BANGCI KIZOP DING HIAM? Agelh ~ T. Sawm Lian

Date:

BANGCI KIZOP DING HIAM?​​ 

 

Agelh ~ T. Sawm Lian

 

Midangte tawh kizopna hoih nei dingin ai-siam hih kul tuanlo a, hih lama siamna pianpih kisam sese lo hi. Mi pawlkhat in a pianzia uah hoih tuamna leh siam tuamna nei uh a, a tamzaw in a sinin kisintawm hi. Kisintawm theih hi a, a kisamte hih anuai​​ a​​ te ahi hi:​​ 

 

Nangmah mahmah kiselsim in​​ 

 

Sumbawlna-ah na mihingpih na maingat hun ciangin midang sangin nangmah na kithupisak leh na lawhcing ngeikei ding hi. Nang kisapna sangin midangte’​​ kisapna, na lungkimna sangin midang lungkimna pen ngaihsutsak siam in. Tua in na nasepna-ah thalawpna leh lungkimna hong ngahsak ding hi.​​ 

 

Midangte thupi​​ ngaihsut in​​ 

 

Midangte in na thupi​​ ngaihsutna thu a theih ma un amau​​ na theihtelna bangciang hi hiam, cih thei lo uh hi. Na pilna, thu tampi na theihna, na ngaihsutna tangzaina leh na khantohna khempeuh pen midang nuntakna-ah na lutpih ding ciangin a tuamin koih kei in. Amaute thupi​​ ngaihsut inla, a ngaihsutdan uh, a muhdan uh, a san​​ (pom)​​ dan uh tawh kituakin tuate a nuntakna sungah lutpih in.​​ 

 

Wall Street Journal in Teleometrics International-te muhkhiat khat gelh a, Officer 16,000 nekzonna a sinna uh statistic sungah, tuate laka a lawhcing 13% pen a meetna zah mah un a mihingpih a thupi​​ ngaihsutte ahi uh, cih mukhia uh hi. Kizopna hoih na bawl nop leh​​ na kizoppih dingte​​ thupi​​ ngaihsut mahmah in.​​ 

 

Na kizoppih dingte theician in​​ 

 

Nekzonna genloh biakinn leh khuasung kipawlna tuamtuam paikhopna panin zong gen leng kitel mahmah pah ding hi. Mi i theihcianlohna hanga kizopna hoih i bawl theihlohna tam zen si!​​ 

 

History in Nepoleon​​ Bonaparte pen mangngilh thei nawnlo hi. Amah a om​​ nawnloh hangin a gualzawhna thupite in tuni tanin i tenna leitung gamlim​​ (map)​​ kilamdangsak hi. A thusim pen bangdang hi lo; A paltan/galkapte theician mahmah hi. A nuaia paltan ulian khempeuh a min un samkhin thei a, a camp uah pai​​ in gal kidona muna a omdan uh a mau genkul lua loin tampi genpih thei hi. Paltan haipen zong, a khua uh leh a zi le tate tangthu dongin theih sawm hi. Kumpipa in tua bang zah donga a tate min agen theihna hangin hangsan takin thauvui thautang maiah si ngam a kumpipa adinga kalsuana mainawtloh theihloh hi!​​ 

 

Mimal manphatna muh sawm in​​ 

 

Politician khangno khatin khua khatah mipi samkhawm hi. Papi pilvang lua lo khat bek hong pai ahih manin a programme geelsa pen zatloh sawm hi. Tua laitakin tua papi in,​​ Pu aw, gan khawi a nekzong khat kahi hi. Na ngeina uh ka theihloh hangin ka theih khat om a, gante ka sapkhop ciangin khat bek hong pai leh zong ann ka pia veve hi​​ ci hi.​​ 

 

Mi tampi in hih politician bangin mi khat i manphatna kimu lo thei zel hi. Mi tampi lungsim a zo thei pen mi khat hi thei a, a tawm hangin mihing mah hi veve hi.​​ 

 

Hun tomcik sung bekin kizopna hoih bawl sawm kei in​​ 

 

Nekzonna lampi-ah mihing khat pen ei deih hun sungah khumcip kisawm thei hi. Khatvei kimuh a, taisan kik pahna tawh meet theih ding khawng peuh kisa hi. Mihing kizopna hoih nei dingin khatvei kimuhpakna tawh piang theilo hi. Bazar​​ ah van lei dinga i pai ciangin khatvei kimuhna ahih mah bangin hong khiam dingin i deek uh a, a hoihna leh hoihlohna kihilh tuahin,​​ kizawh​​ sawmin i kinial uh hi. Kizopna hoih nei dingin tua bang maimai tawh nuntak ding hilo hi. Hun hoih khempeuh tuh a, eima nekzonna bek ngaihsun a, midang zawh sawm pen lawhsap theihna ahi hi. Tua banga lawhcinna a om phial zongin sawt kikhom lo hi.​​ 

 

Thu a hilh hi loin,​​ mi’​​ hong thuhilh hi in​​ 

 

Midangte tawh sepkhopna hoih nei dinga a kisam mahmah pen amau muanngam na hihna dawkkhiatsak ahi hi. Ka geelna hoih nasa hiam? Banga na ngaihsut dan? ci a midang​​ ngaihsut​​ piakna lametna mel na theihna pen kizopna hoih bawlna ahi hi. I panpih kisam lo dinga i ngaihsutte in,​​ Nong panpih kisam ing​​ hong cih uh ciang, i vote sawmloh​​ napi ah vote kikhia kha zel hi! Hih pen politician​​ te in theician mahmah uh hi.​​ 

 

Na thak pholhkhiat ding neiden in​​ 

 

Mite​​ muanngam, kianga om manpha, leh muanhuai hi dingin,​​ Kei hoih ing​​ ci a tangko den kisam lo hi. Tua sangin na hatna thei inla, na theihna leh na cinna ciang theicianin, tua tawh kituakin midang lawpsak nadingin na thak pholhkhiat ding nei den in.​​ 

Khatveivei ciangin cimtak​​ huai zah dongin a kiciangtansa committee hiam, kimuhkhopna hiam om thei hi. Tua bang huna na muh ding mihingte muh ding na thalawp hiam? Hong vaidawn hoih ding uh hiam? Ciamnuih thak, ngaihsutdan thak, thu lungdamhuai leh ngaihsutna a thalawpsak thei na pholkhia thei hiam? A pholhkhiat hun ding takah na pholhkhia hiam? A hun maan takah na pholhkhiat siam leh mi tampi lakah mite thupi​​ ngaihsut leh kholhpihnuam nasuak ding hi.​​ 

 

Mi lungsim a nasak lo lamin​​ 

 

Khedap zuakna a sem khangno khat in nupi khat khedap lei ding etpih hi. Khedap tampi a bulhsinsak zawh ciangin a kituakpih om thei mahmah lo hi. A tawpna​​ ah,​​ Pi aw, ka khedap uh leh na khe kituak lo hi. Na khe taklam pen a veilam sangin lianzaw a, cih nading om lo hi​​ ci hi. Tua banga a khe kikimlohna thu a gen gawpna hangin nupi​​ nu zong a hehsuak mahmah a, tua sai paikhiatsan sawm hi. Tua laitak saineipa in mu a, hoih takin kam kuppihin, khedap a leisak banah, lungdam takin sai pan pusuaksak thei mawk hi.

 

​​    Khangnopa in a pu kiangah,​​ Pu aw, bangci hopih na hia? ka gen bangin a khe kikimlohna thu gen veve cin a?​​ ci hi.​​ 

 

Saineipa in,​​ Na gen bang lianin gen keng. A khe veilam pen a taklam sangin neuzaw deuh ahihna thu ka hilh kawmin, a khe veilamah mawza sahte bulh thuah dingin ka hilh hi​​ ci-in dawng hi.​​ 

 

Numei​​ te in khe lian neih sangin khe neu neih utzaw uh a, khe kikim lo hih sangin mawza sahte tawh kiselsim theih ahih leh nuam mahmah ding uh hi. Hih banga mi lungkim nading theihna thusim pen sin theih hilo hi. Saineipa in tuate a theihsim hangin a van a leisak lo ding genloh, a sai sung a siik nawn mahmah lo ding khat pen a vanzuak​​ a leisak theih banah, lungkim takin tua a sai pan pusuaksak thei dingin lungkimna bawl thei hi.​​ 

 

Hih gentehna pen mi lungsim nasak lo lama thugen siam leh, amau thalawpna bang a lamlahna pen manpha mahmah hi, cih theih nading ahi hi. Novelist Joseph Canrad in,​​ Thugen ding maan leh gendan maan hong lamlak unla, mualte ka khin thei liang ding hi​​ ci hi.​​ 

 

Midangte adingin manpha in​​ 

 

I nekzonna peuhpeuhah eimah bek i meet nading lam sangin, midangte adinga manpha i neih nading ahihna thupi​​ in​​ ngaihsun​​ in hi leng, ei adingin sep nuam a, midangte tawh kizopna hoih bawl nadingin hoih a, nekzonna leh sumbawlna manpha leh zahtakhuai hi ding hi.​​ 

 

USA a Nordstrom Departmental Stores in,​​ Sai tuamtuamte thupina leh thupilohna pen amau a zuante (customer​​ te) a thupi​​ ngaihsut leh thupi​​ ngaihsutloh (care leh care-loh)​​ ah kinga hi​​ ci uh hi. Sai tuamtuamte in a zuan mite a kiamna hang a kanna uh panin, amau a zuan 1% si a, 3% khua dangah lal (pem) a, 5% in lawm hoih dang nei​​ in, 9% in a tua saite kidempih zuan uh a, 14% pen a vanzuak/a vanlei uah lungkim lo a, 68% pen sai ngakte vaidawn danah lungkim lo uh ahih manin sai dangah kisuan uh hi. Hih pen hoih takin sinin hi leng midang tawh kizopna hoih manphatna i theisiam ding hi.

 

 

Nuntak Manphazaw Tawh Lawhcinna (Laibu)

 

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related