Vaphual Tangthu. Agelh ~ C.S. Dal

Date:

Vaphual Tangthu

Agelh ~ C.S. Dal

 

Nidang lai in ah Kawlmangpa leh a galkap pawl khat, kawlgam nitum na lam ahi, Zogam lam gam hong vak to uhhi. Gamvak koikoi uh a, mun khat a tun ciangin, kawlgam zanggam ah a muhngei nai loh uh vasa nam khat ahi, vaphual pi khat, singkung tungkhat ah abu sungah a tui laitak hong mu kha uhhi.

 

Kawlmangpa in, tua vaphual pen deihlua ahi man in, a galkap te kiang,​​ "A hing in hong matsak un,"​​ ci in thupia hi. Ahi zong in a tui laitak vaphualnu in a muh ciang in kilat in, lau a hih man in, leng khia ding in hong ki thuai hi. Kawlmangpa deih lua ahih man in, galkap te kiang ah a kapna ding in thupia hi. Galkap te in zong, vaphualnu pen hong kaplum takpi uhhi. Tua laitak, a gei ah singkung tung ah atuang laitak aom, vaphualpa in, a it, a ngaih alawmnu leh a innkuan pen kawlmang pan hong kaplup sak in, hong suksiat sak a muh ciangin nuntak na lamet omnawn in nasa lua ahih man in, vantung lam lengto vingveng in, a sang na mun a tun teh, a mah leh amah ki kiat bawl in hong kisi sak hi.

 

Hihbang vasa te khat leh khat ki itna, cihtakna leh sihpih ngam na kawlmangpa in a muhciang in, thupi sa in, vaphual pen zanggam ah khoi ding in hong ngaih sun hi. Vaphual bu sung a et uh leh, vaphual tui tangkhat mu uh hi. Kawlmangpa in tua vaphualtui pen zanggam ah hong ciah suk pihhi. Kawlzanggam atun ciang in, tua vaphualtui pen, vatawt tuilai khat tawh a keuh theih na ding, hong opsak hi. Vatawtpi in zong, ama tui te tawh kigawm khawm in, ama tui te mah tawh, a keuh khawm theih na ding hong op aa, a sawt lo in, vatawt no te tawh kibang in, vaphualno zong hong keuh khia hi. Tua vaphualno min ding in, Maung Chin​​ (Lawm it)​​ ci in itna tawh sam uhhi.

 

Vaphualno zong vatawtno te tawh kithuah in, vatawtpi nungnung zui in, an leh tui te hong dawn khawm, kimawl khawm in nuam hong sa mahmah hi. Amah leh amah zong vatawtno mah in kingaih sun lel hi. Tua zawh, kha khat khawng hongto pai to aa, a tei zawk deuh uhciang in, vatawtpi in, vatawtno teng tuipeek sin ding in, bual khat ah, hong pai pih hi. Vatawtno te tuisung tuak in, tuipeek hong kisin ziahziah in, tuisung ah hong kimawl ziahziah uh aa, nuam sa mahmah hi. Ahi zong in, vaphualno tuisung ah tuipeek ding in hong kithuai in, hong kumsuk ciang in, tuisung ah hong om thei lo, tui hongpeek thei mahmah lo hi. A mah leh amah a ki et kik kik leh, vatawtno dang te bang in, a khepeek a neih loh lam hong kimu khia a, alu suang leh amuk te zong hong mukhia hi. Amul te aki et leh, vatawtno dang te bang in kanglo in, a vom lam hong kimu khia pan hi.

 

Maung Chin zong sanggam vatawt dang te tawh a kilam danglam hong mukhia a hi man in lungneu mahmah hi. Sanggam te tawh kibat theih na dingin, amul vom te leikang hong zut in, a kheme te ah buangnai tawh khepeek ding in hong pawl hi. Tuabang teng tawh hong omto na pi in, tuipeek thei tuan lo in sanggam dang te tawh kibang khin zotaktak lo hi. Vatawtpi in Maung Chin a lungneu lam a muhciang in, "Maung Chin bangdia lungneu nai hia? Lungkia kei in, hanciam kik le cin, tuipeek thei lel ding hi teh,"​​ ci in va hanthawn hi. Ahi zong in, Maung Chin in tui cikmah hun in a peek theih loh lam ding kitel a hih man in,"Pha mawh kei ee, tui peek sin nawn dah ning,"​​ ci in dawng kik hi. Tua ni a kipan in Maung Chin pen hong lungneu mahmah aa, thu hong ngaih sun pha mahmah ta hi. Nidang in sanggam pianpih vatawtno mah kisa in, a sanggam dang te tawh kimawl khawm, anzong khawm, anne khawm tuidawn khawm in a om lai, agual nop lai te pen ama ading lamdang pi khat hong suak aa, hong ngaih sun thei mahmah lo hi.

 

Tuabang teng tawh lungneu in a om kawm in, nileh kha te hong bei toto hi. Tua zawh kha thum khawng khat ciang in, a mu ngei loh thu khat hong piang hi. Ni khat Maung Chin guak, lungneu in thu ngaihsun in aom laitak, van laizang pan in na khat hong kiasuk diai diai in, hong nai suksuk aa, a et phat phat leh, vasapi khat hong suak hi. Tua vasapi pen a gei ah singkung tung hong tu suk hi. Maung Chin in a et phatphat leh tua vasapi pen amah tawh a kisun puteek, thu theih tuak mahmah khat leh, a pil tuak mahmah khat ahih lam hong mukhia in lunglut mahmah hi.

 

Vasa puteek in Maung Chin lungkham in om a muh ciang in,​​ "Hey, naupangno bang ding in lung kham na hi hiam?"​​ ci in donghi. Maung Chin in,​​ "Pu aw, ka lungneu mahmah hi, ka sanggam dang te tawh kibang lo in, kei katuam dang pha deuh hi."​​ ci in dawng kik kawm in,​​ "Bang hang in tuipeek thei lo ka hi hiam?"​​ ci in dong kik hi. Vasa pu in,​​ "Kei leh nang pen cik mah hun in tui ipeek thei ngeikei ding hi. "Ei pen vantung huihlak ah suakta tak in a leng thei vasa nam te hi hang, na sanggam vatawt te bang in lei leh tui tung ah agam ta te hi lo hi hang."​​ Maung Chin in dong leuleu aa,"Tua ahih leh, bang hang in ka deksuangh pha deuh hiam?"​​ Vasa pu in,​​ " na dek a suangh na pen khuaktawh nasem nam te cih na hi,"​​ ci in dawng kik hi. Tua ciangin,​​ " Banghang in ka mulvom a hihiam?"​​ ci in Maung Chin in dong leuleu hi.​​ "Na mul vom na pen, tha hat na leh galsiam na lim ahihi,"​​ a cih khit teh,​​ "Naupang aw, na min bang hong ci sap uhhiam?"​​ ci in vasa pu in dong kik hi.​​ "Maung Chin hi,"​​ ci in dawng kik hi. Vasa pu zong lungnuam het lo ahih man in, a thu piang leh a thutak teng gen ding khen sat hi.

 

"Maung Chin cih bang minpen eimin hilo hi, Maung Chin cih kammal zong ei kam ah omlo hi. Kawlmang pa in nang hong it man in hongpiak min ahihi. Ei pen vaphual i hi aa, lusuangh midang te sang agol zawk na in minam lian, kham lukhu a khu minam cih na hi. Kei pen na Pu Zo Tung ka hi aa, nang min in Zomi a hihi. Nang pen vatawt na hi kei aa, vatawt zong na suak ngei kei ding hi. Van tung huih lak ah suakta tak in aleng thei vaphual na hihi, hong leng to in hih singkung tung ah konggen nop om lai hi,"​​ ci in Pu Zo Tung gen hi. Maung Chin a kici, Zomi in,​​ "Kei ka leng thei kei hi, zong ka leng ngei kei hi,"​​ a ci hi. Pu Zo Tung in,​​ "Han ciam in hong leng to in, na leng thei lel ding hi,"​​ ci in gen kik hi. Tua ciang in Zomi zong lengto ding hong kisin in​​ hong hanciam hi. A leng to ding in a kha hong zap in a hanciam leh leilak pan khap khat khawng lengto zo hi. Tua ciang in Zomi in,​​ "Vantung ah ka leng to zo ngei kei ding hi, leilak pan khap khat bek ka leng to zo hi,"​​ ci in gen kik hi. "Lungkia kei in, ka tu aw, hong leng to in na leng thei lel ding hi," ci leuleu hi.

 

Zomi zong lengto ding in hong thasan in hong hanciam leuleu aa, anih vei na in tong khat bang hong leng to zo hi. Athum vei na khat vei thasan leuleu in hong hanciam leh hong leng to thei takpi aa, Pu Zo Tung in,​​ "ka gei ah hong tu in, thu tampi tak kong gen lai ding hi,"​​ ci hi. Zomi zong Pu Zo Tung gei ah hong leng in hong khawl hi. Pu Zo Tung in Zomi maitang hoihtak in hong en in lungkim mahmah hi. Zomi lam mai hongngat in,​​ "Ka tupa aw, nangpen Zogam khem peuh aluah ding, ukpipa na hihi. Napu napa khang a kipan in Zogam a uk, innpi te, ukpite na hi uhhi. Vasa tui in na om lai in, kawlmang pan vaphual thupit na a muh ciang in hong deih mahmah in, na nulepa hong that sak a, nang pen vatawt te tawh a suak khawm ding in hong bawl hi. Na nulepa sih kazak ciang in, mun khem peuh ah nang kong zong koikoi aa, tu in kha sagih pha khin ta hi,"​​ ci in Pu Zo Tung in gen hi. Tua ciang in Zomi in zong,​​ "Pu aw, Zogam na cih koi lai ah om hiam?"​​ ci in dong kik hi. Ahi zong in, Pu Zo Tung a khazap kawm in,​​ "Na theihnop leh ka nung hong zui in kong lak ding hi,"​​ ci in vantung lam lengsan to hi. Zomi zong cihna ding thei vat lo in, a kha hongzap pong mawk kawm in thei lopipi mah in, a pu nung hong zui hi.

 

A putu in saklam nitum nalam manawh in hong leng toto uhhi. Sauvei pi khat a len khit uh ciang in, tui lianpi khat hong tung uh hi.​​ "Pu, hih bualtui lian pi pen bang ki ci hiam?"​​ ci in hong dong hi. A pu in,​​ "Ka tu aw, hih pen Gun Khawm ki ci hi, hih pen Zogam leh kawlgam kikhen na gamgi hi aa, hih pan alang lam teng khem peuh nang maluah ding gam ahihi,"​​ ci in gen hi. Gun Khawm a tung khit uh ciang in, nitum na lam hong manawh uh aa, tawlpi khat aleng khit uh ciang in, tuhun kawlpi khua hong kantan in hong leng to uhhi.​​ "Pu aw, hih zanglai mun pen bang ki ci hiam?"​​ ci in hong dong leuleu aa, "Zo zang hi."​​ ci in dawng kik hi. Gullu Mual hong kan to uh aa, dolsing, limsing golpipi hong mu to hi. Hong leng toto suak uh aa, mual hong sangto tektek ciang in, neksok paak, phuitong paak, taaksing kung te hong mu uhhi, Zomi pen nuam mahmah in a khitui bang hong luang kawm hi.

 

Tawlkhat hong lengtoh khit uh ciang in, mualsang mahmah khat hong tung uhhi. Gim a hih man in tua mualtung ah tawl hong nga uhhi. Tua mual pen tuhun in Thang Mual kici hi. Thang Mual dawn pan in nisuah na lam hong ensuk uhaa, Zozang gam teng Gunkhawm dong kizen suk in, zai mahmah hi. Pu Zo Tung zong lungkim mahmah hi.​​ "Ka tu aw, hih gamteng na ma ukgam ahihi,"​​ ci in gen hi. Thang Mual pan in nitum na lam hong en to leuleu uh aa, a mong kimu zo lo zah dong in atam muallian mualpi vive hong mu hi. A et phatphat uh leh, Thangmual sak deuh mualtung khat ah, paak nam tuamtuam, phuitong, neisok, unok a kipan pak zihziah in a te dimdiam mun khat hong mu uhhi. Hoih sa mahmah uh hi. Tua mun pen tuhun in Tedim Mual ki ci hi. A tawl uh hong dam ciang in, nitum na lam manawh in hong leng to leuleu uh aa, Tedim Mual a kan tan khit uh ciang in, gun lianpi khat hong mu uhhi.

 

Tua gunlian pi dungzui in, leilu lam hong pai toto uh a, tu hun Tunzang gam lam, saipi mual lam hong zinto suak uhhi. Saipi mual te hong khen to in hong leng toto uh a, zang leizau golpi khat hong mu uhhi. Sauvei pi hong leng khit ciang in, khua hong mial pian ta a hih man in, singkung tung khat ah giahphual hong sat uhhi. Khualzin na tawh gim simsim a hih man in, hongtak in hong ihmu thei uhhi. Ih mut nuam mahmah in, zingsang zong hong tho baih mahmah uhhi. Zing khua hong vak pian ciang in a et phatphat uh leh, a giakna singkung pen, meitei kung na hi a, meitei kung vive a kiim, a paam ah na dim zihziah hi. Zing an ding hong zong in, a nek khit uh ciang in, khualzin ding hong ki pan leuleu uhhi. Tu in ah, nitum na khang lam ahi, tu hun Mizoram lam manawh in hong lengkhia leuleu uhhi. Mualkuam, lui kuam tampi tak hong kantan uh a, mual kikal ah luitui luang sialsial te hong mu ciangin lung hong nuam mahmah hi. Sun laizang pawl hun acing ciang in, tuhun Aizawl mual ah hong tung in, sun an nek kawm in tawlhong nga leuleu uhhi.

 

Tua laimun pan in, nisuah na lam mahnawh in hong kihei kik khia leuleu uh a, tawlpi khat hong leng khit ciang in, tu hun tonsim mual hong tung uhhi. Tua lai pan in atawl khat mah hong leng khit uh ciang in, gunlui khat hong tung uh aa, dangtaak a hih man kumin, tuidawn ding in hong khawl uhhi. Tuidawn in tawldam khit ciang in, nisuah na lam manawh in hong leng phei leuleu uhhi. Tu hun kapteel khua gei pawl a tun uhciang in, mualtung khat ah paaknam kim, singkung namkim tawh na kidim in hong mahmah hi. Vasa namkim zong om a, vasa te in ukpipa Zomi leh Pu Zo Tung hong ciah a muh uhciang in, lungdam lua kisa in, tualdawn in na om ngeingai uhhi. Zam leh dak te tum ngeingai uh a, asuk lam tawh, ato lam tawh, aphei lam tawh vantung ah leng ngeingai uhhi. Kumpipa hong tung, aci alu dam tahen, kumsawt pi nungta tahen ci in, kiko ngeingai uhhi. Tua lai mun pen tuhun in Lennupa kici hi.

 

Zomi in Lennupa pan in Zogam khempeuh hong ukhi. Thuman thutak tawh uk a hihman in, ki itna leh ki lem na tawh kidim in Zogam pen khangto mahmah hi. Gal le sa bang mah omlo in nuamtak in nungta uh aa, Zogam sung aa om, anung ta ganhing teng khempeuh in Zomi tung ah siahsum kha khat khatvei ta pia ciat uhhi. Tua bangin, ni leh kha te hong bei to a, tua zong kha thum a cing ciang in, ukpipa Zomi in Pu Zo Tung kiang ah,​​ "Zogam leitaw khang lam, van ding in na vapai kul ding hi. Tua lai mun ka pha ngei nai kei hi,"​​ ci in sawl hi.

 

Pu Zo Tung zong Zogam khang lam thuvan ding in hong kithawi in khual hong zin khia pah hi. Hong lengsuksuk aa, tuhun Khalkha khua pawl atung ciang in, huihpi guahpi nasia tak in hongtuak ahih man in, khualzin zom suak thei lo in, tualai mun ah hong khawl hi. Huih le guah thuak gawp ahih man in, hong ngap lo in, a ci hong na mahmah hi. Tua a hih ciangin, Pu Zo Tung pen ukpipa Zomi tawh kimu kha nawn lo in, asih dong in tua lai mun ah hong teng suak hi.

 

2003 kum in, ka kawl lawmnu tawh Zo vaphual en ding in, Zangkong ganhing khoi na ah khat vei ka pai uhhi. Zo vaphual pen amah guak bek na om in, lungleng leh tha nem tuak mahmah hi. Amah leh amah a lentheih lamzong kithei kei leh kilawm hi. Tua lai tak mah in, kawl sangnaupang pawlkhat sang sia numei khat makaih na tawh hong pai uhhi. Zo vaphual kiang hong tun uhciang in, Sianu in,​​ "hih vasa min pen, Out (Maung) Chin ki ci hi, cihtak na leh itna nei mahmah in kigen hi,"​​ ci in sangnaupang te tung ah gen hi. Sianu gen na thu te ki cing salo kawm leh a thuman thutak thei leh deihsak ka hih man in, Sianu kiang ah phalna ka la a, sangnau pang te tung, atung a Zomi tangthu ka gen hi. Hih tang thu a zakciang in sianu leh sangnaupang te alung nuam het lo uh a, ahi zong in a thutak thei ahih man in, keitung hong lungdam mahmah uhhi. Sianu in hih tangthu pen sangnau pang dang te tung zong gen ding in hong kam ciam lai hi. Tua ni pen tha ka ngah mahmah a, ka lawmnu tawh khut kilen sa in innlam ka ciah kik uhhi.

 

(Inspired by an African story called 'A Black Eagle')

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related