NI SAWMNIH-LE-GUK NI
ZIA-ETNA TUNGTAWNIN KHANGLIAN
Zia-etna a tuah ciangin lungkia lo-a a hoihlo a seemlo mi,
a lungdamhuai ahihi. A hang pen amah in anung ciangin
ama thaman dingin Pasian in amah a it mite tunga a kamciam
nuntakna kumpi-lukhu ngah ding hi.
James 1:13 (LB)
Ka tuahkhak zia-etnate pen
Pasian’ thu hong hilh ka syate ahi uhhi.
Martin Luther
Zia-etna khatta pen na-hoih septheih nading hamphatna lampi hi.
Zia-etna cih pen asia sepkhak theihhun ahih zah khatin a hoih sepkhak theihhun zong hi pha mahmah cihthu na theihtel ciangin ziaetnate nangawn kha picinna lampi ah “suikha-a tuksuk theihna suangtum” (stumbling block) hi nawnlo-in “zawtkha-a kahtoh theihna kahlei” (steppingstone) hong hizaw ta hi. Zia-etna cih pen teel dinga hong kiphah thu hilel hi. Satan in nang hong suksiat nadingin zia-etna a zat hangin Pasian in nang hong lamtoh nadingin zia-etna zat ding ut hi. Mawhna bawl ding sangin thuhoih sep ding na teel simsimin Khrih’ gamtatzia ah a khanglian toto ta na hihi.
Hih thu natel nadingin Jesuh’ gamtatzia ci-hoihnate (character qualities) na khentel theih masak kul hi. Ama gamtatzia gentelna a kilangpen khat ah Kha Siangtho gah hi: “Kha Siangtho in i nuntaknate hong letcing ciangin amah in i sunga hong gahsak ding pen: itna, lungdamna, lungnopna, lungduaina, migitna, hoihna, cihtakna, nunneemna, leh lungsim kikepzawhna cihte hi.”1
Hih ci-hoihna nam kuate pen Thukham Lianpen (the Great Commandment) a tangzaizaw-a genna hi a, Jesuh Khrih ii hihna teng hong pholak hi. Jesuh pen a cingtaak itna, lungdamna, lungnopna, lungduaina, leh ama tunga om a dangteng zong ahihi. Kha Siangtho gah nei cihciangin Khrih tawh kisun cihna hi.
Tua ahihleh Kha Siangtho in hih gah namkuate na nuntakna sungah hong bangci omsak thei hiam? Thakhat thu-in piangsak ahi hiam? Zingsang khat na khanlawh ciangin hih nam kuate tawh thakhat thu-in a kidim vat ding na hi hiam? Hilo hi. Gah cihpen dam takin golto-in hong min toto ahihi.
Tu-a na sim ding laigual pen khathu tawh kipawl nasin dingte lakah a thupipen khat hi: Pasian in Kha Siangtho gah tawh a kilehbulh liinlian teng lahkhiat nopna lungsim na neihkhak theih ding thu-omziate hong tuakkhasak ding a, tua tawh na nuntakna sungah Kha Siangtho gah hong neitosak ding hi. Gamtatzia lamtohna ah teel ding thu omden a, ziaetna in tua teel ding thu na mai-ah hong koihsak hi.
Gentehna-in Pasian in i kiim i paam ah a it-huailo mite hong koihna tawh itna thu honghilh hi. A it-huai mite leh nang hong itte na it lel pen gamtatzia i cihte hilo hi. Pasian in dahna sungah amah i zuat ciangin lungdamna taktak a cihpen honghilh hi. Nuamna (happiness) cih pen a pualam thu-omziate tungah kinga a, lungdamna (joy) ahihleh Pasian tawh na kizopna tungah kinga hi.
I sungah lungnopna taktak Pasian’ hong piakzia pen, i geelna bangin thu le late hong tangtunsakna tawh hilo-in lungbuaina leh lungmanna hong tuahsakna tawh, hi. Kuakua ahi zongin nitak nitum kuan, a etlawm mahmah khat a et laitak, ahihkeileh khualzin-a, tawlngak hun alak laitak, cih hunte ah lungnuam theikha lel ding hi. Eite in lunghihmawh nading, ahihkeileh lau nading dinmun ah i om laitak Pasian mah muang dingin i khensat ciangin lungnopna a neithei i hihi. Tua mah bangin lungduaina i cih zong, ngakloh a phatmawh hun, ahihkeileh a hehhuai thu a pian hun, ahihkeileh lungtom nading thu i tuah hun, cihte ah kinei thei pan hi.
Teelna maan i neih theih nadingin Pasian in tu-a bangin gah khatta tawh kilehbulh thu le late hong tuakkhasak hi. Siat nading thu tawh ki-zia etna tuakkha ngeilo pi-in mihoih na kici theikei ding hi. Cihtakloh ding hun tuakkha ngeilo pi-in mi citak khatin na kipulak theikei hi. Muanhuaina cih pen thumaanloh theih nading zia-etna kantanna tawh kilamto hi; kiphatsak ding i pelhzawh ciangin kiniamkhiatna a nei i hihi; thuakzawhna i cih zong lungkiat-huai hun na nawkzawh simsimin apiang hi pan hi. Zia-etna khat na zawh simsimin Jesuh tawh na kisunto seemseem hi.
ZIA-ETNA A NASEPZIA
Satan’ nasepzia ding a vekpi phialin kisehkhol thei cihthu thei lehang nakpi-in phatuam hi. Piansakna hun lai pek-a a zat sepzia leh khemna teng mah Satan in zangzang lai hi. Zia-etna a kici peuhmah azia atong kibang hi. Tua hangin Paul in, “Ama thusia geelziate i tel hi”2 ci hi. Satan in Adam leh Eve tungah ahi zongin, Jesuh tungah ahi zongin zia-etna kahlei dawl li zang den ahihna thu Lai Siangtho tungtawnin i thei thei hi.
Dawl khatna ah, Satan in na sunglam-a lunggulhna (desire) thei gige hi. Tua pen a siahuai lunggulhna nam ahi thuhkik nopna ahihkeileh midangte ukcip nopna cihte hithei a, ahihkeileh zong a om ngeingei, ahi thei ding lunggulhna nam ahi mi’ it ding leh thupitsak ding utna, ahihkeileh nopsak ding utna, cihte hithei hi. A siahuai lunggulhna khat zui-in a gamta dingin, ahihkeileh ahi thei ding lunggulhna khat lampi maanlo leh ahilo hun khat ah a zui dingin, Satan in (na lungsim sungah) hong hansuah ciangin ziaetna a kipan ta ahihi. Lamdawt a kici peuhmah kidawm den in. Satan in, “Nang tawh kituak mahmah lel! Tu mahmahin sep-huai lel! Nop peuhmah inteh...lem mahmah inteh...nuamsa peuhmah niteh” cih bangin hong huau thapaai ding hi.
Zia-etna i kimkot ah a om i sa a, ahi zongin Pasain in i sunglam pana kipan hizaw ci hi. Sunglam panin lunggulhna omlo hileh zia-etna in nang hong zol zolo ding hi. Zia-etna pen thu-omziate sungpan hong kipan hilo a, na lungsim sungpan hong kipan hizaw den hi. Jesuh in, “Banghanghiam cihleh a sunglam, mi khat ii lungtang sungpanin thusia ngaihsutna, nu-pa tatkhialhna, guktakna, kithahna, a kiteengsa mi tawh omkhialhna, huaihamna, gitlohna, zuaukhemna, ci le sa nopsak ding utna, enna, mindaisakna, kiphatsakna, leh haivaina, cihte hong pai hi. Hih a hoihlo thu khempeuh a sunglam panin hong pusuak hi”3 ci hi. James in hong genna ah “note sunglam ah a siahuai lunggulhna galkap honmangpi khat”4 om, ci hi.
Dawl nihna pen muanlahna (doubt) hi. Satan in mawhna thu Pasian’ hong gensa teng na uplah nadingin hong seem ding a, tua ciangin “Hih pen a khial takpi mah a hiam? Pasian in hih seemlo ding ci takpi hiam? Hih thukham pen Pasian in midang khat, ahihkeileh hun dang khat aadinga a gen hilo hiam? Pasian in ka nopsak ding hong deih mah hilo hiam?” cih thu teng na ngaihsun ding hi. Lai Siangtho in, “Kigingsa-in om un! Note khat nangawn thusia ngaihsutnate ahihkeileh muahlahnate hangin a nungta Pasian taisankha kei un”5 ci hi.
Dawl thumna pen khemna (deception) hi. Satan in thumaan gen theilo a, amah pen “zuauthute’ Pa”6 kici hi. Nang kianga hong genkhiat peuhmah a maanlo ahihkeileh a lang bek a maan hi ding hi. Pasian’ Kammal sunga a kigen khinsa thute Satan in ama zuauthute tawh laih ding sawm hi. Satan in, “Na si kei ding hi. Pasian tawh kibangin na pilzaw ding hi. Na suakta lel ding hi. Kuamah dang in hong theilo ding hi. Na buaina hong vengpah ding hi. Tua banah, midangte khempeuh in zong tua bangin hih uhhi. Hih pen mawhna neuno khat hi lel hi” hong ci hi. Ahi zongin mawhna neuno khat cih pen numei naupaicil tawh kibang a, a tawpna ah hong kilangkhia veve ding hi.
Dawl lina pen thuman lohna (disobedience) hi. Na lungsim sunga na kimawlpihpih, na nohbawlbawl ngaihsutna khat bang teekin a tawpna ah na gamta hi. Lunggeelna (idea) khat banga hong kipankhia thu pen gamtat luhekzia (behavior) hong suakto hi. Na lungsim sunga na kin thu khat peuhpeuh na zui ta hi. Satan’ khemnate umin a thaang ah na awk hi. Tua thu, James in hih bangin hong hilh hi: “A siahuai i lunggulhnate in hong kaikhia-in tuate ah i awk ciangin zia-etna a thuak ta i hihi. Tua ciangin a siahuai lunggulhnate hong gaai-in mawhna hong suakkhia hi; tua mawhna hong khangcin ciangin sihna hong suakkhia leuleu hi. Kong it lawmte aw, khemna na thuak kei un.”7
ZIA-ETNA KANTANZAWH NADING
Zia-etna a nasepzia theihtelna himhim pen nakpi-in phatuam pah a, ahi zongin tua zia-etna na kantanzawh nadingin na siiktoh ding kahlei dawl pawlkhat zong a tuamin om lai hi.
Liinglawnsawm kei in. Khristian tampite, zia-etna in “hong pelhloh” ci-in kisuanna lungsim a neih manun patau-in lungkia uhhi. Zia- etna a thuakkhak uh pen maizum uhhi. Hih pen picinna a cih a theihkhialh man uh ahihi. Zia-etna tuakkha lopi-in na khanglian ngeikei ding hi.
Zia-etna pen lam khat panin hamphatna khatin na ngaihsun thei hi. Satan in ama deihna banga a gamtata khin mite zia-et nawnlo hi; tua mite pen ama’ aa ahi khinsa hi. Zia-etna cih pen Satan in nang hong mudah cih kitheihna lim khat hi a, thaneemna leh leitung ci le sa tawh kidimna lim hilo hi. Mihing nuntakna sunga a om ding thu khat mah hi lel a, leitung a cingtaaklo khat-a nungta i hih manin a tuaci ding mah hi lel hi. Zia-etna na tuahkhak ciangin lamdang sa kei inla, patauh lungkiatna-in zong nei kei in. Tuahkhak hamtang ding thu ahihna tel mahmah in; na pelhsiangzo taktak ngeikei ding hi. Lai Siangtho in, “Zia-etna na tuah ciangin...” ci a, “na tuah leh” ci lo hi. Paul in, “Na nuntakna sung-ua hong tung zia-etnate pen midangte’ tuahkhak thute tawh a kibanglo ahihlohlam ciamteh un”8 ci-in hong hilh hi.
Zia-etna tuahkhak pen mawhna hilo hi. Jesuh zong zia-etna na tuakkha a, ahi zongin amah’n mawhna bawl ngeilo hi.9 Zia-etna cih pen na zul, na zuih ciang bekin mawhna suak pan hi. Martin Luther in, “Na lu tunga leeng vasate na kham theikei a, ahi zongin na luzang ah bu hong bawlloh nadingin bel na kham thei hi” ci hi. Na lungsim hong hansuahloh nadingin Dawimangpa na kho theikei a, ahi zongin hong hansuah bangin na gamtatloh nading ahihleh na khensat thei hi.
Gentehna-in mi tampitak in midang khat’ pumpi etlawm i sakna (physical attraction) ahihkeileh nu-pa lungsim hong thawhna (sexual arousal), leh ci le sa lunggulhna (lust), cihte nih a kilamdanna thei lo uhhi. Tuate nih a kibang hilo hi. Pasian in eite khempeuh nu-pa lungsim anei dingin hong bawl hi a, tuapen thuhoih khat hi. Midang khat’ pumpi etlawm i sakna leh nu-pa lungsim hong thawhna pen mel le sa ahoihna muhtheih pahtaaktheih nadinga Pasian’ hong piak a piangtawm thu, ahi ding thu, khat hi lel hi. Ci le sa lunggulhna ahihleh lungsim in sawm ngiat-a a sep thu ahihi. Na pumpi tawh na bawlnop mawhna khat, na lungsim sungah bawlin na mawh pen ci le sa lunggulhna kici hi. Ci le sa lunggulhna leh mawhna bawlnopna kihel lopi mahin midang khat’ pumpi etlawm na sa thei a, nu-pa lungsim nangawn zong hong tho thei lai hi. Pasian’ piak nu-pa lungsim hong thawh zeelzeelna hangin mi tampi, a diakdiakin Khrstian pasalte, khial kisakna lungsim nei-in kisuang uhhi. Numei a etlawm, a ngaihbaang khat a etkhak vat uh ciangin tua pen ci le sa lunggulhna sa kha uh a, maizumin amau le amau kimawhsak uhhi. Etlawm na sakna pen tua tungtawnin na gamtat masiahsiah ci le sa lunggulhna hilo hi.
Taktakin ci lehang, Pasian tawh kinaizaw seemin na khangliat ciangin Satan in nang hong zia-etzaw seem hi. Pasian’ ta nasuah hun lianin Satan in nang tungah a ngongtat dingin hong ciamteh pah hi. A galpa hita na hih manin na kisiat nading bek geelpi-in nei hi.
Khatveivei thu na nget laitakin Satan in na maizum nading leh na lungkiat nading tanghialin a siahuai thu, ahihkeileh ahilolo thu, khawng na ngaihsutkhak nadingin hong hansuah ding hi. Tua hun ciangin patau kei inla kisuang se kei in. Tua sangin na thungetnate Satan in kihta ahihlam leh a khaktan theihtheih nadingin hanciam ding ahihlam telzaw in. “Bang hangin hih bang thute ngaihsun lawmlawm ka hi hiam?” ci-in nang le nang na kimawhsak sangin Satan’ nawngkaisakna ahihlam phawkin Pasian mah mitsuan pah in.
Na tuahkhak zia-etna a nam khentel inla tua aadingin kigingkhol in. Zia-etna na thuakzawhloh phatdiak hun pawlkhat om thei hi. Bangmah hong cih zolo thu-omzia pawlkhat om ding a, ahi zongin pawlkhatte in thakhat thu-in hong puksak dektak thei ding hi. Tua bang dan thu-omziate mah na thaneemna mun teng hi ding a, tua pen Satan in tel mahmah ahih manin tuate na khentel theih ding kisam hi. Bang teng lian in nang hong tuksak thei cih Satan in thei ahih main tua thu-omziate sungah hong kaihzawh nadingin hanciam den hi. Tua hangin Peter in, “Galgingsa-in om un! Hong bawh dingin Dawimangpa kithawi khin a, na phawkloh uh laitak hong matkhak ding zah-a a lunggulh dang bangmah om lo hi”10 ci-in hong phawng hi.
Nang le nang na kidot ding thute: “Bang hunte ah zia-etna tuak theipen ka hi hiam? Nipi kal sungah bang ni hipen hiam? Ni khat sungah nai bangzah hun pawl hipen hiam? Bang munte ah zia-etna tuak theipen ka hi hiam? Nasepna phual ah maw? Inn ah maw? Ka vengte’ inn ah maw? Kimawlna tual gei-a sai (bar) ah maw? Vanleng tual ah maw, ahihkeileh khua pualam-a tawlngakna buk ah maw?”
Na kidotbeh ding thute: “Zia-etna ka tam tuahpen laitak kua tawh om ka hi hiam? Lawmte maw? Naseppihte maw? Meltheihloh midangte maw? Keikia ka om laitak maw?” Na kidot lai ding thu: “Zia-etna ka tam tuahpen hunte ka bangcih laitak hi deuh hiam?” Na gim laitak, na lunglen laitak, na cim laitak, na lungkiat laitak, na lunggim laitak, cih bangte hithei hi. Na heh laitak, na lungkham laitak, na lungsim nat laitak, kha thu ah saang na kisak laitak, ahihkeileh lawhcinna lianpi na ngah khit hun khat zong hithei hi.
Na tuahkhak zia-etna a zia a tong na khentel ding, leh tua bang dan thu-omzia namte na hihtheih zahin peel dingin na kiginkholh ding kisam hi. Zia-etna thu a ngaihsunkhol ding, leh a phu dinga kiging den dingin Lai Siangtho in hong genphapha hi.11 Paul in, “Dawimangpa hunpha pia kei un”12 ci hi. Pilvang takin thu le la geelna in zia-etna kiamsak hi. Paunak sunga sepzia ding ngaihsut piakna limtak zui in: “Na hih ding thu limtakin geel in...thusia peel inla tang takin kalsuan in. Thumaan lampi panin kal khat zong pial kei in.”13 “Pasian’ mite in thusia lampite peel uh a, a pai nading mun uh limtak etcianna tawh amau le amau kihu uhhi.”14
Pasian’ huhna ngen in. Vantung gam ah thu phamawh kohna phual (emergency department) hunbitin kihong hi. Pasian in zia-etna na kantanzawh nadingin ama kiangah huhna na nget ding hong deih hi. Amah’n, “Buaina natuah hun ah kei hong ko in. Nang kong hohkhia ding a, kei nong pahtawi ding hi”15 ci hi.
Tua huh ngetna pen a tunhun manlang mahmah ahih manin “khau neilo phone” (microwave) thungetna ci-in min ka vawh hi. Zia-etna hong tun ciangin Pasian tawh sauvei kiho ding hun na ngah kei a, na kapkhia ziau hi. David, Peter, Paul, leh midang awn tampite in zong buaina hun ah huh nget nadingin tu-a thunawh thungetna nam mah na zang uhhi.
Jesuh in eite buaina sunga i kipekna hong khual ahih manin i huh ngetnate hong kidawng ding hi, ci-in Lai Siangtho in hong kamkham hi. I tuahkhak zia-etnate mah Jesuh in na tuakkha khin hi. Amah in “i thaneemnate hong theitel hi. A hang pen i tuahkhak zia-etnate mah na tuakkha khin a, ahi zongin amah’n mawlna bawl lo hi.”16
Zia-etna tungah i gualzawh nadingin Pasian in eite hong huh dingin hong ngak ahihleh ama kiangah i zuat pahpah ding hizaw lo ahi hiam? Sianggen lehang, khatveivei eite pen hong kihuh ding i ut kei thei hi. Khial hi cih thei pipi mahin zia-etna zul ding i ut thei hi. Tua hun laitakin ei aading bang hoihpen cih thu Pasian sangin a theizaw i kisa kha hi.
Hun dangte leuleu ah tua zia-etna mah tamveipi zul khinzo i hih manin Pasian kiangah huh nget ding i maizum thei hi. Ahi zongin Pasian in ama kiangah i pai pahpah hangin hong cimtaak ngeilo, nawngkai nopmawh hong sa ngeilo hi. Lai Siangtho in, “Tua hi a, lungmuanna nei-in hehpihna phual Pasian’ kumpi-tokhom neh ni. Tua mun ah thukhualna ngahin i kisap huna hong huh ding hehpihna i mu ding hi”17 ci hi.
Pasian’ itna pen om paisuak a, ama lungduaina kip tawntung hi. Zia-etna nam khat na zawh nading bekbekin ni khatin Pasian’ huhna zanih vei na nget kul ahihleh zong thukhualna leh hehpihna hongpia nuam lai veve ding ahihman in hang takin amah zuan in. Thumaan na sepzawh nading vangliatna ama kiangah ngen inla hong pia dingin zong lam-en pah in.
Zia-etna in eite Pasian tungah hong kinga densak hi. Huihpi a nun ciangin singkung a zungte a khangliat seemseem dan mahin zia-etna khat na phutzawh simsimin Jesuh tawh na kisun seemseem hi. Na puk hangin -- zong, na puk ding a, -- tua pen sih nading, man nading thu hilo hi. Zul ding ahihkeileh lungkiat ding cih sangin Pasian ento inla hong huh dingin lam-en in. Na ngah ding thaman zong a baihsa-in om ahihlam phawk in: “Mite ziaetna a tuahkhak ciangun a thahat lai veve uhleh amau aading lungdamhuai hi. A upna uh a lahcian khit uh ciangin Pasian in amaute tungah thaman dingin tawntung nuntakna pia ding hi.”18
SAWMNIH-LE-GUKNI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Zia-etna khatta pen na-hoih sep theih nading hamphatna lampi hi.
Phawk Ding Khawkneu: “Pasian in kisittelna lungduai takin a thuak mite thupha pia hi. Amaute in a nung ciangin Pasian in amah a it mite tunga a kamciapsa ahi nuntakna kumpi-lukhu a ngah ding uhhi” James 1:12 (NLT)
Ngaihsut Ding Thudotna: Ka tuahkhak mun phatdiak zia-etna tungah ka gualzawh manin Khrih tawh kisun gamtatzia ci-hoihna (character quality), bang nam neito thei ding ka hi hiam?
Source:
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.

