MAKAI
Agelh ~ T. Sawm Lian
A hat lote pen eimah bekin zong zawh theih hi a, zawhna thupi leh lawhcinna lianpite pen eimah beka picinsak theih hi ngeilo hi. Tua banga lawhcing dingin midang hong kihel ding uh kisam hi. Ei mah beka lawhcinsak theih nate ah makai hoih leh hoih lo kithei lo hi. Na lawhcinna lampi-ah midang hong sungtum lian uh ciangin na lawhsapna leh lawhcinna pen makai hoih na hih leh hihloh-ah kinga ziau hi.
Makai dinmun
Warren G Bennis in, “Makai pen a taktaka muhkholhna (vision) a picingsak thei hi phot ding hi” ci hi. Makai in a muhkholhna pen ama theihna leh sepna bek hi loin midangte theihna leh sepna zangin lawhcingsak thei hi. ‘Makai ka hi’ ci napi nungzui nei lo makai pen, ‘lapawl makaih hi ing’ kici napi a khat bek a la sa den bang ahi hi.
Leadership cih thumal pen ‘makai dinmun, hihna leh makaihna, makai dinga theihna’ ci-in gen ziau leng a kitel zo diam maw? Mi pawlkhat in hih bang i gen ciangin a dinmun, min leh hihna limlim pen thahatna tawh a kithuahpah sa kha uh hi. Hihna leh dinmun neu leh liat leltak hanga midangte a makaih thei hih pen makai hoih cihna hi ngei lo hi. John White in, “Mite in vaihawmsa zui pah ziau lo uh a, amau a lawpsakte zuizaw uh hi” ci hi.
Makaite hihna gencianna hoih tak pen, ‘midangte zawh theihna, midangte nuntakna a nasep theihna’ hi cileng kikhial lua lo ding hi. Amah a zui dinga midangte nuntakna-a thugen siamte in makai thei dingin hatna nei uh hi. Ahih hangin tua-ah tawp lo hi. Makai in muhkholhna hoih tak nei-in, tua a muhkholhna pen ama angsung ding bek hi loin, midangte zong a kitat theih nading ahih ding zong kisam hi. Tua a muhkholhna sepzawh ahih theih nadingin phatuamngai taka a sem leh, midangte hanthawn-a lawhcing dinga a phungvuh theite pen makai hoih ahi hi. Midangte thatang leh hatna zanga ama angsung ading bek a sem mi pen a lawhcin hangin makai hoih hi lo a, mi khem a siam hizaw hi!
Makaite nuntakzia pen a kisam masa ahi hi. A hihna, tavuan leh a hauhna khempeuh suahkhiat khit ciangin a mihing mihihnaa-a a nuntakzia pen a hoih kisam hi. Tu-a ahihna zong a poimawh mahmah hangin tuhun sanga poimawhzaw pen zing cianga ahihna ngah ding ahi hi! Makai pen a kisin mi hi ding a, tuni sangin zing ciang khangtozaw ding a, theihbeh zelin, mainawt zel ding hi. Lawhcin a sawm mah bangin sup a kul leh zong sum ngam ding hi. Ama nuntakna-ah mainawtna a neihzel theih nadingin leh, a muhkholhna a kiciat zawk sem nading ahi zongin, a siamna a behlap theih nading leh thahatna a neih behlap theih nading ahi zongin, ki-ap (sacrifice) a kisapna hun leh munah, a hun leh neihsate ap ngam ding hi. A makaih taktakna sangin hih banga ama nuntakna manpha taka a kisekna in a tungah a muanhuai mi kibehlapsak ding a, mite thupingaihsut leh makai hoih hi thei ding hi.
Tua banga mite’ thupingaihsutna a ngah thei lo mite adingin makai hih pen a uthuai het lo hi. Hauhna leh neih le lam thu hi lo a, nuntakna thu ahi hi. Ahih hangin hih bek pen makai hihna bucing hi khin tuanlo lai hi. Ki-ukzo-in, hun ciangtan hoihtak nei in, nisim in dictionary thumal khat siam behlapin, na cihtak mahmah hangin makai na hi pah thei kei hi. Lam khat panin ngaihsun le’ng, tuate hangin na kiangah mite in om nuam sa lo in hong gamlatsan zawsop thei uh hi. Tua hun lian ah a kisam pen, i gensa midang tawh kizopna hoih neih ahi hi. Midangte tawh kizopna hoih bawl a, amaute mailam khual a, kitheisiam taka na a seppih siam mi leh a lawpsak siamte pen makai nuntakzia hoih tak a neite ahi uh hi.
Source:
Nuntak Manphazaw Tawh Lawhcinna (Laibu)
Laibu saal / Zomi eLibrary

