JORDAN LUI PANIN GILGAL AH - 2
(Joshua 4:1-21)
Agelh ~ Rev. Dr. J.M. Ngul Khan Pau
Andrew Murray (9 May 1828 – 18 January 1917, South African pastor, laigelh siam leh laihilh mi) in a laigelhna ah haksatna tuamtuam a tuak ciangin puakzia siam mahmah hi ci-in kigen hi. Ama kiangah haksatna na bangcih puakleh puakzia siam na hi hiam, ci-in a kidot ciangin hih bangin thuli tawh na dawng hi.
Ka tuak khak thute Ama’ hong sawl leh phal vive ahih manin Topa’ deihna om hi ding hi ci-in ka ngaihsun hi.
Tua bang ka tuah khak sungah zong Ama’n hong ompih hi, tha hong pia hi cih ka um hi.
Ka tuah khak peuhpeuh Ama tung panin thusinna, hong lamlahna in ka ngaihsun hi.
Tua bang haksatna ka tuah ciangin zong hun ciangtan nei hi cih ka phawk hi. Haksatna tangtawn hilo in bei hun nei hi, ci hi.
Israelte’n zong amau tangthu nung etkik thei hileh Topa Pasian in Andrew Murray gen bangin a gen theih ding vive uh ahi hi. Ahih hangin a tuah laitak un amau Topa in deihna nei, thusin ding hong pia cih sangin phunna, hehna in la uh hi. Topa in thumanna siksak nuam a, ahi zongin amau ama thuman sangin amau deihna bangin gamtat ding telzaw uh ahih manin Egypt panin amaute a paikhiatpih Joshua leh Caleb cih loh Gamciam sungah tung lo uh hi. Thumanna loin kimainawt thei loin, Topa’ tung panin thusinna thak zong kingah thei lo hi.
Amasa thului sunga Gilgal thu i genna ah, phawkkikna mun cih leh tawlngakna mun cih i gen zo uh hi. Tuni in Gilgal tawh kisai nam thum khawng tawh zom kik leng ci-in ka ngaihsun hi.
GILGAL – thadim kikna mun hi (Aneu 19).
Israel tate’n Gilal hong tun uh ciangin thalakna, thadim kikna in zang uh hi. Gamkeu a khualzin ahih manun Gamciam a tun mateng uh a lungsim uh tawlnga ngei lo hi. Mun pawlkhatah sawtpipi a tawlngak uh hangin, bang ciang Pasian in pai un ci ding cih theilo uh ahih manin lungsim kiging tawntung uh hi. Gamciam sungah a lut nai loh hangun Gilgal hong tun uh ciangin a leitang sik khin zo uh ahih manin tawlnga leh thadim kikna in zang uh hi.
Ei zong amau mah bangin khualzin i hi uh hi. I khualzinna ah thadim kikna mun i neih ding kisam mahmah hi. Kumpi David in zong, “Ka nuntakna tha hong dimsak a, ama min adingin thuman lampi ah kei hong kha hi,” na ci hi (Late 23:3). Thadim kikna i gen ciangin pumpi thadimna pen nek leh tak pan hi a, ahi zongin khalam thadimkikna Topa kiang pan hi. Tua ahih manin, “Na hotkhiatna hangin lungdamna kei hong ngahsak kik in,” (Late 51:12) ci-in David in thungetna na nei hi. Lungdamna tawh thadim kik nadingin na ngen hi.
Topa in amah taisan Israel mite in amau mawhna leh siatna panin a kisik uh leh damsak ding na kamciam hi. “Bang hang hiam cih leh Topa in kong cihin-ah, na galte un note pampaih mi pawl hong ci-in kuama donloh Zion na hi hi, hong cih uh hangin note kong damsak kik ding a, na liamnate uh ka damsak ding hi,” ci hi (Jer 30:17). Topa’ mai zongin ama deihna bangin gamta hi leng i sup i baina khempeuh hong din kik ding cih hong ciam hi. Joel kamsangpa in hih bangin na gen hi. “Note hong sim dingin ka hong sawl kauphe honpi, a tuan kauphe, a susia kauphe, a pettan kauphe, hih ka galkap honte in a hong neksak kum sungin a piang ding teng tang kong piakik ding hi,” ci-in hong ciam hi (Joel 2:25).
Thadim kikna leh dam kikna dingin ei lam panin i hih ding nam nga om hi. Tuate hih a nuaia te hi : (i) Kiniamkhiatna (ii) Thungetna (iii) Gitlohna nusia (iv) Topa mai zong leh (v) Gitlohna nusia (2 Khang 7:14), tua bang hi leh Topa in vantung panin a mite ngetna za ding, a mite’ mawhna maisakin a gam uh damsak ding ci hi.
GILGAL – guallehna khempeuh nutsiatna mun hi (Aneu 19-20).
Abeisa sehnel gam sunga haksatna, guallelhna khempeuh nusiatna mun lim ahi hi. Guallelhna zong kinuasia thei a, ahih kei leh tua i guallelhna in hong nungdelh kik tawntung thei hi. Mi tampite buaina i et ciangin a beisa thute vive na hizaw hi. Abeisa thute bang hangin kibuaipih hiam cih leh i mangngilh theih loh man na hi nuam mahmah hi. Tua i mangngilh theih lohte thunuam sangin thugik na hi nuamzaw a, tuate in tuni hamphatna, nopna hong suhsak uh hi. Nupa nuntakna ah zong buaina nei i cihte tuni thu hi loin nunglam thu na hi nuam mahmah hi. Nunglam thu in tuni nupa nuntakna nuamtak zat ding kimlai hong laksak, suhsak thapai hi. Gilgal cih pen tukmang cihna hi a, guallelhna khempeuh leh nunglam thu khempeuh tukmangsakna ding mun hi.
Guallelhna nusia i cih ciangin gualzo nuntakna tawh nungta cihna zong ahi hi. Gualzo nuntakna loin Gamciam sungah lut zo lo ding uh hi. Tua sungah minam lianpipi leh mihing pumpi gol pipi om uh hi. Tuate tawh kinawk dingin thadimna bek kisam hi loin a beisa guallelhnate zong nutsiat kisam hi. Tuni in zong eite in a beisa a i guallelhna tawh mawhna i do leh i zo ngei kei ding hi. Tua mawhna i lelh mahmahte in i mitkha-ah bangzah in nong do zongin nong zo kei ding hi, hong ci tawh kibangin hong nawpneh ding hi. Sawltak Paul in zong nunglam thuluite leh mawhna sunga kibualnate ka mangngilh cih hi (Fil 3:13). Nang zong na mangngilh kei leh na nunglam thute in hong delhcip in na tung gik ding hi.
Guallelhna panin gualzawhna i gen ciangin Topa Jesu Khris hangin gualzote i hi uh hi. Eima thahatna tawh mawhna khat zong kizo lo a, ama vangliatna tawh i do ciangin gualzawhna hong pia hi. Lai Siangtho sungah gualzawhna hih bangin na gen hi:
“Bang hang hiam cih leh note tungah gualzawhna a hong pia ding, na langte uh hong dosak dingin note tawh hong kuan khawmpa pen Topa na Pasian uh ahi hi” (Thuhilh 20:4).
“Galdona dingin sakolte a baihsa-in kikoih a, ahi zongin galzawhna pen Topa’ hang hizaw hi” (Pau 21:31).
“Nangma huhna tawh ka galte uh ka sawnpai uh a, ko a hong do mite na min tawh ka tuancil uh hi” (Late 44:5).
“Eite a hong itpa’ hangin hih thu khempeuhah a gualzo pente i hi hi” (Rom 8:37).
“Ahi zongin i Topa Jesu Khris hangin gualzawhna a hong pia Pasian tungah i lung a dam hi” (1 Kor 15:57).
GILGAL – kipumpiak kikna mun hi (Aneu 23-24).
Israel tate adingin Gilgal mun kipumpiak kikna mun hi. Hih munah Topa tungah lungdam kohna tawh kithuah hi. Jordan lui hong kan khit uh ciangin nunglam a luigal pen gamlui suak a amau gamthak tung uh hi. I Khristian nuntakna ah zong tua bangin nutsiat, taisan i neihna mun panin Topa tungah ki-ap kikna, kipumpiak kikna i neih tohtoh kisam hi. Stanley Jones laibu Victorious Living sungah kipumpiak kikna a kisapna hih bangin gentehna tawh na gen hi. Lenggui khat in huan sunga taaksing hiang khat ama zam nadingn zanga, khatvei huihpi nunzawh ciangin tua taaksing hiang leh a lenggui lei-ah kia hi. Bang hangin kia hiam cih leh taak-hiang hoihte tungah na zam loin a nget hiang khat tungah a zam khak man ahi hi. Nang zong na kingakna a gina lopi ahih ding lauhhuai mahmah hi.
Kipumpiak kikna a kisapna bangci theih ding? Na lungdamna, Pasian hong itna khawng lamdang nasak nawn loh hun, Khristian nuntakna zong bang phatuam hiam na cih hun, i duh leh deihte ut bangin ne-in dawn leng bang phamawh hiam i cih hun; tua bang hun ciang kipumpiak kikna kisam mahmah khin zo cihna hi. I nupa nuntakna ah zong itna a nosuah kik theih nadingin kampau leh gamtat tawh i hanciam kisam hi. Tua bangin i kigen ciangin thaksuak kikna lampi a tawn ihi hi. Bangmah kisam kei, a kiteng khinsa tua bang phamawh kei i cih khak ciang nupa nuntakna nuam kizang lo ding hi.
Kipumpiak kikna a zanglo sawltak Paul tawh nasem khawm Demas thu tawh i thugen i zo nuam hi. Demas tawh kisai Paul in mun thum ah na gelh hi (Kolosa 4:14, Philemon 1:24, 2 Tim 4:10). Ama tangthu i et ciangin a bullam a hoih hangin a tawplam dahhuai mahmah hi. Sawltak Paul in, “Demas in tulai nuntakna a it manin ah kei hong taisanin, Thesalonika khua-ah pai zo hi” ciin na gelh hi (4:10). Banghangin sawltak Paul tawh a zinkhawm leh a semkhawm mi khat in Pasian nasepna nusia hiam cih i ngaihsut ciangin a hang ding tampi i thei kei hi. Ahi zongin William Barclay in Demas in thu thum hangin sawltak Paul nusia hi ding hi, ciin na gelh hi.
Khatna, Demas in Jesu nungzuih pen gimna leh thuakna pelmawh a hih lam ngaihsun lo hi kha ding hi. Tuhun i Khristian nuntakna ka et ciangin hih Demas buaina tawh kinaih mahmah tampi ki-om dingin ka um hi. Jesu nungzuihna thu, Singlamteh thu i gen sangin thupha hawm lam i thupisak uh hi. Zomi sungah theology a kigen tawm mahmah khat pen, “the theology of suffering” ahi hi. Gospel taktak pen, sanggam aw, Singlamteh a laizangah om hi. Singlamteh loin vantung na tung kei ding hi. Tulai i lawppih mahmah thu bang hiam? Thuakna om lo Pasian thugen pen a langbai ahi hi.
Hih i gen laitak in i theih ding khat om – thupha pen Pasian thugente khut sungah om hi loin Pasian khut sungah om hizaw hi. Topa in a mite a zat ciangin tua thuphate kingah thei hi cih hibek hi. Thupha hawm, thupha dawh leh ngah ding lametna tawh i mite lungbuai tampi om hi. Gamtatna leh thumanna tawh kizui loin thupha i kipiak hangin phatuam lo hi. Tua manin Pasian thugente’n hih munsantak zang khial thei hi. ‘Thupha hong dawh un’ ci-in eima khut sungah thupha a nei hi leng kilawm phial hi. Jesu khutsung bekah thupha om hi. Kei bel, Pasian in ama thupha, tawntung sihna panin tawntung nuntakna thute a gen dingin hong sap ka hih lam ka kimangngilh ding ka lau hi.
Nihna, nungzuih zawh sawt lua khin zo hi kha ding hi. Na pianthak tungin mite na hawmthawh a, Pasian zong it zo sa loin ama nasep zong bang hangin sem nuam lo uh hiam, na ci kha ding hi. Ahih hangin kum hong tam tektek ciangin na itna leh thanopna hong dau deuhdeuh a, lungdamna cih zong na nei nawn kei hi. Hih bang na hih leh na kipumpiak kik ding kisam mahmah cihna hi. Thumna, leitung a it manin, na ci hi. Jesu sangin bang na itzaw hiam? It zawk i neih leh tua milim biakna hi (Kol 3:5). Jesu in Peter kiangah, “Hihte sangin kei nong itzaw hiam?” a cih pen nang na bangci dawn ding hiam?
Topa in a sim mimal khat ciat thupha hong pia hen.
Laibu Saal / Zomi eLibrary

