le lungsim kisuang loin na omna thu kiptakin len paisuak un. Mi pawlkhatte in a lungsim kitheihna uhah man a kisakna bangun gamta lo uh ahih manin a thu upna uh a mawkna a suah uh hi (1 Tim. 1:19).​​ 

  • Mi pawlkhat in sum deih lua liang uh ahih manin a upna panun pialkhia-in gimna lungkhamna a thuak lawh uh hi (1 Tim. 6:10).​​ 

  • Tua ahih manin hu a diik lo, hu a sang lo pumpi pen a si ahih mah bangin sepna tawh a kizom lo upna zong a si ahi hi (James 2:26).​​ 

  • Dawimangpa’ hong kapna thaltang kuangte na sukmit nadingun lum puak bangin upna na nei tawntung un (Efesa 6:16).​​ 

  • Nazareth khua mite in amah (Jesuh) a up lohna hangin tua khua-ah na lamdang tampi a bawl kei hi (Matt. 13:58).​​ 

  • Tua ciangin Jesuh in galkap bupa kiangah, “Na inn-ah ciah in. Na up bangin hong piang ding hi,” a ci hi. Tua hun laitak teek mahin a nasempa a dam hi (Matt. 8:13).​​ 

  • 10.I upna bangin gamtat lohna peuhpeuh mawhna hi (Rom 14:23b).​​ 

 

Upzia Lampite​​ 

 

  • Jesuh mah mitsuan den ding: Eite hong makai in i upna a hong cing taaksak Jesuh mitsuanin nei ni (Heb. 12:2).​​ 

  • Jesuh Khrih’ thumanna: Eite’ Pasian leh Honpa ahi Jesuh Khrih a thumanna hangin kote’ upna zahmahin upna manpha a nei mite tungah lai ka hong khak hi (1 Pet. 1:1).​​ 

  • Jesuh’ Thungetna: Na upna na khahsuah loh nadingin nang adingin thu kong ngetsak khin hi (Luke 22:23).​​ 

  • Lametna kip nei ding: Upna nei i cih ciangin i muh theih nai loh i lamette ngah takpi ding, ci-in muanna lungsim neihna ahi hi (Heb. 11:1).

  • Thungen ngiat ding: Ka upna uh hong liansak in (Luka 17:5).​​ 

  • Lungdamna thu ngai ding: Zakna panin upna hong piang thei a, Khrih thu up nading pen hilhna panin hong piangthei pan hi (Rom 10:17).​​ 

  • Pasian thuciamna muang ding: Amah in Pasian thuciamna muanlah dingin ngaihsun lo a, a upna khahsuah hetlo hi. A upna hangin thakhauh semsem in Pasian a phat hi (Rom 4:20).​​ 

  • Kha Siangtho letsong hi: Upna neih theihna pen Kha Siangtho letsong hi (1 Kor. 12:9).

  • Kha Siangtho gah hi: Kha Siangtho gahte in….upna hi (Gal. 5:22, KJV).​​ 

 

Upna Thuphate​​ 

 

  • Diktansakna Ngah: Jesuh a um mi khempeuh Pasian tawh a kipawl theih nading le amah thuman ahihna a kilatsak nadingin mihingte’ mawhna tawh kisai-in na hongsem hi (Rom 3:26).​​ 

  • Abucing Damna Ngah: Jesuh upna leh ama min hangin…dam sianthona a ngah hi (Sawl. 3:16).​​ 

  • Kha Siangtho Ciamna Ngah: Eite in i upna hangin Pasian in a hong ciam Kha Siangtho ngah in…, (Gal. 3:14).​​ 

  • Hotkhiatna Ngah: Upna hangin Pasian’ hong hehpihna tawh hotkhiatna kingah hi (Efesa 2:8).​​ 

  • Siangthosakna Ngah: A up manun mi siangtho-in a bawl hi (Sawl. 15:9).​​ 

  • Lungmuanna Lianpi Nei: Khrih Jesuh a upna thu…hangtak in gen ngam uh hi (1 Tim 3:13).​​ 

  • Pasian Ompihna Ngah: Topa pen tuucin bangin hong cing hi.. (Late 23:1).​​ 

  • 8.A Gualzo Nuntakna Ngah: Pasian’ ta ahi te peuhmah in leitung nate zo uh a, i upna tawh leitung nate tungah a gualzo i hi hi (1 Johan 5:4).​​ 

  • Na Khempeuh Hi Thei: A umte adingin na khempeuh hi thei (Mk.9:23).

 

Hebru alian (11) sungah upna tawh sepna ziate tawh kisai en lai ding hi hang.​​ 

 

  • Upna tawh theihteelna ngah hi (v.3).​​ 

  • Upna tawh kipiakhia hi (v.4).​​ 

  • Upna tawh kilam hi (v.7).​​ 

  • Upna tawh thu kimang hi (v.8).​​ 

  • Upna tawh thupha kingah hi (v.20).​​ 

  • Upna tawh biakpiakna kinei hi (v.21).​​ 

  • Upna tawh kigenkhia hi (v.22).​​ 

  • Upna tawh launa veng hi (v.23).​​ 

  • Upna tawh thuakzawhna kingah hi (v.27).​​ 

  • Upna tawh gim kithuakzo hi (v.35, 36).[54]​​ 

 

b. Kisikkikna (Repentance)​​ 

 

Jesuh in kisikkikna leh upna pen ama ukna gam sungah lut theih nadingin a kisam thu hi ci-in hong hilh hi (Mk. 1:15). Kisikkikna cih ciangin i mawhnate kiphawk in tua mawhna pan taikhiatna, kilehkikna hi. Kisikkikna tawh milui ngeinate kikhelsak in Pasian ading nuntak nading khensatna ahi hi. A kisikkik nuam lote in Pasian ukna gam sunga nuntakna thei khalo ding uh hi (Lk. 13:9).[55] Kisikkik ding pen lungdamna thu laigil pi hi-a, tuiphumpa Johan’ tangko denna leh hong kalhden thu zong ahi hi (Matt. 4:17; 11:20-21; Lk. 5:32; 13:3-5; 15:7, 10; 16:30; 24:45-47). Pawlpi masate’ kalh thu zong ahi hi (Sawl. 2:38; 3:19; 8:22; 17:30; 26:19-20). Sawltakte’ thuhilhpi zong ahi hi (Rom 2:4; 2 Pet. 3:9).[56]​​ 

 

Khristian nuntakna ah kalsuanzia ding dawlnih om hi. Metanoeo kici mawhna pan kisikkikna leh Epistrepho kici diktanna ah kalsuan tohtohna ahih keileh Pasian kiangah zuankikna cih thunih ahi hi. Hih thunih kizopzia a nuai a bangin ensuk ding hi hang. Hih thunih tawh kisai in Sawltak 3:19-20 sungah:

 

“Tua ahih ciangin na mawhnate uh hong sawpsiangsak theih nading, Topa kiang panin a hong pai lungsim nopna hun na ngah theih nading uh le note adingin a sehsa Jesuh Khrih a hong sawltheih nadingin na mawhna uh kisikkik (metanoéō) unla, Pasian kiang zuan un (epistréphō).”​​ 

 

Khristian nuntakzia ding tawh kisai in Thuciam Thak sungah kammal nih a omna hong kitheisak a, metanoéō leh epistréphō, mawhna kisikkikna, lungsim kikhelna leh nungheikik in Pasian kiangah zuatna cihna hi. Greek in hi loin Jewish Khristiante ngaihsutna bang hi leh hih kammal nih in gamtat hoihna lam-ah masuanna hi. Metanoéō in lungsim kikhel in mawhna pan kiheikhiatna hi a cih laitak in, epistréphō in Pasian​​ kiangah zuanin nuntaksuakna hong gen hi. Khrih in kisikkikna neih dingin hong sapna (Matt. 4:17) ah, ama ukna gam hong nai mahmahta cih thu tawh hi-a, tua sungah i kihel theihna ding pen lungsim thak (Matt. 18:3) neihna tungah kinga hi.[57]​​ 

 

Metanoéō kammal deihna pen kisik, kisikkik, mi khat nuntakna kikhel, mawhna sungpan a lungsim kikhel in thumanna lam ah a nuntakna bup a bucing in kikhelna hi (Matt. 3:2; 12:41; Mk. 1:15; Lk. 10:13; 15:10; 17:3; Sawl. 2:38; 3:19; 17:30; 2 Kor. 12:21; Mang. 2:5– 3:19; 9:20; 16:9; Mk 1:4; Lk. 3:8; 24:47; Sawl. 5:31; 11:18; 26:20; Rom 2:4; 2Co 7:9; 2 Tim. 2:25; Heb. 6:6; 12:17; 2Pet. 3:9). Epistrephō pen ciahkik, mun khat-ah ciahkik (Lk. 2:39), upna kikhel, thuman lam-ah kihei (Gal. 4:9; Jhn. 12:40), Topa lam-ah tunpih kik (Lk. 1:16), lampi khelsak, gamtatzia kikhelsak (Mk. 4:12), kilawmtat nei dingin bawlsak (Lk. 1:17), kihei phei, khuadak phei (Mk. 5:30), Pasian kiangah zuan (Sawl. 3:19) cihna hi.[58] Tua ahimanin kisikkikna cih thu sungah pianzia thunih om-a, hih thunih tungtawn in i theihkhak thu in mi khat peuhin tatkhiatna a ngah nadingin a mawhna pan kisikkikna tawh Jesuh Khrih up ding ciang bek tham loin a nuntakna luite panin​​ kiheikhia in Khrih sungah nuntakna thak tawh kalsuansuak ding cih ahi hi (Sawl. 11:21).[59] Kisikkikna cih pen i sunglam lungsim sungah dahziau, kapziau bek tawh kicing lo hi. Tua hihnate pen kisikkikna kici theilo hi. Kisikkikna taktak in lungsim bek tham lo-in nuntakna dongah kikhelna piangsak hi. To (Lord) thak hong nei sak hi. A lungkim huai gamtatna hong nei sak hi. Hih bang kisikkikna leh upna tawh Khrih sungah i kalsuan takciang bek-in Pasian pahtak thu-ummi taktak kisuak thei pan hi.​​ 

 

Kisikkikna Lampi-te 1

 

  • Pasian kammal zakna:​​ Ahab in hih thute a zak ciangin a puante balkek a, a pum tungah puanhampi silhin, an tangin puanhampi tungah lum a, maikhingin a vak kawikawi hi (1 Kum. 21:27).​​ 

  • Ei le ei kitheihna:​​ Tu-in ka paunasate khempeuh hangin ka maizum mahmah a, tu-in vutlevai khu-in nakpitakin ka kisik hi (Job 42:6).​​ 

  • Mawhna kiphawkna:​​ Kei kithawi-in ka pa kiangah ka ciah dinga,​​ “Pa aw, Pasian tung le nangma tungah ka khial khin hi (Lk. 15:18).”​​ 

  • Manphat lohna kiphawk:​​ “Pa aw na tapa cih dingin zong kilawm nawnlo ka hih manin..a pa kiangah a ciah kik hi (Lk. 15:19-20).”​​ 

  • Mawhna kipulakna:​​ An ngawl in, puanhampi silh in…mite’ mawhna ka pulak hi (Dan.9:3-4).​​ 

  • Mawhna kilangsak:​​ Amah in ka muk hong bi a,​​ “En in, hih in na muk sukha zo hi;​​ na mawhna beita a, na khialhna kimaisak zo hi,”​​ hong ci hi (Isa. 6:7).​​ 

  • Thumang ding:​​ “Kuan nuam kei ing”​​ ci na pi-in a lungsim kikhel in a kuankik hi (Matt.21:29).​​ 

  • Pasian migitna hang:​​ Pasian migi-in thu a diah hithiatna pen na kisikkik theih na ding uh a deihna ahih lamtak phawk loin,….(Rom 2:4).

  • Topa’ deihna bangin dahna:​​ Topa’ deihna bangin dahna in kisikna, lungsim kikhelna leh hotkhiatna ngahsak (Rom 7:10).​​ 

  • Topa’ nungzui suahna:​​ Ka it mite thuhilh in ka taii hi. Tua ahih manin lungsim tak tawh na mawhna panun kisikkik un (Mang 3:19).​​ 

 

Kisikkikna a Thupitna​​ 

 

  • Kiniamkhiat hi: Keima mai-ah amah kiniamkhiat ahih manin amahun sungin siatna ka tungsak kei ding hi (1 Kum. 21:29).​​ 

  • Diktansakna ngah: Siahdongpa pen…Pasian tawh kilem sa-in a inn-ah ciah hi (Lk.18:13-14).​​ 

  • Ei le ei dimun kitheihna ngah: Siahdongpa in.. “Pasian aw, kei mimawh mikhial pa hong hehpih in,” ci-in a ngen hi (Lk. 18:13).​​ 

  • Kilemkikna ngah: Tua ahih manin amah kithawi-in a pa kiangah a ciahkik dingin a pai hi..a pa in a tapa adingin lungdamna pawipi a bawl hi (Lk 15:20-24).​​ 

  • Kha sungah thawhkikna ngah: Ka tapa a sisa hong nungta a, ka tapa a mangsa hong tung kik hi (Lk. 13:24).​​ 

  • Lungdamna piangsak: Mawhnei mi khat a kisikkikna hangin Pasian’ vantung mite lungdam mahmah uh hi (Lk. 15:10).​​ 

  • Tatkhiatna ngah: Topa’ deihna bangin dahna in kisikna leh tatkhiatna ngahsak hi (2 Kor. 7:10).​​ 

  • Pahtawina ngah: Thuman na deih a, khialhna na muhdah hi. Tua ahih manin nangma Pasian in nangmah hongteel in, pahtawina nang hong pia hi (Heb. 1:9).​​ 

  • Gahpha gahsak: Na kisik kikna uh a kilangsak ding gamtatna gamta un (Matt 3:8).​​ 

  • Mawhmaisakna ngah: Mawhna kisik un… Pasian in hong maisak ding hi (Mk. 1:4; Lk.17:3).​​ 

  • Sihna pan dalna ngah: Na mawhna panun na kisik kei uh leh amaute mah bangin note zong na si ding uh hi (Lk. 13:3).​​ 

  • Nungtakna thak ngah: Mawhna pan kisikna in lungsim thak leh nuntakna thak ngahsak hi (Eze. 18:32; 2 Kor. 17:5).

 

Kisikna Thu​​ 

 

  • Kisikna pen Pasian’ nasep hi (Sawl. 11:18).​​ 

  • Hih pen Pasian hong kalh thu hi (Sawl. 17:30).​​ 

  • Kisik nading Pasian in hong ngak hi (2 Pet. 3:9).​​ 

  • Kisik nading Pasian in hun hongpia hi (Mang 2:21).​​ 

  • Up ma-in kisikna hong pai masa (Mk. 1:15).​​ 

  • Kisikna in Kha nuntakna piangsak hi (2 Kor. 7:11).​​ 

  • Pasian sungah kisikkikna kiciangtan hi (Heb. 6:6; 12:17).[60]​​ 

 

Pasian ukna gam sungah i lut theih nadingin Jesuh in kisikkikna leh upna hongkal hi (Mk. 1:15). I mawhna pan kisikkik ding thu pen a thupi mahmah hi a, tua pen lungsim sungpan dahna, kahna, kisikna bek tawh khawlcip loin (metanoeo), Khrih sungah nuntakna thak tawh picinna lam-ah masuan toto ding thu (epistrepho) ahi hi. Mawhna kisikkik ding leh upna thu pen koi masa zaw ding cih sangin a nihin neih ding a kisam ahi hi. Ahi zongin Jesuh hong genna bang hi leh i mawhnate kisikkik dingin tua khit ciangin lungdamna thu up ding cih ahi hi (Mk. 1:15). Kisikkikna pen lungsim kiphuahphatna hi-a, upna pen i nuntakna buppi hong hawl hong uk ding Kha thahatna ahi hi. Upna in i nuntak kalsuanna hong lawhcing sak, hong gualzo sak, haksatna hong thuakzo sak, lametna hong nei densak, Khrih tawh hong kilawmta densak, nuntakna thak hong ngahsak, leh i Pa Pasian tawh hong kizomsak hi.​​ 

 

I Khristian nuntakna ah a kician kisikkikna leh upna nei ni. I innkuanpihte in Khristian ahih manin ei zong Khristian a suak hi kei ni. Ei mahmah leh Pasian kitheih sawm ni. Pasian leh ei kikal-ah kilawmtatna, kizopna, kihona, nuntakpihna neih sawm ni. Paul bangin​​ “Ka up pa ka thei hi”​​ ci ngamngiat ding kisam hi. Mittaw upna tawh kalsuanna pan khawl-in upna sungah cingh ni. Kisikkikna leh upna loin Pasian gam kingah theilo hi.Hih in Jesuh hong hilh thuman thutak ahi hi

 

c. Kipulaakkhiatna​​ (Confession)​​ 

 

Kipulaakkhiatna pen Greek kam in homologia hi-a, tua in lungdamna thu upna leh sanna thu kipulaakkhiatna ahi keh i upnapen mipite mai-ah teci pangin genkhiatna cih ahi hi. Tua sungah sanna, ki-apna leh thumangna cihte kihel hi (2 Kor. 9:13).[61] Tua bek tham loin hih kammal sungah kipulaakkhiatzia thunih om a upna pulaakkhiatna leh mawhna kipulaakkhiatna cihte hi. Kammal dangin gen leng kipulaakkhiatna cih pen ei leh Pasian​​ kikal a piangkhia kizopnate mipite’ muhin amau mai-ah teci pangkhiatna ahi hi. Pasian bawlsa hih leitungah Pasian adingin mipite mai leh Pasian mai-ah lungdam kipak takin ama tungah ki-apna kilangkhiasakna zong ahi hi.[62]​​ 

 

“Keima mi ahihna thu mite’ theihin a genkhia mite, kei zong vantungah ka Pa’ mai-ah keima mi ahihna thu ka gen ding hi. Ahi zongin keima mi ahihna thu mite’ theihin a genkhia nuamlote, kei zong vantungah ka Pa’ mai-ah keima mi ahihna thu ka genkhia nuam kei ding hi (Matt. 10:32-33).” “Note kiangah kong cihin-ah, keima mi ahihna mi theihin a genkhiate, Mihing Tapa in zong Pasian vantung mite mai-ah, keima mi, ci-in genkhia ding a, ahi zongin keima mi ahihna mi theihin a genkhia nuam lote, Pasian vantung mite mai-ah zong keima mi hi, ci-in Mihing Tapa in genkhia nuam lo ding hi (Lk. 12:8-9).*”​​ 

 

“Jesuh in Topa ahi, ci-in na kam in mang (confess) a, Pasian in amah, sihna pan a thosak kik hi, ci-in na lungsim sungah na up leh, gupna na ngah ding hi (Rom. 10:9)*.” “I mawhna pulakin thuum lehang, i mawhnate maisakin i gilohna khempeuh sawp siang nadingin amah in thuman thutak tawh ahi zongin, dikna thu tawh ahi zongin a dim hi (1 Johan 1:9)*.”​​ 

 

Pasian leh mite mai-ah a upna a pulaakkhiate Pasian in pahtawina pia dinga Khrih a nialte khempeuh thu khenna ngah ding uh hi (Matt. 10:32-33; 2 Tim. 2:11-13; 1 Jn. 2:22-23). Ni khat ni ciangin Khrih Jesuh pen Topa hi ci-in taangko-in Pa Pasian a minthangsak ding uh hi (Filipi 2:11).[63]

 

Pasian mai-ah i tun ciangin Jesuh Khrih in hih pen ka ta hi ci-in teci hongpang ding ahiam? I upna leh i nuntakna kikhelnate mite mai-ah teci i pankul hi. Hih pen gupna ngah khit cianga i sep ding thu hi. Gupna ngah nading hi lo hi. Gupna i ngah khit nungah mite’ muh in Pasian tungah ki-apna hi.​​ 

 

d. Sepna leh Nuntakpihna​​ (Deed and Living)​​ 

 

Jesuh Khrih i upna pen mite mai-ah i pulaak khit ciangin sepna leh nuntakpihna tawh i zopsuak ding kisam hi. Thu-um masa Khristiante in Khrih’ nungzui ahihna uh pen amau gamtatna leh nuntakpihna tawh lakkhia ngiat uh hi. A nuntakna khempeuh uh Jesuh Khrih ading hisak ngait uh hi.[64] Tua bek tham loin James in zong (2:14-26) sungah upna leh nuntakpihna pen kikhen thei loin kizawitawn den ahihna hong pholak hi. Upna​​ pen hotkhiatna ngah nading hi-a, upna man ahih nak leh nuntakpihna leh sepna tawh amah leh amah hong kilangkhia ding hi.[65] A nungta upna tawh a kidim nuntakna sungah sepna leh a gahgahna nuntakna tawh kidim ding hi.[66] Hih tawh kisai in thu-um mi masate’ nuntakzia tawh enkak dih ni. Amaute in Kha Siangtho a ngah khit ciangun thuhilh uh hi, kilawmtatna bawl uh hi, nekkhopna bawl uh hi, leh thungen khawm uh hi.​​ 

 

Thuhilh uh hi:​​ Pentecost ni-in Peter in mite mai-ah Jesuh’ thugen teng leh a nasep teng teci pangkhia hi. Thu-um nailo-te khuavak musak in Khrih Jesuh nungzui ahi mihing kipawlna thakte’ nuntakzia leh a thu laigilte thei khiasak hi. Jesuh’ piak vaipuak (Matt. 28:19) pen amaute in sem ngiatngiat uh hi.​​ 

 

Kilawmtatna bawl uh hi:​​ Thu-ummi masate in itna bulphuh innkuan (a community of love) na phut uh hi. Amaute in a neihsate uh zuak in zang khawm, ne khawm, nungta khawm uh hi. Mizawngte zong panpih uh a, tua bangin Jesuh Khrih itna lakkhia ngiat uh hi (Sawl. 2:45; 4:32-35; 6:1).​​ 

 

Nekkhop ne khawm uh hi:​​ Thu-ummi masate in Topa’ nitak an nekkhopna na bawl khawm den uh hi (Sawl. 2:46). Hih in amaute khat leh khat nekkhopna ciang bek hi lo-a Jesuh Khrih phawkna in a zat uh ahi hi. Jesuh Khrih sihna leh thawhkikna lungngaih kawmin mailam​​ ah ama hong paikik ding thu-te lametna tawh nekkhopna na nei den uh hi (Lk. 24:30, 35, 41-42; Sawl. 1:4). Thungen khawm uh hi:​​ 

 

Thu-ummi masate in biakpiakna leh thungetna nei khawm den uh hi. Nisim in biakinn-ah pai-in Pasian min phat den uh hi. Jesuh min tawh nalamdang a ngahnate hangin Pasian tungah lungdam ko den uh a, khat leh khat zong thu kingetsak ciat den uh hi. Thu-ummi masate’ upna leh a nuntakzia uh pen lamdang in lungsim kiphawng mahmah leh mulkim huai mahmah hi.[67] Banghang hiam cih leh amaute in a upna uh a nuntakpih ngiat man uh ahi hi. Tua pen thu-umlo mite nangawn in lamdangsa ahimanin amaute “Khristian” ci-in min na pia uh hi (Sawl. 11:26).​​ 

 

Tua ahimanin eite in zong thu-ummi masate’ upna leh nuntakzia-te lungngai kik in i nuntaknate kipuahpha ding kisam hi. Amaute in upna leh nuntakpihna pen kikhen theilo ahihna a nuntakna uh leh a tangthu uh tawh siangtak-in honglak khin hi. Um na pi-in i nuntakpih kei leh i upna a si hi a (James 2:26), nuntakpih na pi-in upna i neih kei leh zong mawhna na hi veve hi (Rom 14:23b).​​ 

 

Tu-in upna hangin hehpihna tawh Pasian ta hihna i ngahta hi. Pasian’ tate in Pasian deihna bangin zui-in nuntak gige ding kisam hi. Thuhilhna 12:13 sungah “Mihing hong kipiansak a thu bulpi pen in: Pasian zahtakna le a thupiakte man ding ahi hi,” ci hi. Johan 10:45-15 sungah Jesuh in;​​ 

 

“Pa in kei hong thei-in, kei zong Pa ka theih mah bangin keimah in ka tuute ka thei a, ka tuute in zong kei hong thei uh hi,”​​ na ci hi.

 

Eite hong tankhiapa in eite hong theih mah bangin eite in zong amah i theihkul hi. I theih mah bangin i nuntakna tawh teci pang ding hihang. Eite pen Jesuh’ neihtuam tuute i hihna pen i upna, i sepna leh i nuntakna tawh lakkhia ding hihang. Upna leh nuntakpihna cih pen kituamkhen thei lo a, phim leh khau bangin kizawitawn den hi.​​ 

 

e. Kisiansuahna: Kihelna​​ (Sanctification: Participation)​​ 

 

Kisiansuahna cih pen mawhna pan kikhenkhia in siangtho suakna leh mawhnei lohna nuntakna-ah masuanna ahi hi. Tua pen thu-ummite’ nuntakna sungah a khawl ngeilo Pasian nasep hi a, thu-ummite a siangtho in abawl hi. Hih pen Pasian mai-ah thu-ummite’ nuntakzia leh dinmun kikhelsakna thu ahi hi.[68] Thuciam Thak genna bang hileh siangthosakna cih pen Kha Siangtho makaihna leh ama sepna tawh i nuntakna pen Khrih’ limlemel sunsakna ahi hi. Hih Khrih limlemel sutna lim in suahtakna, ei leh ei kipiakkhiatna, mi dangte khualna leh itna nei cihte hi.[69] Hih pen Khristian itna sungah khangcing semsemna zong kici a,[70] tua pen i nuntakna sungah a bucing theilo leh a bucingna lam-ah a mainawtnawt ding nuntakna ahi hi.[71]​​ 

 

Louis Berkhof in kisiansuahna cih pen Kha Siangtho hehpihna tawh mawhna dim mihingte diktansak in Pasian limlemel sutkik nading dongah hong siansuahna leh a siangtho nuntakna tawh i nuntakna hi ci-in na phulak hi.[72] Bangbang ahi zongin siangthosakna sungah Khristiante in Pasian pen i biak Pasian in sangin, Khrih hong kipiakkhiatna tawh eite in Pasian tawh kilemkikna i ngahna hangin i nuntakna sungah Kha Siangtho teengsak in amaute deihna bangin masuanna ahi hi.[73]

 

Kisiansuahsakna cih kammal in a bucing kicingna neih ding cih hituan lo a, ahi zongin a thuman lo, gamtat hoih lo dinmun panin kiphuahphatna, siangthosakna, thumangna leh kawkban lohna-ah kalsuan semsemna hi (Fil. 2:14-15; Kol.1:22; 1 Thess. 2:10; cf. Lk. 1:6). Khristiante pen mawhna vangliatna panin kisuaktasak khin a, Pasian​​ hehpihna tawh a thuman-in gamta ding uh hita hi (Rom 6:18). Tua ahimanin amaute in mawhna bawlkik ding hi nawn lo-a, honpa Jesuh Khrih sungah gualzawhna vang a nei dingte ahi hi. Thuciam Lui hun lai-in Pasian in Israel mite a siangtho nuntakna neih ding a deihsak mah bangin (Pai. 19:6; Siam. 11:44; 19:2; 1 Khang. 29:5) tuhun ciangin zong Pasian in a thu-ummite a siangtho nuntakna neih ding kisam hongsa hi.​​ 

 

Lai Siangtho in​​ “Nuntakna siangtho lo tawh kuamah in Topa mu zo lo ding ahih manin nuntak siangtho na nungta un (Heb. 12:14),”​​ hong ci hi. Tua bang nuntakna pen upna tawh kingah thei hi (Sawl. 26:18), Jesuh sihna leh thawhkikna tawh kipawlkhopna tawh ahi zongin (Jn. 15:4-10; Rom 6:1-11; 1 Kor. 1:30), Khrih’ sisan hang ahi zongin (I Jn. 1:7-9), Pasian kammal hang ahi zongin (Jn. 17:17), piangthakna leh i lungsim sungah Kha Siangtho nasepna hang ahi zongin kingah thei hi (Jer. 3:31-34; Rom 8:13; 1 Kor. 6:11; Fil. 2:12-13; 2 Tim. 2:13). Hih kisiansuahsakna cih thu sungah Pasian hong sepsakna leh thu-ummite’ sep ding ci-in thunih om hi (Fil. 2:12-13). Pasian hong sepsak nuntak siangthosakna a kicing theih nadingin tua sepna sungah thu-ummite in zong kihel kul hi.[74] Banghang hiam cih leh hih pen thuakzawhna, khensatna leh thasanna lo tawh kingah theilo hi.[75]​​ 

 

Thu-ummite nuntakna kisiansuahsakna-ah Kha Siangtho in thu-ummite’ panpihna ngai hi.[76] A tawpna ah kisiansuahna nuntakna cih pen a vanglian Kha Siangtho hong nuntakpihna hi: Amah in eite mawhna tuamcipna pan hong tankhia in Pasian limlemel a sunkik dingin nuntakna thak hong pia bek tham loin eite in Pasian a lungdam sak nuntakna tawh i nuntakzawh nadingin za-ah-za i kikhel ding kisam hi. Kha Siangtho tawh i kikop leh a siangtho nuntakna tawh i kalsuan zo semsem dinga tua teng pen nisim i nuntakna, i thungaihsutna leh i nasep gamtatzia tengah hong kilangkhia ding hi.[77]​​ 

 

Thu-ummite siangtho hi ci-in a tangko Pasian in amaute’ nisim a nuntakna uh-ah zong a siangtho nuntakna tawh kalsuan dingin hong kal hi. Hih kisiansuahsakna nasep pen Pasian’ Kha Siangtho nasep ahi hi. Thu-ummite’ kisiansuahna neihna ding thu-ah Kha Siangtho pen palai ahih hangin amah in eite koppihna hong ngen hi.[78] Tua ahih manin nuntakna kisiansuahsak nadingin sapna thu bulpi in Pasian tawh itna sungah kizopna ding, ei mahmah leh midangte tawh Pasian itna sungah nuntakkhop nading ahi hi. Thu-ummite’ kisiansuahsakna pen Kha Siangtho hong sepsak ahih bangin alang khat-ah zong tua kisiansuahsakna sungah thu-um mite zong kihel loh a phamawh thu ahih manin hih thu pen langnih (Pasian leh thu-um mite) nasep khopna ahi hi.​​ 

 

Jesuh Khrih sihna hangin eite in Pasian tawh kizopna man i ngah hi (1 Kor. 1:30; Heb. 10:10). Eite’ mawhna khempeuh hong sawpsiangin ama mai-ah eite pen diktang hi, siangtho hi ci-in Pasian in a tangkokhiatna tawh eite hong siansuah hi (2 Thess. 2:13; Heb. 2:12; 10:14-17; 1Pet. 1:12). Tua ahih manin thu-ummi khempeuh pen kisiansuahsakna a ngah khinsa ahi mi siangthote ahi hi. Eite pen Pasian’ mi siangtho-te ihi hi (Rom 1:7; 1 Kor. 1:2; Efe. 1:1). Mihing lam pan hi leh eite in i nuntakzia leh kha thu lam-ah kikhelna neih ding hi. Pasian in eite ‘siangtho hi’ hong cih bangin, tua a hong cihna thuman thutak ahihna i nuntakna ah taksuaksak kul hi. Amah in eite hong siangthosak khin ahihna tawh kizui-in eite in zong i siangtho suak ding kisam hi (Rom 6:8-11, 19-22; 1Thess. 4:3, 5:23; Heb. 12:14).[79]​​ 

 

    • Eite in Pasian hangin kisiansuahsakna i ngah hi (1 Thess. 4:3; 5:23; Heb. 10:11; Jude 1).

    • Eite pen Khrih hangin kisiansuahsakna i ngah hi. Pasian pen eite’ siangthona bulpi ahih bangin Khrih pen tua’ palai ahi hi (Heb 2:11;

  • 10:10, 14; 13:12). Khrih in eite’ kisiansuahsak nadingin hongsi hi (Titu 2:14). Tua ahih manin amah pen eite’ siangthona ahi hi (1 Kor. 6:11).​​ 

    • Eite pen Kha Siangtho hangin kisiansuahsakna i ngah hi. Kha Siangtho in ama hoihna tawh hongtuam hi (1 Kor. 6:11; 2 Thess. 2:13; 1 Pet. 1:2).​​ 

    • Eite pen Pasian kammal hangin kisiansuahsakna i ngah hi (Johan 15:3). A siangtho Khrih in Pasian kammal pen eite’ hong siangthosak thei van ahihna hong hilh hi (Johan 17:17).​​ 

    • Eite in upna hangin kisiansuahsakna i ngah hi. Upna in eite hong siangtho sak hi (Sawl. 26:18).​​ 

    • Eite in thungetna hangin kisiansuahsakna i ngah hi (Late 51:10).​​ 

    • Eite in Pasian sungah kilawmtatna tawh kisiansuahsakna i ngah hi. Eite in siangthona i ngah nadingin hun i lak mah bangin Pasian mi siangtho-te tawh zong kilawmtatna i neih kul hi (Pau. 13:20).​​ 

    • Eite in Eite’ lunggulhna hangin kisiansuahsakna i ngah hi. Pasian in siangthona neih ding hong deihsak mah bangin eite in zong lunggulh ding kisam hi (1 Thess. 4:3; Rom 6:7; 1 Kor. 6:17). Mihingte’ lunggulhna om lo pi-in Pasian in mihingte honghon lo, hong siangthosak lo hi. Pasian letsongte pen mihingte’ lunggulhna tungtawnin kingah thei hi.​​ 

    • Eite in lametna tawh kisiansuahsakna i ngah hi. Jesuh Khrih hong paikik ding lametna i neih leh eite in a siangtho lo nuntakna tawh kalsuan thei hi lo hi (Titu​​ 2:12, 13). Jesuh hong pai kikna pen kisiansuahsakna ding lametna hi (Sawl. 20:32; 1 Jhn. 3:3). Thu-um mite’ kisiangtho sakna in Khrih’ hong pai kik ding ngak-in om hi (Efe. 5:27).​​ 

    • Eite in Pasian’ thuhilhna hangin kisiansuahsakna i ngah hi (Heb. 12:6-11; 1 Pet. 1:7).[80]

 

f. Topa’ Sapna sungah Nuntaksuakna​​ (Vocation)​​ 

 

Manglai vocation cih kammal pen ‘sapna (invitation)’ kici hi. Lai Siangtho kammal ah zong hih kammal pen Pasian sapna in kigelh hi (Rom 11:29; 2 Kor. 1:26; Ef. 1:18; 4:4; Fil. 3:14; 2 Thess. 1:11; 2 Tim. 1:9; Heb. 3:1; 2 Pet. 1:10). Hih kammal deihna bulpi in Pasian in mi khempeuh mawhmaisakna ngah kim-in ama ukna gam sungah lutkim in, ama na a sem kimciat nadingin mi khempeuh sam hi cih ahi hi.[81] Pasian’ nasep pen eite’ nisim nasepna tawh kizom den hi.[82] Tua ahimanin Khristian nuntakna pen Topa’ sapna bulphuh ngimna tawh kung (goal) lam zuan a masuan ding nuntakna ahi hi. Tua sungah sunglam khantohna leh thaksuakna kihel hi. Pasian in mihingte nuntakna diktansak leh a siangthosak mah bangin Kha Siangtho in zong Pasian sapna bangin mihingte lametna lianpi neisak hi. Pasian teelna leh nuntakkhop nading sapna​​ (election and vocation)​​ cih thunih pen Lai Siangtho sungah thuk tak-in kimu thei hi. Pasian in Abraham teel-in sam hi. Israel mite teel hi. Kamsangte teelkhia, sam in ama na semsak hi. Nazareth khuami Jesuh Khrih hong sawlkhia hi. Sawltakte leitung mun khempeuh-ah sawlkhia in ama na semsak hi.​​ 

 

Pasian in a bawlsa nate a puahpha ding a sepna sungah a koppih dingin mihingte adeih a ut bangin teelkhia in samkhia hi. Teelna​​ (election)​​ cih pen nasep ding sapna hi-a, hamphatna ngah nading hi masa lo hi (Pian. 12:2-3).[83] Ahi zongin hih in vaipuak tavuan leh hamphatna hong ngahsak thei veve hi.[84] Mihingte pen Pasian nasep ahi suahtakna leh kilemkikna nasepna-ah Pasian tawh khut kilen in nasep koppih dingin hong kiteel ahi hi. Kiteelna bangin a kihel-te in dinmun thak leh lametna thak ngah thei uh hi. Daetrich Bonhoeffer in a genna-ah ‘Pasian hehpihna pen a khongin hong kipia hitase mah leh tua pen a man-ol hi tuan lo hi,’ ci hi. Eite zong Topa’ sapna bangin amah tawh nuntak khop nadingin man lianpi tawh hong kiteelsa ihi hi. Khristian-te nuntakna-ah Topa’ sapna le teelna pen eima phattuam nadingin zat ding hi lo-a hih leitung sungah Pasian tawh nungta khawmin amah tawh nasep khop ding hizaw hi. Khristian nuntakna pen mawhmaisakna sang/ngah ding ciang leh ei leh ei kikhelna ciang ding bek hi lo hi. Mailam-ah hong tung ding ahi thumanna, suahtakna leh daihna tawh a kidim Pasian ukna gam sungah a bawlsa​​ nate khempeuh a kihelkim theih nadingin Pasian’ nasepna sungah kihel in amah tawh nuntak khop ding ahi hi. Hih pen Topa’ sapna leh teelna thu bulpi hi-a “Topa Jesuh hong hehpihna thupha, le Pasian’ hong itna, leh Kha Siangtho tawh kikholh theihna” hang bek tawh ma i tunzo ding hi (II Kor. 13:14).[85]​​ 

 

Thu-um mi khempeuh pen Topa’ sapna leh teelna a ngahte i hi hi. Ahi zongin tua sapna pen eima aituam ading hi lo-in Topa ading leh A bawlsa na khempeuh ading hizaw hi. Ni khat khit ni khat a kisia semsemna hih leitungah, Pasian in phuahphatna hongsem den a, tua nasepna sungah a kihel dingin Topa in eite hongsam hi. Tua tavuan ei tungah hongsuan hi. I kitheih mawh bawl leh ama mi i hi kei hi. Khrih sungah nuntakna thak tawh picinna ah i kalsuan laitak in hih thu pen i zuih loh a phamawh thu ahi hi. Topa’ sapna bangin amah tawh nuntakkhopna ah kalsuan ciat ni.

 

54 E. D. Chelladurai, 101 Bible Lessons (Hyderabad: Authentic Books, 1998, reprinted 2012), 108-110.​​ 

55 Clair Crissey and Bonnie Farmer, 51.​​ 

56 Stanley J. Grenz, 406.

57 Zodhiates, S. (2000, c1992,c1993). The Complete Word Study Dictionary: New Testament (electronic ed.)(G3340). Chattanooga, TN: AMG Publishers. Libronix Digital Library.​​ 

58 Swanson, J. (1997). Dictionary of Biblical Languages with Semantic Domains: Greek (New Testament) (electronic ed.) (GGK3566). Oak Harbor: Logos Research Systems, Inc.

59 Simon Legasse, evpistre, fw; Exegetical Dictionary of the New Testament, vol: 2, eds., Horst Balz and Gerhard Schneider (Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company,1981, reprinted, 1994), 40.

60 E. D. Chelladurai, 101 Bible Lessons, 100-103.

61 Geoffery W. Bromiley, 689.​​ 

62 J. B. Torrance, Confession: New Bible Dictionary, 224-225.​​ 

63 Don Fleming, Bible Knowledge Dictionary, 514.

64 Hyung Yong Park, Redemption and Newness of Life (Suwon, Korea: Hapdong Theological Seminary Press, 2002), 12.​​ 

65 Charles R. Erdman, James: The General Epistleson Exposition (Philadelphia: The Westminster Press, 1925), 26.​​ 

66 Robert Johnstone, Lectures on the Epistle of James (Minneapolis: Klock & Klock Christian Publishers, 1978), 208.

67 Early Church History, Pradis CD-ROM: PENTECOST AND OUTREACH IN JERUSALEM/ The New Christian Community, Book Version: 5. 1. 50.

68 Millard J. Erickson, Christian Theology (Michigan: Baker Book House, 1998), 980.​​ 

69 Daniel L. Miglore, 240.​​ 

70 Han Tae Rang, Full Life: The Articles with Extensive Biblical References (Seoul, Korea: Yuk-il Publishing Company, 2006), 183.​​ 

71 Louis Berkhof, Systematic Theology (Edinburgh: The Banner of Truth of Trust, 1985, reprinted 2000), 534.​​ 

72 Louis Berkhof, 532.​​ 

73 Geoffrey W. Bromiley, 17.

74 Han Tae Rang, 183-184.​​ 

75 Roger Weil, Foundation of the Christian Faith (London: Grace Publication Trust, 2007), 230.​​ 

76 Stanley J. Grenz, 444.

77 Roger Weil, 231. 78 Bruce Demarest, The Cross and Salvation (Wheaton: Crossway Books, 1997), 425. 79 Don Fleming, 553.

80 Hebert Lockyer, 219-220.

81 Merill F. Unger, Vocation: The New Unger’s Bible Dictionary, 1809.​​ 

82 Van A. Harvey, A Handbook of Theological Terms (New York: Macmillan Publishing Company, 1964), 83 Daniel L. Miglore, 246. 84 James Leo Garrett, Jr., 439.

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related