MAKAI DINGIN KIGINGKHOL IN. Agelh ~ Lian Muan Kim

Date:

MAKAI DINGIN KIGINGKHOL IN

Agelh ~ Lian Muan Kim

 

​​ 

Kei na kigingkhol peuh leng khatvei teitei teh kei hun hongtung na ve, ci-a a kigingkhol Abraham Lincoln pen USA-te makai hoihpen 5 a telna uah kihel hi. Makai dinga a kigingkhol mi, maizum ngeilo ding hi. Banghang hiam cih leh gualzawhna thusimin kiginkholhna hi-a, a kigingkholte a dingin a lamdang na khatbeek om nawnlo hi.​​ 

 

 

Theodore Roosevelt pen boksing tum thahat khat hi a, US President sem ngei khempeuh lakah zong a pil pen khat ahi hi. England mi, tangthu thei khat ahi Hugh​​ Brogan in: Hih Roosevelt pen Lincoln zom​​ ah White House a tu dingin kilawm pen, Jackson zom​​ ah thahat pen, John Quicy Adams zomah laisim hat pen, ci-in ciamteh hi.​​ 

 

 

Tua ban-ah, Cowboy semin thaukap zong siama, sakol tungtuan zong​​ kiva mahmah hi. McKinly ading mekuang lui-in tai 20,000 bang khualzina, thugenna 673 vei bang nei hi. Amah ngiat President a suah khit zawh tawlpi khat khit ciangin khatvei Milwaukee ah thu a gen leh thau tawh kikap lum hi. A nakguh kitanin a awm ah thautang om pipi mah, nai khat sung thugen phota tua khit ciangin zato kipuak pan hi.​​ 

 

 

US President lakah zong Roosevelt pen a sikdo pen zong hi ding hi, kici hi. Ahi zongin a suah tunga kipan a sikdo mi hi masa lo hi. A cithei innkuan sung pana khangkhia ahih hangin dam hetlo hi. Asthma kici awmbing natna nei-in zawngkhal mahmaha, mitkhua mu phalo mialmualin gawng gepgap hi. Lupna tung lum leh naakhak sa lua ahih manin tutkuak​​ (kalathai)​​ tung peuhah lum hi. A nu le a pa in bel: I hin suahzo zen tam maw, ci uh hi.​​ 

 

 

Kum 12 a phak ciangin a pa in: Roosevelt aw, na lungsim ut na pi, na pumpi zawngkhal hi. Pumpi lo tawh gamla kitung zolo ahih manin na pumpi thahat sak in, ci hi. Roosevelt zong hamciam paha, a lungsim ih utna a tun na dingin kiginkholh hong kipan​​ pah hi. Tuni, makai dinga a kigingkholte’​​ khut sungah zingciang om hi.​​ 

 

 

Gamvakin sakol tungtuan hong sina, boksing tup leh a pumpi a thahat theihna dingin kimawl tuamtuam hong hanciam hi. A lauthei khat leh a zumthei khat hi napi makai hoihte nuntakna tuamtuam panin a tuacih nawn loh na ding hong sin hi. Nisim in hanciam ahih manin damdam in hong pil semsem, hong hat semsema, makai dingin hong kithawi ta hi. Harvard ah sangkaha, kuitung​​ takin a sang zo hi.

 

 

New York ah palik semin tua panin hong khang toto a, President hong suak hi. Nobel Peace Prize a ngah banah, na hoih tampi sema, gualzawhna bucing a ngah makai hoih khat hong suak hi.​​ 

 

 

Makai dinga a kigingkhol khat ih kiginkholh zia tawm en lai ding hi hang. Presbyterian pastor Rev. John Wesley Rice in November 14,1954 in tanu khat hong nei hi. Tua a tanu pen neu mahmah lai hi napi a vengpa kiangah gamsung thu dong kakak den hi. A vengpa in: Tadensa ka limsim zek kei-a leh ka veng naupang nu’​​ hong thudotte dawng theikei ning, ci ngei hi.​​ 

 

 

Tua naupang no nu hong khangto-in, a hun neih khempeuh pen laisim na leh piano tumna-in zang hi. Pilna siamna tuamtuam sinin hanciam mahmah hi. A lawm a gualte a kimawl uh hangin aman zui ngeilo-a, laisim hahkatin France le Russia kam zong hoihtakin sin hi. Kum 26 a phak ciangin Ph.D ngaha, tua zawh a sawtlo-in Stanford University ah laihilh hi. Laihilh kiva-in tei mahmah ahih manin Stanford University siapi bang suak kha thei ding hi, kici hi. Tua nu minin Condoleezza Rice ahi hi.​​ 

 

 

George H. W. Bush in a president sep lai-in hih nu pen Eastern Europe a dingin palai khatin zanga, George W. Bush in 2001-2005 sung tengin a National Security Advisor ding leh 2005 panin a General Secretary dingin zang hi. African-American lakah US secretary a sem masa nihna​​ (Colin Powell a khatna)​​ hi​​ a, nu mei lak pan zong​​ (Madeleine Albright a khatna)​​ a nihna mah ahi hi. Rice pen hi banga makai gina hongsuah theih na dingin a neulai peka kipan a hanciam ahih lam i thei hi. Kum khat kum nih sunga hong​​ khangto henhan hilo-a, a neutung pek pan ngiata kigingkhol ahih manin a hun a tun ciangin makai hoih khat hong suak hi. Kei na kigingkhol peuh leng, khat vei teitei teh kei hun hong tung na ve…​​ 

 

 

Nang zong na kiginkholh nak leh makai hoih khat na suak thei hi. Na cidam lohna leh na haksatna tuamtuamte in hong khaktan zolo dinga makai hoih na suak veve ding hi. Zawmah khua zankhat thu-a kilam hilo hi. Dolkung zong zankhat thu-in khangcing hi zenzen kei. Makai dingin kigingkhol in.​​ 

 

 

Makai siamsa-a suak kuamah omlo hi. Sin ta kei leh a pianlima makai thei mi bel oma, ahi zongin sin loh pi-in kua mah makai siam suaklo hi. Makaihna Khasiangtho letsong a ngahte nangawn in zong a sin uh, a punsak uh kul hi. Nikhat thu-in zong makai kisuak zenzen lo ahih manin makai dingin kiginkholh kula, tua banga i kigin kholhna ah hih a nuai-a teng i phawk ding thupi hi.​​ 

 

 

  • I theihloh lam thei ding​​ 

 

 

Mi pawlkhatte in a theihloh lamuh theilo uh ahih manin bang sin dinga bang sem ding cih zong theilo uh hi. Bangci banga kalsuan dinga khawsa ding cih zong theilo uha, a theihloh thu uh zong theilo uh ahih manin khangto theilo uh hi. Makai siamsa a suak ihih loh lam kitheilo kha ihih manin makaih pilna sin ding leh nuntak pih ding na ngawn zong kitheilo hi. I theihloh lam i kitheih ma teng makai hoih kisuak ngeilo dinga kikhangto ngeilo ding hi.​​ 

 

 

2) I theih kul hi cih thei ding​​ 

 

I theihloh lam i theih ciang bekin kisin thei pana, kibehlap thei pan hi. Makaih zia i theih a kullam thei le hang i sin dinga tua panin i theih a kulte i thei ding hi. Ka theih kul hi, cih theihna pen zong Pasian thupha lian khat ahi hi. Ei sanga thei zaw, A gina zawte tawh Kikhawl leng Pilna tampi I ngah ban-ah, Mite’n zong Hong thupisim Zaw uh hi.​​ 

 

 

Pawlkhatte in makai min pua uha, ahi zongin makai a siam loh lamuh zong kitheilo uh hi. Kitheilo uh ahih manin makaih zia sin beh lo uha, makai hoih suak ngeilo uh hi. Min le Za’​​ na neih hangin na theihloh lam na theihkei leh makai hoih na suak ngeikei ding hi. Na theihloh khat zong na theih a kullam na theihkei leh sinnopna le simnopna lungsim na nei kei dinga,​​ thadah in bangmah na hih nuam kei ding hi.​​ 

 

 

3) I theihhuai thu thei ding​​ 

 

Thu khempeuh kithei khin zo ngeilo dinga,​​ ahi zongin a theihhuai thute makai khat in a theih ding thupi hi. Laisim hahkatin a theihhuai thuthak tuamtuam zong a theih ding thupi hi. Khat veivei a theihhuai thute sangin a theih huai khollo thu pawlkhat peuh tawh kibuai zaw thei hi. Tua hi-a, makai khat in thucin thutang, thu theih huaite kana, a dang tuamtuamte tawh a hun a beisak loh ding thupi hi.​​ 

 

 

Tua ban-ah, makai khat pen mi thupite tawh zong kimu-a, a kithuah zel ding zong thupi hi. Amah sanga thu thei zaw mite leh amah sanga makaih a siam zawte tawh hun a lak zel theih ding thupi hi. Makai hoihte tawh kikholhkhopna in kham le ngun sangin manpha zawa, laibu tampi tak sangin zong i nuntakna hong puahpha zaw thei hi. Ei sanga thupi zaw, a gina zawte tawh kikhawl leng pilna tampi i ngah ban-ah, mite’n zong hong thusim zaw uha, makaih zong i siambaih zaw hi. Nang sanga thei zawte’​​ kiang pan pilna taw in la, na kikholhkhak hun leh hong nuntakpih hunte uh aam mahmah in. Nang kiangah hong hawh masa khollo khathei ding uh ahih manin amau kiangah nang hawh in la, amau tawh hun tam na ngah theihtheih na dingin hanciam in. Makai hoihte tawh na zatkhop hun pen hun mawkbei hilo-a, hun manpha mahmah a ngahkha na hi zaw hi. Na dotnop tampi a om hangin na dot ding mi a om nawn loh hun zong hongtung ding hi. Gensiasia ken la pawlbawl zaw in. Ensan se ken la etteh zaw in. Na theihhuai thu na thei zaw dinga na muibun zaw ding hi.

 

 

Endnotes​​ 

 

 

1)​​ George H. W. Bush​​ (June 12, 1924-)​​ pen senator Prescott Bush ih tapa hi-a,​​ Massachusetts ah suak hi. Ronald Reagan huh​​ a vice president term nih​​ (1981-89)​​ a sep khit ciangin January 20, 1989 in America-te president 41th na suak hi. Japan-te in Pearl Harbor a kapgawp huhau in 1943 in tui galkap tuma, galpi nihna ah gal limdo kha mahmah hi. Gal a ven ciangin Yale University ah College kaha, laipil in kimawl zong​​ kiva mahmah hi. Kuitung takin a sang a zawh khit ciangin sumbawl kipan paha, kum 40 a phak ciangin millionaire suak hi. 1967 kuma kipan kumpi nasep tuamtuam hong kipana, 1989 in America president suak hi. Term khat a sep khit ciangin Bill Clinton in amun la hi. Tuni ciangciang hih Bush khanggui ah America Senator khat, Governor nih, vice president khat leh president nih om uh hi.

 

Source:

 

Makaih Pilna (Laibu)

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related