NI SAWMNIH-LE-LI NI
THUMAAN THUTAK TUNGTAWNIN KIKHEL
Mite in a nuntakna uh aadingin
anlum sangin a hoihzaw kisam uhhi.
Amaute Pasian’ kammal citeng khempeuh tawh
a kivak ding uh kul hi.
Matthai 4:4 (NLT)
Pasian’...hehpihna Kammal in
nang’ pianzia dinga ama hong deihsak nam hong suahto ding a,
na kitangsap theihding khempeuh hong pia ding hi.
Sawltak 20:32 (Msg)
Thumaan thutak in eite hong khel hi.
Kha khangliatna cihpen thuzuaute heemkhia-in thutak tawh dipkikna vai-maban (process) hi. Jesuh in, “Amaute thutak tawh siansuah in; na kammal pen thumaan thutak hi”1 ci-in thungen hi. Siansuahna thu ah kipholakna kisam hi (Sanctification requires revelation). Pasian’ Kha in eite, Pasian’ Tapa tawh a kisunin hongbawl nadingin Pasian’ Kammal zang hi. Jesuh i sut theih nadingin nuntakna ah ama Kammal tawh i kidip ding kul hi. Lai Siangtho in, “Kammal tungtawnin eite hong kikoihkhawmin eite’ sep dinga Pasian’ hong sehsak nasepte a seem dingin hong kisui hi”2 ci hi.
Pasian’ Kammal pen kammal dangte tawh kibang lo hi. Pasian’ Kammal nungta hi.3 Jesuh in, “Note kianga kong gen kammalte pen kha hi a, tuate pen nuntakna hi”4 ci hi. Pasian in thu agen ciangin nate kikhel hi. Na kimkot-a om nate khempeuh -- piansak nate a vekpi-in --“Pasian in...ci” ahih mana a om uh ahihi. Tuate khempeuh a om nadingun amah paukhia hi. Pasian’ Kammal omlo hileh nang nangawn na nungta kei ding hi. James in, “Pasian in eite ama bawl nate khempeuh lakah a thupipen i hihtheih nadingin thutak kammal tungtawnin eite tungah nuntakna hong pia dingin khensat hi”5 ci hi.
Lai Siangtho pen thupomzia (doctrine) lamlak laibu cihciang bek hilo hi. Pasian’ Kammal in nuntakna hingsak, upna piangsak, kikhelna omsak, Dawimangpa lausak, na-lamdangte kilangsak, gamtatzia lamto, thu-omziate laih, lungdamna guan, haksatna kantan, zia-etna zo, lam-etna hongthun, vangliatna khahkhia, i lungsimte siahsuah, nate ahi dingin hisak, i mailam hun a tawntung aadingin kamkhapna hongnei, hi. Pasian’ Kammal tawh lo-in i nungta theikei ding hi. Hih thu, a ngeina bang khatin ngaihsun ziau ngeikei in. Pasian’ Kammal pen na nuntakna aadinga a omloh a phamawh an le tui bangin ngaihsun in. Job in, “Ama muk pana a thupiakte ka nusia kei hi; ama kam pana kammalte ka nisim an le tui sangin manpha ka sazaw hi”6 ci hi.
Pasian’ Kammal cih pen nang aadinga kikoih ngimnate na cinsak nadinga nanek hamtang ding akul kha anle tui hi. Lai Siangtho pen i nekding nawitui, anlum, antak, leh annek khupna nektheih khum,7 cih bangin kigenteh hi. Hih anle tui nam lite pen kha thahatna leh khangliatna i ngah nading Kha anle tuite hi. Peter in sepzia ding ngaihsut hongpiakna ah, “Hotkhiatna thu ah kha nawitui siang tungtawnin na khangliat theih nadingun tua kha nawitui siang lunggulhpi-in nei un”8 hong ci hi.
PASIAN’ KAMMAL SUNGAH OMSUAKNA
Tu hunin nidang tawh tehtheihloh dingin Lai Siangtho bute kikheen ziahziah ta a, ahi zongin laibu-tau tunga om Lai Siangtho pen manh neilo hi. Thu-um mi awn tampite kha lamah thabei natna (spiritual anorexia) vei uh a, kha gilkialna hangin a si ding dinmun ah om uhhi. Jesuh’ nungzui cidam khat nahihtheih nadingin Pasian’ Kammal tawh kivakna mah namasak ding kisam hi. Tua pen Jesuh in “omsuakna” (abiding) ci hi. Amah’n, “Ka kammal sungah na omsuak uhleh Ka nungzuite na hi takpi uhhi”9 ci hi. Nisim nisimin Pasian’ Kammal sungah omsuak i cihna ah sepkhiatna nam thum kihel hi.
Lai Siangtho’ thuneihna ka saan ding kisam hi. Lai Siangtho pen ka nuntakna sungah thunei ahihding -- manawh nading mun honglak compass, thu le late ah khensatna a maan hong neisakding thuhilhna, sepkhiatna khatpeuh asia apha etkikna-a kazat ding thu siksan, cihte hong hilhtoh ding -- kisam hi. Lai Siangtho pen ka nuntakna sungah ma kipatna le ma hialna ahih detloh phamawh hi.
I buainate tampitak pen i thu khetsatna ah a muanhuailo thute i siksan man hi a, tuate pen: ngeina (culture - “mi khempeuh in tuaci danin hih uh”), zat ngeingei thu (tradition - “tuaci danin i hih ngei vele”), khinkhaina (reason - “thulam tawn leh kilawm mah ei”), ahihkeileh lungsim sukkhakna (emotion - “tuaci leh hoihtuak sa ing”), cihte hi. Hih thu li teng pen Eden Huan sunga Pukna (the Fall) huhau-in kisia khin hi. Ei’ kisap pen cikmah-a lamkhial hong tunlo ding thucingtaak khat hi. Tua pen Pasian’ Kammal bek in hongsikh thei hi. Solomon in, “Pasian’ kammal khempeuh siatna tawh kipelh hi”10 hong ci a, Paul in zong, “Lai Siangtho sunga om khempeuh Pasian’ Kammal hi. Tuate a vekpi-in mite i thuhilh nading leh i huh nading ahi zongin, amaute i puahphat nading leh nuntakzia i lahtel nading ahi zongin, kimang hi”11 ci hi.
Billy Graham in Pasian’ na a sepcil lai-in Lai Siangtho a maanna leh a thuneihna (accuracy and authority) tawh kisai lungbuaina a tuakkhak hun khat omngei hi. Zan khat, khataang nuai-ah khitui naptui tawh khukdinin Pasian hopih a, Lai Siangtho sungah a theihtel zawhloh thute tampi om himah taleh Lai Siangtho mah ama nuntakna leh a nasepna aading thunei pipenin a up amuanzawh nadingin thungen hi. Tua huna kipanin Billy’ nuntakna pen thupha tawh kidim a, vangliatna namtuam khat leh muibutna nei hi.
Tuni-in nakhensat ding vai thupipen khat om a, banghiam cihleh na nuntakna sungah bangpen a thunei pipen hisak ding cih thu hi. Ngeina, zat ngeingei thu, khinkhaina, leh lungsim sukkhakna, cihte masak lo-in Lai Siangtho mah a thunei pipen dingin koih dingin khensak in. Thu nakhensatna ah “Lai Siangtho in banggen hiam?” cih kantel masak dingin ngaihsun in. Pasian in hihding khat honggen ciangin nang aadingin akhiatna a om-a, a om kei zongin, ahihkeileh na hih nuam-a, na hih nuam kei zongin, Pasian’ Kammal mah muang dingin khensat in. Paul’ thugenna mah nang’ aituam upna pulakna dingin la in: “Thukham tawh a kituak thute khempeuh leh Kamsang Laibute sunga kigelhte khempeuh ka um hi.”12
Lai Siangtho sunga thumaan thutak ka nek ka dawn ding kisam hi. Lai Siangtho i up ciang bek pen kicing nailo hi; Kha Siangtho in thumaan thutak tawh hongkhel theih nadingin kalungsim tua thutak tawh kadip ding kisam hi. Tua bang hihtheih nadingin lampi nga om hi: Tua thutak nangah thei, nasim thei, na kancian thei, na ciamteh thei, limtak na ngaihsunkik thei hi.
Khatna ah, Pasian’ Kammal nazak ciangin lungsim kongpi honin saanna tawh tua Pasian’ Kammal na ngah hi. I nuntakna sungah Pasian’ Kammal zungkha-in gah le teh hongneih nading pen i lungsim kongpi i honna tungah kinga ahihlam Khaici Vawhpa thugentehna ah kimu thei hi. Topa Jesuh in thu a saang theilo lungsim puakzia nam thum -- lungsim kongpi kikhakcip (leitang khauh), lungsim kineihkhem (leinom a tawmna leitang), leh lungsim palau (ling tawh kidim leitang), cihte -- om ahihlam hong gen a, tua khit ciangin, “Na thu ngaihdan uh limtak kingaihsun un”13 hong ci hi.
Thuhilh syate ahihkeileh laihilh syate tungpanin kilambehna bangmah ngah nakisak mel keileh na lungsim puakzia, a diakdiakin kiphatsakna lungsim, na kisittel ding kisam hi. A hang pen kiniamkhiat-a thu a saangthei lungsim naneih leh Pasian in thugen asiamlo penpente tungpan nangawnin hong hopih theilua ahih man hi. James in sepzia ding ngaihsut hong piakna ah, “Na kha te uh hong honkhia thei ding vangliatna a nei, na lungtang sung uh-ah hong kisuan-a zung a kha, tua Kammal pen a kiniamkhiat (a thuneem, a kilekkim) lungsim tawh saang unla muak un”14 ci hi.
Nihna ah, kum 2000 a sau pawlpi tangthu sung a tamzaw ah siampite bek in Lai Siangtho aituamin sim theihna nei uh a, ahi zongin tuhun ciangin ei mihing awn tampite in tuabangin simtheihna i neita hi. Hi napi, thu-um mi tampitak pen Lai Siangtho sim ding sangin nisim thuthanglai (daily newspaper) simna lamah citakzaw uhhi. I khangliat theihloh pen lamdang lo mah hi. TV nai thum sung et khit ciangin Lai Siangtho minit thum sung simna tawh khangliat ding kilam-en theilo hi. Lai Siangtho “a pat pan a tawp dong” um a kici mi tampitak in a pat pan a tawp dong sim khin ngeilo uhhi. Lai Siangtho ni khatin minit sawm-le-nga bekbek sim lecin zong kum khatin khatvei na zosiang ding hi. Ni khatin na TV et hun minit sawmthum khiamin tua hun sung Lai Siangtho sim lecin kum khatin nihvei na zosiang ding hi.
Nisim Lai Siangtho simna in Pasian’ aw a kizomin hong zasak ding hi. Tua hangin zong Pasian in Israel kumpite ama Kammal teikhiatna bu khatta a gei-uah a koih det nadingun thu na pia hi: “Tua thukham, a hun simin a gei-ah a koih ding, leh a nuntak sung ni simin asimding, kisam hi.”15 Na gei-ah koihbek kei inla maanmaanin sim in. Tuacih theih nading vanzat baihlam khat pen nisim Lai Siangtho simzah ding geelna hi. Tua zang lecin Lai Siangtho mun pawlkhat kheng ziau, khawklian khawkneu pawlkhat nusia ziau, cih bang hong om nawnlo ding hi. Tua, nisim Lai Siangtho simzah ding geelna, pen Lai Siangtho bu pawlkhatte sungah zong om thei hi.
Thumna ah, Lai Siangtho kancianna ahihkeileh sinna pen Kammal sungah hong omsuak theisak takpi ding lampi dang khat hi. Lai Siangtho, sim le sin (read and study), cihte nih kilamdanna pen nasep namnih hong kibehlapna ah kilang hi: Lai Siangtho mun sunga om thute dottelna, leh nang’ thu muhziate gelhkhiatna, cihte hi. Na ngaihsutnate laidal tungah, ahihkeileh computer sungah na gelhkhiat mateng Lai Siangtho a sin taktak nailo na hihi.
Mun kicinloh manin Lai Siangtho sinzia nam tuamtuamte kong gentel nawnkei ding hi. Lai Siangtho sinziate tawh kisai laibu hoih tampi om a, tuate lakah tu ma kum sawmnih lai-a kei’ gelh khat zong kihel hi.16 Lai Siangtho sinzia ahoih cih ciangin thu tamlo a, dot-huai thute dottheih ding kisinna hi pipen hi. Sinzia nam khatta in dotnate atuam tekin honglak hi. Lai Siangtho na sim laitak, khawl pakin a theih-ol thudotnate ahi, kua in?, bang thu?, cikin?, koi-ah?, banghang?, bangci danin? cihte bawl lecin tampi na muhkhiatbeh ding hi. Lai Siangtho in, “Hong suaktasak thei Pasian’ thukham cingtaak limtak a sinte pen a lungdam taktak mite hi uh a, amaute in tuathu sin suaksuak uhhi. A zaksa thu uh mangngilh lo uh a, Pasian’ thuhilhna-a kigen thute mang uhhi. Tua banga ahih mite lungdam ding uhhi”17 ci hi.
Pasian’ Kammal sunga omsuak nading lampi lina pen Kammal ciaptehna hi. Ciapteh theihna naneih pen Pasian’ hongpiak khuttawi (letsong) khat hi. Ka ciapteh theihna khuak (memory) hoih kei, na cikha thei ding a, a taktakin nakhuak sungah na ciaptehsa thu le la, mihing, nambat, cihte a awn-a simin om khin hi. Nang aadinga a thupi teng a ciamteh na hizaw hi. Pasian’ Kammal thupi sa lecin hun la-in na ciamteh ding hi.
Lai Siangtho khawkneute kamngah manin phattuamna honmangpi om hi. Zia-etna na nanzawh nading, pilvang takin thu na khensat theih nading, lunggimna nakhiap theih nading, lungmuanna naneih nading, sepzia ding ngaihsutna a hoihte na piak theih nading, leh midangte kiangah na upna na pulak theih nading, cih bangin honghuh ding hi.
Na ciapteh theihna khuakpen sagolh (muscle) khat tawh kibang hi. Na zat ciangin hong thahat seemseem ding a, Lai Siangtho kamngah zong hongbaih seemseem pah ding hi. Hih laibu sungpan na lungsim hong lawngkha Lai Siangtho khawkneu pawlkhat tengkhia-in na paipaina ah ken theihdingin laidalno khat tungah gelhkhia, cih tawh na kipan thei hi. Tuate ni bupin enkik inla a gingkhia-in lo in. Na nasep laitak ahi-a pumpi thasin laitak, mawtaw hawl laitak, mi nangak laitak, ahihkeileh na lup laitak ahi zongin koimah peuh ah Lai Siangtho na kamngah thei hi. Lai Siangtho kamngah nading zawipi thum om a, tuate pen etkikna, etkikna, leh etkikna, cihte hi. Lai Siangtho in, “Khrih’ hong hilh thute ciamteh unla ama kammalte tungtawnin na nuntakna uh khanto-in pilna-in nei un”19 hong ci hi.
Pasian’ Kammal sunga omsuak nading lampi a ngana pen limtak ngaihsut kikna hi a, tua pen Lai Siangtho in “lungngaihna” (meditation) ci hi. Lungngai i cih ciangin mi tampitak in lungsim awngkhongsakin vakthapsak ding cihdan lamin a mitkha uh-ah bawl thei uhhi. Tua pen Lai Siangtho’ gen lungngaihna tawh kikeelki liinlian hi. Lungngaihna cih pen buntakin ngaihsutna hi. Tua aadingin nakpi hanciamna kisam hi. Khawkneu khat teelin tua pen na lungsim sungah limtakin ngaihsun phapha ding cihna hi.
Khenpi 11na ah i gensa mah bangin lunghimawh thei nahihleh a lungngai thei zong nahipah hi. Lunghihmawhna cihpen thu ahoihlo khat buntakin ngaihsutna hi. Lungngaihna i cih zong tuadan mah hi a, thu khat ah nangaihsut pen nabuaina thu hilo-in Pasian’ Kammal hi.
Lai Siangtho kammal nisim ngaihsut kikna zahin, na nuntakna hong kikhelsak ding thu leh Khrih tawh hong kisunsak thei ding thu a dang om lo hi. Pasian’ thumaan thutak ngaihsunin Khrih’ hong lahsa ettehna lim nakpi-in limtak i ngaihsut kikkik ciangin eite pen “a lian seemseem minthanna tawh ama lim le mel a sun dingin i kikhel hi.”20
Lungngaihna thu tawh kipawl Pasian’ genna teng khempeuh Lai Siangtho sungah zong lecin ni khat tawntung ama Kammal limtak a ngaihsun kikkik mite tunga apiak hamphatna kamciamte na mu ding a, lamdang nasa mahmah ding hi. Pasian in David “ka lungsim hong tuakpa”21 a cihna a hangte lakah khat pen Pasian’ Kammal limtak ngaihsut kikkik ding David ut ahihman hi. Amah’n, “Na thuhilhna ka deih mahmah hi. Tuate ni khat tawntung ka ngaihsunsun hi”22 ci hi. Pasian’ thumaan thutak nakpi-in limtak ngaihsut kikna pen thunget ngah nading thu, lawhcing takin nuntak theih nading thu, hi.23
Lai Siangtho sunga thukhunte ka zat takpi ding kisam hi. Kammal ngah, sim, kancian, ciamteh, limtak ngaihsunkik cihte pen tuate i zat takpi keileh kimanna om tuanlo hi. Eite “kammal bangin a seemte”24 I hih ding kisam hi. Hih pen Satan in khauh takin do ahih manin kahlei lakah a haksapen suak hi. Na sin natheih thute na hicikoih lai siahsiah Satan in Lai Siangtho thusinnate ah na pai hangin phamawh sa lo hi.
Thutak khat i zak khit, i sim khit, i sin khit manbek tawh tua thutak a sunglutsak khin i kisakpen ei le ei akikhem i hihi. A taktak ah, thusinna dang khat, ahihkeileh thu kikupna khat, ahihkeileh Lai Siangtho khawmpi khat, cihte tawh manlah khop nahih manin na sinsa thute na patkhiat ding hunzong nangah kei thei hi. Thusinna dang khat ah napai kawmin na sinsa teng namangngilh ta hi. Patkhiatna a om keileh i Lai Siangtho thusinna khempeuh a mawkna suak hi. Jesuh in, “Hih kong thugen teng za-a zat-kisin takpi mite pen suangtum tunga inn a lam mipil tawh kibang uhhi”25 ci hi. Tua banah Pasian’ thupha cihpen thutak theihna pan hilo-in thei-a manna panin hong pai ahihlam zong Jesuh in hong lak hi. Amah’n, “Tu-in hih thute thei ta nahih manun tua bangin nasep uhleh thupha na ngah ding uhhi”26 ci hi.
I nuntakna sungah zat takpi ding i pelhna, a hang dang khatpen haksa thei ahihkeileh khatveivei a thuakdan nuamlo thei ahih man hi. Thutak in hong suaktasak ding ahihhang in hong amkhamsak masa theikha ding hi. Pasian’ Kammal in i lungsim ngimnate hong pholak, i khialhnate hong kawk, i mawhna hong taai-in a kikhel dingin hong lam-en hi. Kikhelna nansawmna (resistance to change) pen mihing’ pianzia ahih manin Pasian’ Kammal zat takpi ding pen nasep haksa khat hi. Midangte kiangah na zat takpina thute kikupnawi ding a thupitna zong tu-a hang mah hi.
Lai Siangtho thusin kikupnawina beelpawl neuno khat ah sungmi khat hihna pen nakpi-in manpha hi. Tua kacih ciangin a uanggen ka hikei hi. Ei’ thu-a i sintawmkhak ngeiloh thutakte midangte kiangpan i sinthei hi. Na ngaihsut khakloh thu manphate midangte in hong musak ding uh a, Pasian’ thutak n zat takpi theih nadingin honghuh ding uhhi.
“Kammal bangin a seem” i suah theih nading lampi hoihpen ah ci lehang Pasian’ Kammal na sim, na sin, na ngaihsutkik mana hong gahkhia sepkhiatna kahlei dawl khat, lai tawh ciaptehna hi. Na hihsawm pen mah, ahi bang liana gelhkhiat ding kisin in. Tua sepkhiatna kahlei pen aituamvai - personnal (nang tawh kisai), a taksuak - practical (nang’ sep theih ding khat), mumal nei - provable (sep kipat ding hun kiciangtan) ahih ding kisam hi. Zat takpina khatciat pen Pasian tawh na kizopna tawh ahi-a midangte tawh nakizopna tawh ahi zongin, ahihkeileh nang’ aituam gamtatzia tawh ahi zongin, hong kimemat ding hi.
Mai-a khenpi nasim ma-in hih thudotna tawlkhat sung ngaihsun in: Pasian in a Kammal sungah nasep dinga honggen khitsa, sepding nakipat nailoh, bang a om hiam? Tua khit ciangin natheih thute tungtawn-a hong seemkhiasak theiding sepkhiatna thu pawlkhat gelhkhia in. Nang tunga hong citak ding na lawmte khatpeuh tungah na genthei hi. D.L. Moody’ gen mah bangin, “Lai Siangtho hong kipiak pen i pilna a khan nading hilo a, i nuntaknate a kikhel nading hizaw hi.”
SAWMNIH-LE-LINI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Thumaan thutak in kei hong khel hi.
Phawk Ding Khawkneu: “Ka kammal sungah na omsuak uhleh ka nungzuite na hi takpi uhhi; tua ciangin thutak na thei ding uh a, thutak in note hong suaktasak ding hi” Johan 8:31-32 (KJV)
Ngaihsut Ding Thudotna: Pasian in a Kammal sunga honggen khitsa, sep ding na kipat nailoh, bang a om hiam?
Source:
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.

