BANGCI BANGIN TUPNA MUN NEI DING?
Agelh ~ T. Sawm Lian
Kimawlna tawh i teh kakkak hangin i gen pen mihing nuntakna ahi hi. Damsung nuntakna pen kimawlna tualpi sungah a zang bang ihi hi. Tupna mun neih pen damsung i nuntakzia-ah khahsuah ngeiloh ding hi a, nisimin a thak bawl denin, i lawhcinden ding ahi hi.
Na len ma-in na tuk nading mun theician masa in
Khualzin mi khat pen lampi kisuntuahna-ah papi khat tawh kituak hi. “Pu aw, hih lampi-in koi mun hong tun ding hiam?” ci-in a dot leh tuapa in, “Koi munah paisawm na hiam?” ci-in dong kik hi. Khualzinpa in, “Ka pai nading lam zong thei tuan keng” ci hi. Tua leh tua papi pa in, “Tua bang ahih leh koi lam peuh tawn lecin bang kilamdanna om hiam?” ci-in dawng kik hi. Na lampi tot ding leh na tun nading mun, na tun sawmna theician mahmah in. Tuate na theihciat kei leh lauhuai mahmah hi. Mangthang kha ding hi teh.
Na sep sawm pen gelh sin dih ve
Gelh a koih ciangin sawm taktak i hihna kilangsak a, tua banah ngaihsutna siangthosak hi. Gelh siam kul lo. Na gelh siamloh man leh na gelh hoihloh manin lawhcing lo tuanlo ding hi teh. Tua sangin na sep ding leh sep sawmte a masa leh a nunung ding geelna na neih leh neihloh theih nading beka gelh na hihna kiphawk gige in.
Kician takin na tupna mun khen in
Etkak nadingin, pumpi thathak lakna lamah exercise lak, kha lamah kikhop, Lai Siangtho sim thunget.. tua bang zelin, nekzonna, siamsinna, innsung buaina vensakna, sum zatdan, a tuamtuam ahih leh a tuam tekin khen inla, a kibuaisak thei leh a kihuh thei a om hiam cih cian takin tuat in. Tua banah, tu huna lawhcinsak pah ding, kum 5 khit cianga lawhcinsak ding, sum kisamte... cih bangin khen in.
Tua banah, na tup na sawm pen a lawhcing takpi dingin a hoih mah hiam? Na lawp lai hun tomcik sung beka hoihsa na hi kha hiam? Hoih takin ngaihsun kik inla, lawhcinsak takpi dingin a manpha taktak hiam, cih lim takin ngaihsun in.
Na sep taktak ciangin
Na ngaihsutna bangin bul na pan taktak ta hi. A hoih lo lai a om hiam? Upmawh sangin a baihzaw hiam? Na geelkholh hun sangin tung baihzaw maw tung hakzaw? Na upmawh hetlohna panin haksatna leh buaina hong om hiam? Enkik zelzel inla, na tupna pen a ngeina bang hiden thei leh hoih hi. Tua hi lo a na tupna mun na laihden leh, nang le nang zong kimuanlahna na neiden ding hi.
Lous Pasteur: Lous Pasteur pen amau hun lai in Chemisty subject-ah amah kaan a minthang leitungah om lo phial dinga mipil khat ahi hi.
Alawmngaihnu tawh May 29,1849 in kiteen sawmuh hi. Tua ni a tun ciangin Pasteur meelmuh ding mahmah omlo hi. Kiteenna uap ding teng zong tung khin uh a, zipipa meel kimu nai lo ahih manin mipite sinkham uh a, a laboratory ah na semin, a kiteenni uh mangngilh kha hi dingin um uh hi. Laboratory a et uh leh na om takpi a, biakinn lam ah paipih pah uh hi “Tuni pen nakiteen ni dinguh ahihlam theilo nahiam?” ci-in a dot uh leh, “Tuni a experiment kasepma-in bel theimah ing. Experiment kahih ciangin mangngilh inga, nong paizenzen uh lungdam mahmah ei” ci ziau a, zui-in, kiteenna nei uh hi. Lawhcing dingin nasepna haipih phial zong kisam hi.
Nuntak Manphazaw Tawh Lawhcinna (Laibu)

