Tedim Nai-ngan-yee (Tedim Politics). Agelh ~ Khupkhan Thang Taithul

Date:

Tedim Nai-ngan-yee (Tedim Politics)

 

 

Agelh​​ ~​​ Khupkhan Thang Taithul

 

 

       

1899 kum, Mangkaang kumpi in, Khamtung gambup hong lak khit ciang in, tua hun laitak aa, amunmun aa hong uk, ukpi te leh Huasa te mah thuneihna bucing pia in hong uksak kik hi. Tua hun a kipan, 1944 kum Japan te’n Khamtung gam hong uk dong, Gamvai (Nai-ngan-yee) leh Minam vai septheih​​ omlo, sepkhuan omlo hi.

 

 

Japan​​ (Nippon)​​ kumpi in, Khamtung gam hong uk sung in, gamhtat, ngongtat uh aa, Japan kumpi thu alangpan ding aa, a upmawh​​ bek te na-ngawn thusit omlo in that ziau ziau uh hi. Tua ahih ciangin, eimi laithei khangno pawlkhat in, Japan kumpi leh taangpi taangta te kikal thusung dingin, 1944 kum May kha in,​​ “Chin Leader’s League”​​ na phuan uh hi.​​ 

 

 

“Chin Leader’s League”​​ aphuan teng in; Lian Cin Thang (B.A.),Vum Kho Hau( Ambassador),​​ Tual Kam,​​ Vul Za Thang (B.A., Dip. Ed., B.Ed), Kim Vum,​​ Pau Za Kam (B.A. B.Ed.),​​ ​​ Khup Sa Vung (Health Asst.),​​ Suang Hau (Maj.),​​ Vung Suan (M.B.,B.S.),​​ Thual Khen Pau (Maj.),​​ Gin Za Tuang (Health Asst.),​​ Gin Khaw Thang (B.A., B.Ed.), Song Pau (CDA sepsung in si hi.),​​ Khai Mun Mang (B.A. Lt.Col.),​​ Khup Za Cin (Proprietor of Chin Trading Company),​​ Awn Ngin (Maj. Union Military Police),​​ Zel Khaw Pau (Contractor),​​ Sayamah Don Khaw Cing (Mid-Wife 1941).​​ (Lest We Forget Col. Khen Za Moong)​​ 

 

 

Hih atung aa kipawlna pen Dr. Vum Son in​​ “Zo History”​​ sungah hih bangin naciamteh hi.​​ “Chin Leaders Freedom League”​​ the founding members were:​​ Vum Kho Hau,​​ Pau Za Kam,​​ Khai Mun Mang,​​ Vul Za Thang,​​ Gin Za Tuang,​​ Lun Pum, ​​ Sum Mang,​​ Awn Ngin,​​ Zuktsio, and​​ Pi Don Khaw Cing.​​ (Zo History, Dr. Vum Son)​​ 

 

 

Japan te hong tuntoh khit deuh vua kipanin, lai thei zaw deuh teng hong kan kawikawi in hong khawm uh a, Tedim phualpi in kinei in,​​ “Leaders”​​ kici mawk in, nasep kician meel zong om hilo napi-in, kikhawm luailuai in, ka ngaihsut kik ciangin tua hun a kipan Khamtungah,​​ “Meeting”​​ a hong kizat masak peen hun hi-in ka muangmawh hi.​​ (C.D.A. by Dr. Vung Swan, Hill-Chin Students’ Union Magazine 1956-57)

 

 

Tua leaders a cihte sung pan-in,​​ kei (Vung Swan)​​ le​​ Khup Sa Vung, C. D. A. lam a officers dingin hong na kisep khia tuan se a, Kim Ngin le Hang Pum khua lam panin kisam aa,​​ Khup Za Cin​​ le​​ ​​ Zel Khaw Pau​​ zong kisam hi ven amau geel lampi bawl pawl​​ dingin, Japan mangte’n nasutkhia uh a, kei ka lawmpa mah tawh officer training ding in, Leilum ah ka kipan langlang saam uh hi. (C.D.A. by Dr. Robert Vung Swan, Hill-Chin Students’ Union, Rangoon Annual Magazine 1956-57)

 

 

The​​ Chin Leaders’ League​​ was formed to help those arrested and to persuade the Japanese to use proper investigation procedures.​​ (Kelly’s Burma Campaign by Desmond Kelly)

 

 

Hih Dr. Robert Vung Swan at, C.D.A. article pan paragraph nih leh Kelly’s Burma Campaign sung aa, sentence nih kong refer na, ahangin, tua hun aa kiphuan kipawlna a min,​​ “Chin Leaders’ League”​​ a hih lam, laisim mite’n a theih nading ahi​​ hi,​​ ​​ hih kipawlna a phuan teng kuateng taktak aitam cih ngaihsut theih nading aa kong at hi. Col. KZM leh Dr. Vum Son at munnih aa min kihel teng;​​ 1. Vum Kho Hau, 2. Pau Za Kam, 3.Vul Za Thang, 4. Khai Mun Mang, 5. Gin Za Tuang, 6. Awn Ngin, 7. Sayamah Don Khaw Cing.​​ Mimal sagih bek pha hi. Dr. R Vung Swan at in, Col. KZM at sungah hih mimal 4 teng,​​ 1. Vung Suan (Dr. Vung Swan), 2. Khup Sa Vung, 3. Khup Za Cin, 4.​​ Zel Khaw Pau​​ akihel​​ lam hong lak hi. Tua ahih​​ ciangin, hih kipawlna sung ah, article thum sung pan min nihvei a​​ kihel,​​ ​​ mimal 11 te akihel​​ lam uh kitel sak mahmah hi. Dr. Vum Son at nasung aa, Lun Pum​​ (B.A Hons, MP, Union Minister) ​​​​ Sum Mang​​ (B.A, B.Ed)​​ pen Falam te, Zuktsio ​​ Falam Sen kahbia te hi aa, Mingyi Inada P.A pa ahih​​ ciangin, Chin Leaders’ League ah​​ kihel​​ lokha ding hi. Kipawlna min zong​​ “Freedom”​​ kihel​​ lo​​ “Chin Leaders’ League”​​ hizaw ding hi.​​ (Author’s comments.)

 

 

1948 kum January kha ni 4 ni zingsang nai 4:20 lian in, Kawlgam in Mangkang kumpi tungpan suahtakna ih ngah khit aa kipan ih Khamtung gamah​​ Nai-ngan-yee;​​ (နိုင်ငံရေး;​​ Politics)​​ cih ih theihlo seploh hong phamawh hi. Nai-nga-yee ih sep ciangin, Nai-nga-yee kipawlna​​ (Political party)​​ zong ih phuat, ih neihloh hong phamawh leuleu hi.​​ 1948 kum in, Pu Thang Kho Kai​​ (Muizawl), Pu Song Theu​​ (Kaptel)​​ Pu Sb. Thang Za Kai​​ (Tuithang)​​ Pu Langh Khaw Thang​​ (Tedim)​​ te in​​ “Khamtung Suahtak Vaihawm Pawl” (KSVP)​​ hong phuan aa, alang ah, Pu Vungh Za Kham​​ (Bumzang/ Tonzang.)​​ Pu Hau Za Lian​​ (Suangzang)​​ Pu Thuah Langh​​ (Tualzang)​​ te in​​ “Thu Hoih Vaihawm Pawl” (THVP)​​ cih hong phuan leuleu uhhi.​​ KSVP pen nautang lamte kipawlna hi aa, THVP pen ukpi te leh hausa te’​​ meltheih​​ naihuai zawdeuh te kipawlna ahi hi. Nautang leh ukpi te kidemna hong suak hi. Beh leh phung tawh kalsuan in, kipai hi.​​ (Gtn: Dr. Suan Za Dong in nidang in, Pa Vum Tual Kansauzang Tedim hong paiteh ko inn ah hong tung aa, “Tu tung kitel bel, ko maalkual in THVP mee pia in ci’n ke’n bel ka behpa Capt. Mang Tung Nung KSVP pia ning ci’ cihi.)​​ 

 

 

Kawlgam in suahtakna a ngah khit ciangin, Chin Special Division a’ding in, Constituent Assembly members mun 6​​ (Six)​​ hong kipia hi. Donghu​​ (Provisional)​​ Minister Chin Affairs ding kitel uh aa, Vomthu Maung​​ (Kanpalet)​​ in ngah hi. U. Lian Tum in Chin​​ Affairs Council Chairman ngah aa, Capt. Mang Tung Nung in Chin Affairs Parliamentary Secretary ngah hi.​​ (Zahre Lian of Burma by Rev. Stephen Hre Kio, Ph.D)

 

 

​​ Kawlgam Constitution zui in Chin Special Division in, Members of Parliament​​ (MP)​​ 14 ngah ding ahihi. Pyithuh Hlawdaw​​ (ပြည်သူ့လွှတ်တော်;​​ Chamber of Deputies)​​ ah MP 6 leh Hlu Myo Suh Hlawdaw​​ (လူမျိုးစုလွှတ်တော်; Chamber of Nationalities) pan MP 8 a hihi. 1951 kum hong tun ciang in, mailam kum 4 sung Kawlgam uk ding kitel na telpi hong tung hi. Tedim Gamsung kitel na result.

 

 

1951 kum Tedim Gam kitelna telcing te.

ပြည်သူ့လွှတ်တော်: Chamber of Deputies

လူမျိုးစုလွှတ်တော်​​ ; Chamber of Nationalities

လူမျိုးစုလွှတ်တော်​​ ; Chamber of Nationalities

Capt. Mang Tung Nung

Thang Khaw Kai

Lun Pum B.A. (Hons)

 

 

1951 kum kitel ciang in, Chin Special Division sungah, a gualzo MP atam zaw a ngah​​ Chin Congress Party (CCP)​​ te’n Chin Minister a ngah ding hi napi in, U Nu in, Chin Minister ding Chin Affairs MP sung kidem sak aa, U Zahre Lian (CCP) in vote 10, Capt. Mang Tung Nung (KSVP) vote 3 ngah hi. Paletwa MP pa meeting ah om​​ theilo hi.​​ (Ciapteh na dangte ah U Zahre Lian in vote 8, Capt Mang Tung Nung in vote 6).​​ Prime Minister U Nu in a iit, alawm Capt. Mang Tung Nung Chin Affairs Minister a piak nop hangin, mee​​ (Vote)​​ lel ahih manin, upmawh mah bangin, Prime Minister U Nu in, U Zahre Lian Chin Minister dingin, khangno​​ (Kum tawmlua)​​ lua hi ci-in nial hi.​​ (A nih tuak in, U Nu Party hilo​​ hi.)​​ U Nu in U Shein Htang​​ (Kanpetlet)​​ Chin Minister ding in tel hi. U Lum Pum in Chin Affairs Council Chairman sem in, U Zahre Lian in Chin Affairs Parliamentary Secretary sem hi.​​ U Nu in a maa party AFPFL pan a piak ding MP omlo, Chin Political Party pan vive ahih manin, a deihsak, a iit alawm, Capt. Mang Tung Nung a piak nop ziakin, Constitution zuilo in, amau MP sung a kidem sak ahi​​ hi.​​ 

 

 

 

Hih thu teng hang in, Khamtung mite in, Kawlgam bup a gualzo political party tawh ih kipawl loh buangin, Chin Affairs Minister ki ngah ngeilo dinghi cih hong phawkta uhhi.​​ Tua ahih ciangin, Khamtungmi pawlkhat in,​​ ဖဆပလ​​ (Anti- Fascist People’s Freedom League; AFPFL)​​ tawh hong kizom uh hi. Tedim gam ah, Nai-ngan-yee party a tuamtuam hong kiphuan khia hi.

 

 

Tua bek thamlo in, minam kee​​ (Khuano, Sihzang, Teizang, Zo,​​ etc…)​​ thum le li kipawl loh in, kigualzo ngeilo ding cih hong phawk uh hi. Minam kee te ngah theih nading in, taangthu te hong sut kik uh hi. Gentehna in, Sihzang te in Zo te tawh unau khat hi hang,​​ Sazuk mei’​​ (Tail)​​ leh Valuk mei’​​ (Tail)​​ hang a kikhen hihang ci-in Campaign​​ (စည်ရုံးရေး)​​ hong bawl uh hi.

1956 kum kitelpi ciang in, Sihzang, THVP leh Zo te hong kipawl in,​​ ဖဆပလ​​ (pahsah pahlah)​​ AFPFL​​ tawh kizom aa, mee kuang honglui uh hi. KSVP pawl zong Capt. Mang Tung Nung maakai in, Chin National Organization (CNO) in hong ding uh hi.

 

 

 

Tedim gam kitelna ah anuai aa bangin ​​ Mee kuang kilui hi.

 

 

လွှတ်တော်​​ /Chamber

ဖဆပလ, AFPFL Party

Chin National Organization CNO Party​​ 

ပြည်သူ့လွှတ်တော်​​ ; Chamber of Deputies

A. Lun Pum B.A. (Hons)

Capt. Mang Tung Nung Kawllai tan 4.

လူမျိုးစုလွှတ်တော်​​ ​​ ; Chamber of Nationalities (1)

Mang Cin Khup​​ 

Bo Pum Khaw Gin

လူမျိုးစုလွှတ်တော်​​ ; Chamber of Nationalities (2)

Hau Za Lian

Son Cin Lian I.A.(A)

  • Lun Pum, Mang Cin Khup, Hau Za Lian te in, Tedim Township telcing M.P ngah uhhi.

​​ 

U Zahre Lian in Chin Minister ngah in, U Lun Pum in Chin Affairs Council Chairman leh U Htun Aung in Chin Affairs Parliamentary Secretary sem hi.​​ U Nu in a party kibat pih pa U A. Lum Pum, Chin Minister a piakloh hang, tua sang’ aa alian zaw/ a thupi zaw, Union Minister, Ministry for Land Nationalization and Rehabilitation Minister pia zaw hi. ​​​​ 

 

Tual sungah khat leh khat kitelkhialhna, ki-elna hong khang semsem aa, Siksek​​ (Blacksmith)​​ Pu Thang Khan in a nuai abang in la naphuak hi.

 

 

Tul-khat-za-kua sawm-nga-guk kum, ​​ 

Ukpi minseel phah-sah-pah-lah,​​ 

Amau' hanciamsa mah bangin,

Hakkol namkua hong bawlpah hi.  ​​ ​​ ​​​​ 

 

Cho:  Tua hakkol namkua-te,​​ 

 ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Tua hakkol namkua-te,

   ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Bang sik hi ding kithei nai lo,​​ 

 ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ A gikbel sik hi lai ding hi.

 

 

Tune:  S.S. No. 571   ​​ "More About Jesus" (Citation of Rev. Ngul Cin Thang)

 

Tedim khua ah 1957 kum February kha 20 ni in, Chin National Organization in, hoihtak hong ki form up kik uhhi. Capt. Mang Tung Nung (Tedim) Chairman, U Vomtu Maung (Kanpatlet) Vice Chairman, U Hrang Nawl (Haka) Secretary, U Son Cin Lian (Tedim) Assistant Secretary, U P. Khup Za Cin (Tedim) Treasurer, U Va Sa (Matupi) Member, U Kiam Zin (Tedim) Member, U Pum Khaw Gin (Tedim) Member te ahi uh hi. (Van Cung Lian Fb post)​​ 

 

 

1958 kum pawl-in,​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL) leh​​ တည်မဲ​​ ဖဆပလ​​ (Stable AFPFL) ci-in,​​ ဖဆပလ​​ (AFPFL)​​ phelnih in kitam aa, U Nu government pen kimuanglo na (No-confidence) lai ki tin hi. 1958 kum Sept 26 ni-in, U Nu in Kawlgam ki-ukna General Ne Win tung ap hi. Gam kem kumpi ki-ukna, Caretaker Government ki ci hi. M.P. Mang Cin Khup​​ တည်မဲ​​ ဖဆပလ​​ (Stable AFPFL) lam ah tai hi.Caretaker Government in 1960 kum February ni 6 ni, kitel ciang dong gam hongkem hi.

 

 

1958 kum pan Tedim gam sungah​​ နိုင်ငံရေးပါတီ​​ (Political Party))a tuamtuam hong kiphuan aa, party 4 in kiding in Mee kuang kilui hi. Kipawl pih lawm le gual zong minamkee, beh le phung zui in, hong kilumlet mang’ hi.

 

 

1960 kum kitel ciangin,​​ ပြည်သူ့လွှတ်တော်​​ (Chamber of Deputies) mun dingin,​​ တည်မဲ​​ ဖဆပလ​​ (Stable AFPFL) pan, Dr. R. Vung Swan M.B.B.S. ; Independent party pan, S.T Hau Go M.A, M.R.E. ;​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL) pan, U. A. Lun Pum B.A. leh ​​ CNO pan, Capt. Mang Tung Nung Kawllai tan 4, te’n Mee kuanglui uh hi. ​​ 

 

 

1960 kum February kha ni 6 ni, Tedim gam kitelna result.

လွှတ်တော်​​ /Chamber

သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL)​​ 

​​ တည်မဲ​​ ဖဆပလ​​ (Stable AFPFL)

CNO Party

Independent Party

ပြည်သူ့လွှတ်တော်​​ ; Chamber of Deputies

A. Lun Pum B.A. (Hons) (Khuasak)​​ Mee​​ 4000 val

Dr. R. Vung Swan M.B.B.S. (Gawngmual)​​ Mee​​ 5000 val

Capt. Mang Tun Nung (Muizawl)​​ Mee​​ 7000 val

S.T. Hau Go M.A; M.R.E. (Ngennung)​​ Mee​​ 1000 val

လူမျိုးစုလွှတ်တော်​​ ; Chamber of Nationalities 1

Than​​ Tluang (Dalkhai)

Mang Cin Khup (Lomzang)

Bo Pum Khaw Gin (Lailo)

Vung Za Kham (Tonzang)

လူမျိုးစုလွှတ်တော်​​ ; Chamber of Nationalities 2

Hau Za Lian (Suangzang)

Hang Khaw Zam I.A. (B)

(Thuklai)

Son Cin Lian I.A (A) (Sezang)

 

​​ 

 

 

Tedim Myonee ah CNO in gualzo hi. Tua kum kitel lai-in, ei Tedim township pan MP telcing te lak-ah, Pu Son Cin Lian bek Jr. I.A. ciang kah ngei hi.​​ 1960 kum ciangciang mipi in ihgam makai ding laitan nei a thupi lam kiphawk nailo lai hi.​​ A meetang zuak nangawn ki om mawk hi. Kuanglui ding meetang lei nuam om ahih manin ​​ meetang kizuak hi a, tua in corruption ahi​​ hi.

 

 

​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL) party pan in telcing U Zahre Lian in, Chin Minister ngah in, CNO pan Capt. Mang Tung Nung in Chin Affairs Parliamentary Secretary, U Son Cin Lian in Chairman of Chin Affairs Council sem hi.​​ U Nu in, Capt. Mang Tung Nung a-it alawm ahih hang amaa party​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL)​​ hilo mawk ahih ciangin, Chin Minister pialo in, 1953 kum aa, amaa party hilo aa, adeihlo pa’ U Zahre Lian tu’n amaa party ahih ciang in Chin Minister pia pah hi.

 

 

Rev. S.T. Hau Go ngahlohna ahang;​​ “Tedim Gam Christian Taangthu & Rev. Sukte T. Hau Go Taangthu”​​ sungah pi Luan Za Cing​​ in​​ hihbang in gen hi. U Lum Pum in, ke’n Meekuang lui nawn kei ning, Hau Go in alui nop leh lui hen ci’n M.P. Hau Za Lian, ong sawl hi. U En Za Lang le U Lun Pum in Madalay hong pai in​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ ah Meekuang lui hen ci-in, hong zol hi ci hi. A hih hang Rev. Hau Go ut nailo hi. Kawlpi pan U Kam Nang leh Tonzang pan U Khup Za Mung te hong pai in hongzol ciang in Mee kuanglui ding kizolna​​ amangkik ahi​​ hi. December kha in Tedim ciahto hi. Tedim khua a kibawl​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL) kikhoppi ah, U Lun Pum in ke’n​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL) Meekuang ka lui dinghi hong cikik mawk hi. Bangbang hi leh i ngah a, i ngah kei​​ zong in Meekuang lui veve ding hihang ong cihcih uh ciangin thugen lagen na, khualzinna kinei man lopi in, Independent min tawh Meekuang kilui teitei hi ci hi.

 

တည်မဲ​​ ဖဆပလ​​ (Stable AFPFL) min tawh Meekuanglui Dr. Vung Swan ngahlohna penzong; a kipawl pih U Mang Cin Khup (Lamzang),​​ လူမျိုးစုလွှတ်တော်​​ ()​​ M.P candidate in​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL) lam ah na lehtai (Turncoat) sim in, kitel kuan mahmah ciang in, Zokam pau teng (Zote) khempeuh in, 1956 kum kitel lai bangin Sihzang, Zo, Sukte leh Hualngo kipawl in,​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL) mee piak ding na sawm sim hi. A citak a kuhkal Zote tawmkha simlo Zo teng in​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL) mee piak​​ sawm uhhi. Tua ciangin,​​ တည်မဲ​​ ဖဆပလ​​ (Stable AFPFL) te’n a kipawlpih uh, Malkual/Guite kual te kiangah asun azan in kamtai sawl aa,​​ တည်မဲ​​ ဖဆပလ​​ (Stable AFPFL) lam-et om nawnlo ahih ciangin,​​ သန့်ရှင်း​​ ဖဆပလ​​ (Clean AFPFL) sang’ CNO piak zaw ding ci-in sawl uh hi.​​ တည်မဲ​​ ဖဆပလ​​ (Stable AFPFL) pawl Maal/Guite kual teng in zong CNO na buakhuan pah uh aa, CNO in hong gualzo pah hi. Khuano kual pan Circle Chairman pa’ in a Mee nazuak pah hi.​​ (Thawng Cin Taithul @ Sia Cicin ciapteh na pan)

 

 

1962 kum March kha ni 2 ni, zingsang 8:50 hun in Kawlgam thuneih na, aa laksaklam (Coup d’etat) General Ne Win in Radio pan taangko hi. Prime Minister U Nu, Minister 5 leh chief justice te man hi. Shan leh Karenni Chief 30 zong matbeh hi. A zing ciangin, parliament khawmpi phiat in, Constitution zong zangh nawnlo hi. Gen. Ne Win in Fourth Burma Rifles pan amaami teng tawh Lumlet Kumpi (တော်လှန်ရေးအစီုးရ; Revolutionary Council) hong phuan hi.​​ General Ne Win in mipi te apatauh​​ (Panic) loh nading, gam ki-ukna anaa a lakna ahang Radio ah taangko pah hi. A sawtlo nipi khat sungin, tua tawh akibang thu laitawh khen in, Kawlgam khuapi te ah vanleng tawh khia hi. Tedim khua tungah hong saanglen lua ahih​​ manin tua hong laikhiat te, huih in len’ in, Nahten, Zalui ciang pek tusuk hi.

 

 

Chin Special Division uk ding in, Maj. Son Khaw Lian Chairman (Thuklai/ Tedim), Lt.Col. Put Paa Secretary (Leilum/ Tedim), Maj. Ha Shing member (Vumto/ Kanpetlet), Capt. Tint Zam member (Lumbang/ Falam) tawh Chin-​​ U- Sii aphuaih​​ (ချင်းဦးစီးအဖွဲ့)​​ ci in hong uksak hi. Zozumpi pen Kalemyo Air Port kiangah om hi.​​ 

 

 

1963 kum ciangin, Lumlet Kumpi in, Gamdang mi neih Company te leh Private Limitted 15000 bang, sut (ပြည်သူပိုင်သိမ်း​​ /Nationalized) hi. Tedim nangawn sumbuk sai neuneu dong nangawn hong sut (Nationalized) sak uh aa, mipi ki lungkham mahmah hi.​​ 1964 kum ciangin, Dangka lai kyat 100 leh kyat 50 te hong sisak (Demonitized) in, mipi puksi dek in ki omhi. Tua hangin ei Zomi te in,​​ တော်လှန်ရေးအစီုးရ​​ Tawl- San-Ding kumpi ih ci hi. Taangpi taangta te liangko kikim ding ci-in, nationalism hong thun aa,​​ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်​​ လမ်းစဥ်ပါတီ/​​ Burmese Way to Socialism hong phuan uhhi. Hih thunih te Zomi mipi te, kilung kim zolo ahih manin,​​ Corporal​​ Thual Zen makai in, Lamzang khua pan kipan in, kumpi langdo ding Thual Zen tapong (Rebel) hong phuan hi. Nung ciang in, Lt. Col. Son Khaw Pau, Pu Son Cin Lian M.P., Sia Dam Khaw Hau, Pu Song Cin Pau cihte zong India gam ah vataito uhhi.

 

 

Col. Van Kulh​​ (The then Dy. Commander, Northwest Command)​​ hanciam natawh,​​ Zo Zumpi​​ (Chin- U – Sii),​​ June 05, 1965 ni in, Kalaymyo pan Hakha ah kituahto hi. Tuni ciang dong Hakha khua pen Chin State Khuapi (Capital) hong suak hi.​​ (U Dam Khaw Nang ciaptehna pan).

 

 

1966/67 kum ciangin, Lumlet Kumpi​​ (Revolutionary​​ Council)​​ in, 1962 kum aa, a mat Kawlgam makai teng khahkhia hi. 1968 kum December ni 2 ni in, Prime Minister lui U Nu, Union President lui leh mithupi 31 khat tawh Interim Unity Advisory Board (IUAB) hong phuan aa, mipi in​​ သုံးဆယ့်သုံးဦးအကြံပေးအဖွဲ့​​ The Thirtythree Member Advisory Board”​​ kici hi. A mau sep ding bulpi in, Lumlet kumpi tungah, Gamsung kilemna piansak kik ding​​ (Restore internal unity)​​ leh Gam ki-uk na Thukhun thak​​ (New​​ Constitution)​​ suaiding ahi​​ hi. Chin Special Division pan tangmi ih MP lui U Htat Hlaing leh U Lun Pum kihel hi.​​ (Chin Forum Magazine 1998-2008)

 

 

U Htat Hlaing, U Lum Pum leh Chin makai pawl khat te in, U Ngin Za Thang’ inn ah meeting bawl in, Union Constitution sungah Chin te ading hamphatna, IUAB tung tawn in, Lumlet kumpi (Gen. Ne Win) ngaihsut hoih piak na-ding hi aa, a hizong in, bang taktak pia ding cih idea neilo uhhi. Chin khangno te pawlkhat in a theih ciangin, amau kiphum in, U Lian Uk B.A, LL.B, David Thang Za Pau 3rd​​ Yr Law Studenr (Lt.Col. Thian Khaw Khai tapa) te leh Chin khangno pawl khat in​​ ချင်းလူငယ်များအကြံပေးတင်ပြချက်​​ (Proposal of the Chin Youths) ​​ proposal khat gel pah​​ ​​ in, addressed to Gen. Ne Win tungah kipuak pah hi. Ulian tampi zong copy kipia hi. Kawlpi khua ading leh Tedim khua aading U Kham Go Pau in pua to hi. Gen. Ne Win lam-etna,​​ “Unitary form Constitution”​​ na hilo in,​​ “Fedaral form Constitution”​​ na hizaw aa, Military Intelligence (MI) te’n zuizui pah uhhi.​​ (Chin Forum Magazine 1998-2008) ​​ 

 

 

​​ 1972 kum ciangin,​​ ဆင်ဖြူတော်​​ စစ်ဆင်ရေး​​ (White Elephent Operation) ci-in minvawh aa, Chin political leaders, Government officers leh Chin student​​ activists mimal​​ 50 kiim ki maan (Arrested) hi. Ei Zomi ulian tampi zong kihel hi.​​ (Chin Forum Magazine 1998-2008)​​ Hih a kiman te a tamzaw pen Mindat khua aa, kumpi nasep a semngei Chin​​ ulian (Officer) teng penglo ​​ aa, a kiman buppi 90 % pen Kawlte Mindat ah Senior Assistant Teacher (S.A.T.) a sem, nungciang Mindat Myone Party Unit Chairman sem U Soe Myint report hi ci-hi. Ei Zomi a kiman officer khempeuh gam leh minam ading aa kiman hikhin lo hi. A kimatna ahang a thei zolo zong tampi om hi.​​ (U Kham Go Pau in gen hi.)

 

 

1962 kum pan 1972 ciang mipi thuneihna om vetlo, kitelna omlo ahih manin, mipi te nidang hun lai aa ki telhkhialhna teng nangawn,​​ amaa hongdam (Healed) zo phial hi.​​ 

1972 – 74 ciang in, ki-ukna dan hong kilaih in, Col. Khen Za Moong in​​ Chainman​​ sem aa, Chin Special Division Security and Administration Committee in hong uk leuleu hi. Mipi thu neihna omlo, kitelna zong omlo hi. Kawlgam ki-uk na Thukun thak (New Constitution) zong ki-at hi. 1973 kum in Kawlgam bup Constitution Referendum kibawl in, tua Constitution thak kikip sak hi. Burma Socialist Programm Party bek political party om hi.

 

 

1974 kum ciang gam uk ding​​ ပြည်သူ့ကောင်စီ​​ (Peoples’ Council) mee khiat kitelna kinei hi. Kum 14 val bang mee kikhia ngeilo, tun mee khiat hong​​ omkik ciangin, Zomi te ih ngei mah in ihngei kik hi. Mono party hi aa, political party dang kiphuan theilo hihmah​​ leh, tua Myanma Socialist Lanshin Party sung mah ah “A” leh “B” in ih kikhen zawzen hi. Ni dang bang in beh leh phung ban ah, biakna zong hong lut lailai hi.​​ မြို့နယ်ကောင်စီ​​ Myonee Council leh​​ ကျေးရွာ/ရပ်ကွက်ကောင်စီ ​​​​ (Village and Village Tracks) candidate ding Township Party Unit te seh hi aa, Mipi in mee ihkhiat pong mawk hang in, Party Unit te sehkholh candidate deihlo in, mee kuang avom sungah kikhia taleh meekuang akaang sungah na kiteei lel aa, zolo cih om ngeilo hi.

 

 

Township Party Unit in Peoples’ Council candidates ding seh theihna, thunei ​​ a ih manin, a kihtak huai thunei pen hongsuak hi. Township Party Unit te’ miteng in, Peoples’ Council hunbit pan mun​​ (Kha sum san’na mun)​​ teng hong ngahpah uh hi. Hualngo, Sihzang, Teizang, Zo, Khuano cihdan hong kipawl aa, “A team” kici uhhi. A lang lam ah Myone council panmun ngahlo pawl leh Saizang kampau zawdeuh teng kipawl in, (B Team) ki ci leuleu hi.​​ 

 

 

Chin State Regional Party ah, mimal panmun ngahna zui in, Tedim Township Party Unit Chairman leh member pa mun zong a mi hong kikhek toto hi. Nihveina, thumveina leh liveina Township Peoples’ Council zong kikhek toto a, nidang ki beelpawlpih lawm leh gual zong hong ki khekkhek hi. Party Unit Chairman khatpa bang in, aa thuneina power a liat semsem nading in,​​ တပည့်​​ (Crony) hong khawi hi. Township Party Unit kitel kuan ciang bangin, a langlam ah a kihtak piante uh, a Crony te uh sawl in,​​ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဥ်ပါတီ|​​ စည်းကမ်းထိမ်းသိမ်းရေး​​ (Myanmah Socialist Lansih Party Disciplinary Committee) ah khiatna lai (တိုင်စာ)​​ at in khiasak uhhi. Kimat kihen thamlo, aa tawmpen thusit (Inquiry) a thuak na ding ciang! Kumpi nasem te bang khua dang ah​​ lawnkhia (Transfer) sak uh hi. ​​ Khua khat bang ah a lawmte gum nuamlua in, “Curfew” bang thoh zawzen hi. Tedim khua​​ te khat bang kimat nang Warrant thoh uh, ahih hang palik te’n man​​ ngamlo. Mipi in zong athu kimang in, ki kihta mahmah pah hi.​​ 

 

 

Sia Kam Khaw Thang in, ih Tedim politics (နိုင်ငံရေး)​​ pen,​​ “Ei pawl in, ih gualzawh leh ih langlam te tuancil dikdek ding, ei pawl in ih lelh leh amau zong ei hong tuancil kik dikdek dingin, ih thuakzawh kei leh lal ding himawk ai ve”​​ ci’n nui khutkhut in genthei hi. ​​ 

 

 

Galkap lui khat in​​ “Ko galkap pension kahih nak uh leh, RSM tungsiah in, Township Peoples’ Council ciang lam-en​​ pah, Santhum nuaisiah​​ ka hih​​ uhleh, Hausa, Upa ciang angim pah ka hi uhhi”​​ ci hi. Laitan, pilna kisamlo cihna ahihi. A kiteel hilo in, kiseh cihna hi.​​ (Not elected, appointed)

 

 

Township Peoples Council member khatin, thu​​ maangen mahmah aa,​​ “Ko Township Party Unit member te, Township Peoples Council member te sia, khuisa (Bawngsa) tawi khat khawng hong ki puak pohle puk vanek thong kihui”​​ ci hi. Golhguk ki nelua acih na hi. (Corruption)​​ 

 

 

Kawl kumpi in, 1985 kum in, dangka lai, pawlkhat hong sisak​​ (Demonetized) hi. 1987 kum ciangin, kyat 25, kyat 35, leh Kyat 75 hong sisak (Money laundry) aa, Kawl gambup sum kizangh 65% bang bei hi. (Dangka lai sih kum teng: 1964, 1985, 1987)

 

 

1988 kum, Myanma Socialist Party khawmpi ah, party Chairman pa, U Ne Win in, mipi tungah, Mono party deihzaw maw Multi-party deihzaw cih tel khuan hongpiak ciang in, mipi kiso (Chaos) henhan pah hi.1988 kum August kha ni 8 ni-in, Kawlgam bup milip in, kumpi tung lungpho-na kinei aa, Myanma Socialist Party leh Peoples Council hong bei hi. Hun tomno sung in, U San Yu, U Sein Lwin, Dr. Maung Maung, Tamada (President) thum hong kikhek pahpah hi. Gen. Khin Nyunt makai in, lungphona nei mipi te galkap te in, hong kap pah ziahziah aa, General Saw Maung President sem sak in, State Law and Order Restoration Council (SLORC) ci’n thuneina hong la leuleu a, gam hong uk hi. 8888 hong pianna tua hang ahi​​ hi.

 

 

SLOCR kumpi in, 1990 ciangin, Kawlgam bup kitel pi kabawl ding uh hi ci-in kamciam pia hi. Political Party zong registration ki bawlthei hi hongcih ciangin, ​​ Pu Pum Kap, Pu Gin Khan Khai… te in Zomi National Congress Party (ZNC) political party khat ​​ Election Commission te tung ah registration na bawl uh hi.

 

​​ 

SLORC in, a kamciam sa mah bang in, 1990 kum in multi-party kitelna hong bawl aa, National League for Democracy (NLD) in zogawp hi. A hizong Galkap Kumpi in thu​​ neihna (Power) telcing NLD tung a piakloh ban ah,​​ a maakai tampi matsak zaw sop hi. Mipi cihna’ng kitheilo leuleu hi.​​ 

 

 

1990 kum Tedim leh Tonzang Gam​​ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ​​​​ MP.

Constituency

D. NYIEN​​ 

NLD

NUP

ZNC

Tedim West

Gin Za Cin

Lt. Col. Ving Ciue

Pau Do Nang B.A., B.Ed

Cin Sian Thang B.A LLB.​​ 

Tedim East

Pu Son Cin Lian I.A (A)

Ngin Thang LL.B (Corr)​​ 

Col. Son Kho Vum

Pu Vung Za Kap

Tonzang

 

Kham Khan Thang LL.B

Zam Khen Thang B.Sc.

Thang Lian Pau B.Sc​​ 

 

 

NUP= National Unit Party (Pro Socialist party), D. Nyien led by U Nu.

 

 

Tedim West pan in, Pu Cin Sian Thang (ZNC) leh Tedim East pan in, Pu. Ngin Thang (NLD) gualzo uhhi. Tonzang pan in, Pu Thang Lian Pau (ZNC) in gualzo hi.

 

 

General Than Shwe in President sem in, 1990 kum ciangin, State Law and Order Restoration Council pan in, State Peace and Development Council (SPDC) ci-in, a min hongkhek uh aa, 2010 ciang Marshall Law tawh hong ukto uhhi. Kawlgam min zong Burma pan in Myanmar ci-in khek aa, Kawlgam khua min a tamzaw leh lampi min na ngawn hong khek mang’ uhhi. Tua hun sung in, Kawlgam hauhna, leisung sumpiang khempeuh hawk mangin, a mau phattuam na ding bek in zangh uhhi. Sen (China) te maipha pia in, Kawlgam hauhna khempeuh hong peipuang uhhi. Kawlgam Leitung ah a zawngpen gam (LDC) hong​​ suah​​ uh hi.

 

 

2005 kum pawl in, Kawlgam sungah Zomi cih minam omlo hi ci, Zomi National Congress party hong phiatsak hi. Ahizongin, Yangon a​​ om ei Zomi pawlkhat hanciamna hang in, Zomi cih minam om mah hi hong cikik uhhi. Himah​​ tase​​ leh ih NZC maakai te in, Zomi Nainganye party khat Election Commission ah registration na bawl kik in, Zomi Congress for Democracy (ZCD) na ci uhhi. Ataktak Zomi te’n National (အမျိုးသား​​ =​​ Amyota) ih cih kammal pen minam vai ah no Kawl te tawh liangko kikim hi ung cihna hi aa, tua hang aa, Kawl te’n in a deihlo ngiat ahi hi.

 

 

2008 kum ciangin, Galkap kumpi in gamki-ukna Thukhunpi thak (Constitution) khat hong bawl leuleu aa, galkap te in​​ လွှတ်တော်​​ (Parliament) ah 25% telloppi tutna lak ding hi aa, galkap te in, mipi thuneihna sehli suah sehkhat (1/4) hong sut hi cihna ahihi.​​ 

Galkap ukna kum 20 khitciang, 2010 kum multi-party kitelna kibawl aa, Galkap Kumpi party ahi USDP party in, gualzo in, gam-uk kumpi hongsem uhhi. Mipi in Galkap Kumpi ki um nawnlo lua ahih manin, 2010 kum kitel zong a kithusim loh kal-in, Galkap Kumpi Democracy (So called Democracy) tawh kipaipai hong suak hi.

 

 

Tua kiteel na ah, National League for Democracy (NLD) leh Zomi Congress for Democracy (ZCD) in meekuang luilo hi.

 

 

2010 Kum Tonzang Gam kitelna. ​​ 

Party

Pyituh Lotdaw

Amyota​​ 

Lotdaw 1

State Lotdaw 1

State Lotdaw 2

USDP

Hau Khan Mang B.A LLB 14967:​​ 

Neng Khan Pau.

Cin Lian Pau.

Hau Khen Kham. B.A​​ 

2010 kum Tedim Gam kitelna. ​​ 

Party

Pyituh Lotdaw

Amyota​​ 

Lotdaw 1

Amyota​​ 

Lotdaw 2

State Lotdaw 1

State Lotdaw 2

USDP

Pum Khan En, B.A 12247

Kham Suan Mung, 5771

Suan Do Cin, LL.B 6038​​ 

Nang Za Mung B.A (Corr) 5779

​​ Hang Khan Khai, B.Sc (I) 5396

NUP

Vum Lian Thang B.A, HGP 9074

Khup Cin Pau, 5118

Thawng Sawm Pau, M.A 3674

Thang Go Khai, ​​ 4686​​ 

Hau Za Dal, 2944

CPP

P.S Kham Do Nang, LL.B (Corr) 2250

Pa Gin Heh Lian, 1207

S.B Khan Cin Zam Vung, 1763

Thuam Go Thang, B.A, 728

Gin Thang, LL.B (Corr) 2185

CNP

Dr. Kam Cin Dal, M.B.B.S. 10257

Khup Lian, B.Eco 4580

Langh Za Mang, B.A. 5635

Kam Lian Thang, B. Sc. 4756

Pa. Zam Cin Pau, AGTI 6292

CPP = Chin Progress Party, CNP = Chin National Party.

 

 

2010-2015 kum 5 sung U Thein Sein (General) in President sem aa, Kawlgam Democracy lam manawh in kikalsuan hi. Gamdang kumpi pawlkhat in zong, Kawlgam khantoh​​ nading in sumbul tampi hong phum (Invest) uh hi. Kumpi nasemte khasum zong hong kikhangsak aa, nutak gim hongnam zawdeuh hi.

 

 

Hih hunsung in Tedim, Tonzang mipi te in, ih telcing M.P. te tungah, Tedim Khazai (District) ih ngah zawhna ding in, nakpitak muanna ​​ kinei hi. Tedim District siauhna (Motion) lai pen, Kawlgam Hlutdaw meetingah ih Pyithu Hlutdaw M.P. pa Pum Khan En in naten ding aa, ngetna thusung dingin kisawl hi. Ahih hangin ih MP pa’n na tenlo, thu nasunglo hi.  ​​​​ Tua hamphatna om lingleng a muh ciang in, Thantlang Pyithu Hlutdaw M.P.​​ nu Pi Zar Tling in, Khalkha leh Thantlang myone nih gawm in, District ngetna lai (Motion) Pyithu Hlutdaw meetingah naten in, thu nasung​​ hi. Tua ciangin ei zong Tedim le Tonzang District ding Hludaw ah ih ngenkik aa, District kituh nih hong uak hi. Chin State aa District thak vai, Pyithu Lotdaw in, Chin State Hlutdaw ah kikup ding in, hong sawl suak hi.​​ 

 

 

Chin State Hlotdaw in, Tedim leh Haka District kituh suakta a hih ciangin, bangci thukhen ding cih Jan 06, 2012 ni in, Emergency Meeting sam in, kikum uh hi.​​ 

 

Option 1. Hih thu bangmah kikum nailo in, pending phot ding. CM Hong Ngai propose hi.

Option 2. ​​ 

2. (i) Falam District (Falam, Tedim, Tonzang); Haka District (Haka, Thantlang)

2. (ii) Falam District (Falam, Haka, Thantlang); Tedim District (Tedim, Tonzang)

2. (iii) Alui bang, Falam District (Falam, Haka, Tedim, Thantlang, Tonzang)

 

 

A tawpna ah, C.M. pa deihna Option 1, zuinuamlo in, Option 2 na, lelh ding thei gegu, Tedim gam M.P. pa Pu Zam Cin Pau (Pen name = laikung min, Zozam) in vote khai ding thusung hi. (A maa pianna Tedim township sang’ in, amaa Chin National Party CNP 100% gualzo in M.P. tam akah na, Haka, Thantlang deihsak zawkna hang’in aci zong om) Tua meetingah Vote khia thei ding M.P. 24 lak-ah, Vote khia theiding M.P. 18 bek om hi. Vote kikhia​​ takpi aa, Option 2 (i) in Vote 11; Option 2 (ii) in vote 5; Option 2 (iii) in Vote 1; Hih vai a thukimlo vote 1 ngah hi. Tua ahih ciangin, Option 2.(i) in Vote 11 tawh zo ahih manin, Haka + Thantlang in District a ngah hipah hi. Tedim + Tonzang in, District ih taan hi. District ih ngah lo na pen Tedim Chin State Hlotdaw M.P. pa’ Pu Zo Zam hang ahi hi, ci-in Chief Minister Hong Ngai in gen hi.

 

​​ 

2010- 2015 sung Chin State ah Zomi te in, Chairman of Chin State Parliament, leh Chin State Minister, mun 2 ih ngah aa, District ngah zolo bek thamlo in, ih khua ih tui ading a sep khiat uh mualsuang aa ciapteh ding omlo hi.  ​​​​ 

 

 ​​​​ 

2014 kum ciangin, Kawlgambup milip​​ kisiimna (Census) hong om hi. Chin State sungah minam kee 53 te Code nambat pia in, kisim ding a hihi. Zomi cih minam min Code kipia lo hi. Eimi te in, ih minam min ding “ZOMI” mah deih pen ihhih manin, tua mi kisimna ah, Kawlgam sung tualsuakmi (Indigenous) a hilo te kisim na ding Code nambat 914 ah ih minam min “Zomi” at in ih kisim sak nading in, ih maakai te in hongsawl uh hi. Mipi in zong maakai te sawlna mang in, Code 914 ah ih kisimsak hi. Tu​​ September​​ kha 2020 ciang dong, “ZOMI” mimam min ih ngah zo naikei hi.

 

 

2015 kum kitel ding zong hongnai ciangin, Zomi te tenna gam Tedim, Tonzang, Cikha ah zong mee kuang luiding polical party 8 bang hong dingkhia hi. Kawlgam bup ah Galkap te ki cimtak lua ta ahih ciangin, NLD mah hong minthang vangvang hi. ZCD in​​ zong Tedim, Tonzang, Haka, Kalemyo ah meekuang lui ding hong khensat in, kuanglui ding (Candidate) zong numei 3 kihel hong tel khia uhhi. Tedim leh Tonzang Myone ah, NLD in ZCD Pyituh Lotdaw panmun ah, demlo ding cih thukimna hong nei uhhi. Party khat pepeuh ah candidate ngah na dingin sum tawh a lei or party maakai te sum athoih zong omcih kamdawn zong hongging hi.​​ Corruption​​ mah hong hi zel​​ lel​​ hi.

 

20

 

15 Kum Tonzang gam kitelna.

PParty

Pyituh Lotdaw

Amyota​​ 

Lotdaw 1

State Lotdaw 1

State Lotdaw 2

ZCD

Kham Khan Thang B.Sc.

Cing Ngaih Mang. LL.M

 

Pau lun Min Thang B.Sc.

NLD

 

 

Thawng Khaw Mang​​ 

 

 

 

2015 kum Tedim gam kitelna.

 

 

Party

Pyituh Lotdaw

Amyota​​ 

Lotdaw 1

Amyota​​ 

Lotdaw 2

State Lotdaw 1

State Lotdaw 2

ZCD

Cin Sian Thang B.A LLB 14967: 45.39%

Gin Kam​​ 

Lian B.A 5880:35.30%

Ciin Do​​ 

Niang B.Econ 4462: 26.57%

Thang Deih Khup 6278: 37.15%

Kam Khan Dim LLB 4650: 27.53%

USDP

Lt. Col. Dr. Vung Suan Thang M.B.B.S,M.Sc. 10239: 31.05%

Kham Suan Mung 5045: 30.28%​​ 2nd​​ Term

Cin Khan Pau B.Sc, B.Ed (Corr) 5474: 32.60%

U Nang Za Mung B.A 5395: 31.92%​​ 2nd​​ Term

U Suan Do Cin LLB 4866: 28.81%​​ 2nd​​ Term

NUP

Do Suan Mung 824: 2.5%

Thang Sian Mung 413: 2.48%

Zen Dim Niang 275: 1.46%

Thang Go Khai 381: 2.25%​​ 2nd​​ Term

Zam Suan Lian 239: 1.42%

CNDP

Sian Za Nang 2058: 6.24%

Dam Khaw Nang B.A 567: 3.40%

Zam Cin Pau AGTI 1617: 9.63%

Thang Lun Khup 761: 4.50%

Neng Do Thang B.Sc 1424: 8.43%

CPP

Vung Suan Dim 860: 2.61%

 

El Do Khai 259: 1.54%

 

Khai Ngaih Lang 346: 2.05%

CDP

Vum Lian Thang B.A 4026: 12.21%​​ 2nd​​ Term, NUP

Kam Lian Thang B.Sc 1969: 11.82%​​ 2nd​​ Term,CNP

 

Tun Khen Pau 970:  ​​​​ 5.74 %

Neng Khan Pau 692: 4.10%

NLD

 

Nang Khan Suan 2785: 16.72%

Cing Za Dim 4705: 28.02%

Cin Khan Mang 2625: 15.53%

Thang Do Lian 4672: 27.66%

ZRDP

 

 

 

Hang Lian Khai 489: 2.89%

 

CNDP = Chin National Democratic Party, CDP = Chin Democratic Party, ZRDC = Zo Regional Development Party.

Tedim leh Tonzang Myotnee ah ZCD in M.P. mun 6, USDP in mun 2, NLD in mun 1, ngah hi. Chin State Myonee​​ dang teng ah, NLD in gualzo uh hi. Kawlgam bup ah zong NLD in gualzo aa, kumpi (Government) hongsem uhhi. Kawlgam taangthu dungzui in, Chin te in, State Parliamentary President ih sep ding hun hongtung ahih manin, NLD Thantlang M.P. Henry Van Thio (Maj.) in Vice President (2) hong ngah hi.​​ 

 

 

Chin State ah, Pu Lian Luai (NLD, Falam) in Chief Minister, Pu Zo Bawi (NLD, Haka) in Parliamentary Chairman Sem hi. Eimi Pu Pau Lun Min Thang in, Tonzang ai-tawh in minister hongngah hi. Pu Mang Hen Dal in zong Tedim ai-tawh in appointed minister hongngah hi.

 

 

Kawlgam NLD kumpi ​​ gamdang te, UN, World Bank, NGO, te muanna ngah zaw ahih manin, gam puah nading, khantoh nading sum leitawi, sumphum (Investment) abeisa hunte sang’ kingah zaw hi. Tua dungzui in, ei Khamtung gam ah zong lampi, sang, tui lakna, electric mei, phone, internet line cihte khantohna project tampi kumpi department tung tawn in hong kibawl sak aa, tulai tak telcing M.P. te ading mipi maipha (Credit) muhna khat hong suak hi.​​ 

 

 

Vice President U H. Van Thio in, amaa khan ciangin, a khua ah kyat mak 30 valman’ mini hydro project khat bawlpah giap hi. Haka, Thantlang myonee ading na tampi sem hi. Ei Pyituh Lotdaw, Amyota Lotdaw te’n, bangteng hong sepsak. Chin State​​ Chef​​ Minister Salai Lian Luai in, Falam vanleng tual bawl, inn 38 bek a pha Webula Myo suaksak. Surkhua, Sami khua te Myo ki suaksak. Inn 700 bang apha Kaptel, Laitui, Tuithang khat nangawn myo suaksak zolo. Haka, Thantlang, Falam khuapi te gen loh khuaneu te nangawn ah electric mei tangsak uh. Tedim khuapi ah ni 3 teh khatvei ta electric mei taang. Tedim, Tonzang myone in maha dat-aa line cikciang ngah ding? District cik ciang ngah ding? Chin State Budget hawmteh myonee dangte ngahzah alang zong ngahzo ngeilo. Chin State Lotdaw ah ih M.P​​ (ZCD, USDP, NLD)​​ te’n Budget hawm dan lungkim lohna gen khuan omlo maw? Gen ngamlo maw? Party phalna nget kullo aa, ih deihte Pyituh Lotdaw ah nget theihna ciangbek maw ei tupna? ​​ Tedim Amyota Lotdaw khat pa bangin, ii daily allowance tawh zu le sa kikham mah cih ciangbek maw na M.P. sepna? Code No. 914 aa ihkhiat ih minam min “ZOMI” koi ciang?

 

 

2020 kum March kha ciang in, Kawl gam bup a khatna, Pandemic Coronavirus positive Kaptel khua ah hong kimu khia hi. Kawlgam bup linglawng hi. Tua natna nei Kawlgam ah hong tamsemsem aa, natna ngah te amau State or Taing Detahgyi District zato ah kipuak hi. Ei cina zong tua thukhun zui in Falam Zato pi ah puak ding ahi​​ hi. A hih hangin, aamau Amyothar Hlutdaw M.P pa U Zung Hlei Thang in, Tedim cina pa’ Falam Zatopi ah apuak loh nading tungsiah ah, ama power zang in official lai naten pah hi. Ih cina pa Falam ah kipuaklo pah hi.

 

 

Bang dingin, ih M.P te (ZCD, USDP, NLD) te in, Falam or Kawlpi Zato ah cina hong puaksak zaw ding maw? Or Tedim Zato ah akisam zatui zahaa, PPE, vanzat te leh 24 hr electric mei Generator hat khat amanlang thei penpen in hong puak zaw ding na hi uh hiam? ​​ cih, Naingandaw ah lai khat ih at pah ding hi zawhi.

 

 

Tedim Zato ding 200 Bedes​​ khat kangen uh hi. Tua dung zui in, ICU zong hong pai ding hi na cihcih uh koi ciang tung ta? Daw Aung San Su Kyi in, Tedim ICU hong pia ding mi (Donor) khat omkhin a cih e, bang ciang tung ta? Thu nei te a sulzuih ih om hia leh?​​ 

M.P te koi ah om na hi uh hiam? Mipi deihna bawl zolo kahih manun lau in kabu uh hi hong ci kei zaw unla, hiah om ing Zomi aw hong sawl un hong ci zaw un. Na kuangluii na (Constituency) mipi​​ te​​ in hong lam-en​​ hi.

 

 

Leitung Galpi nihna (WW II) officially a bei zawh kum 75 cin’ ni lianin, ih Zomi (Tedim) Nai-ngan-yee dinmun (Polical Stance) lahna, hihmun ah maa kahial ta hi. Lungdam.​​  ​​​​ 

 

 

 

 

1

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related