NI SAWM-LE-GUK NI
A THUPIPEN THU
Bangbang ka gen zongin,
bangbang ka um zongin, leh bangbang ka seem zongin
itna lo tawh ahihleh a mawknapi ka hihi.
1 Korin 13:3b (Msg)
Itna cih pen i nuntakzia ding
Pasian’ hong thupiak pen bangin nuntakna hi.
A tuung pek panin na zaksa mah bangun ama thupiak
pen hih bang hi: Itna tawh nungta un.
2 John 1:6 (NCV)
Nuntakna pen a vekin itna thu hi.
Pasian pen itna ahih manin leitung ah nang hong theihsaknop a thupipen thu khat om a, tuapen itzia ding thu hi. Pasian leh mite i it ciangin tuapen Pasian tawh i kisutpi penna hipah hi. Tua hi a, itna cihpen hong piaksa thukham khempeuh ii taw-phahpi hi: “Thukham khempeuh hih thupiak khat tawh kitomgen thei hi: ‘Nang le nang na ki-it bangin midangte zong it in.”1
Angsung enlo-a it theih nading kisin pen a thubaih hilo hi. Tuapen angsung-bulphuh i mihing pianzia tawh kilehngat hi. Tua hangin zong zatkisin nadingin khantawn hun hong kipia hi. Pasian in mi khempeuh i it ding hong deih cihpen a maan thu hi a, ahi zongin ama innkuan sunga om midangte i it theih ding a phadeuhin lunggulh hi. Tua pen i kikupsa mah bangin na nuntakna aadinga hong geelsak ama ngimna a nihna pen hi. Peter in, “Pasian’ mite tungah itna a diakin lak un”2 hong ci hi. Paul in zong a kizawitawn khatin, “Mi khatpeuh huh theih nading hunpha i neih leh huh ding kilawm hi. Ahi zongin thu-um innkuan sunga om mite kinbawl phatdiak ding kisam hi”3 hong ci leuleu hi.
Bang hangin Pasian in thu-um midangte i it phatdiak ding leh i kinbawl phatdiak ding hong hahgen hiam? Bang hangin amaute in itna thu ah masakna ngah uh hiam? Banghanghiam cihleh Pasian in ama innkuan pen thudang khatpeuh sangin itna a neihna hanga mi’ theih ahih ding deih ahih man hi. Eite khat le khat i ki-itna -- thupomzia leh thu-upnate (doctrinal beliefs) ahilo -- pen leitung mite tunga i teci ginapen ahihlam Jesuh in hong gen hi. Amah’n, “Khat le khat nakpi-in na ki-itna uh in note ka thuzui mite na hihlam uh leitung mite tungah teci pang ding hi”4 ci hi.
Vantung i tun ciangin Pasian’ innkuan sungah a tawntungin nuamsa takin i om ding a, ahi zongin hih leitung ah ahihleh tawntung itna aading i kiginkholhna-in nasep haksa pawlkhat sep ding i nei hi. Pasian in “innkuan vaipuak tuamtuam” piakna tawh eite hong kisinsak a, tuate lakah khat le khat it kisinna pen a thupipen leh a haksapen hi.
Pasian in it siamna na neihtoh theih nadingin thu-um midangte tawh kilawmtatna maan takin, leh kinai takin, na neih ding hong deih hi. Itna cih pen tuam-om tang-om tawh kisin theilo, kisiam theilo hi. Hong lungtomsak thei, a cingtaaklo, a huat-huai -- mite lak mahah na om kul hi. Kilawmtatna tungtawnin a thupi thu thum i theikhia ding hi.
ITNA MAH NUNTAKNA ZATKHIATZIA A HOIHPEN
Itna mah na masak lianbel, na ngimna bulpi, leh na tupna sangpen ahih ding kisam hi. Itna thu pen na nuntakna sungah a thupi mawhlo khat hilo a, a thupipen thu hi. Lai Siangtho in, “Itna mah na tup lianpen hisak un”5 ci hi.
“Ka nuntakna sunga ka utpente lakah khat pen itna nei ding cih hi” ci-a thupipen na sak thu sawm laka kihel dana na gen pen kicing nailo hi. Kizop kithuahna cih pen na nuntakna sungah thudang tuamtuamte sangin na masakloh a phamawh thu hi. Banghanghiam?
Itna omlo nuntakna pen a mawkna taktak hi. Hih thu, Paul in hih bangin gen hi: “Bangbang ka gen zongin, bangbang ka um zongin, leh bangbang ka seem zongin itna lo tawh ahihleh a mawknapi ka hihi.”6
Khatveivei ciangin kizop kithuahna pen i hun geelna sungah guan teeltaal ding dan khatin i koih thei hi. I tate aading hun piak ding vai, ahihkeileh i nuntakna sungah mite aading hun seh ding vai, cihte i kikum thei hi. Tua bangin i gamtat ciangin kizop kithuahna cih pen i nuntakna sunga vaidang tampite laka khat ahi dan a suaksak i hihi. Pasian in ahihleh kizop kithuahna cih pen nuntakna mah hi pah ahihlam hong gen hi.
Thukham Sawm lakah lite in Pasian tawh i kizop i kithuahna thu honghilh a, a dang gukte in mite tawh i kizop i kithuahna thu honggen hi. Enpha lehang, a vekin kizop kithuahna thu nahi gige hi. Tua nungah Jesuh in zong Pasian aading bang thupipen cih thu, thunih tawh hong tomgen hi: Pasian it unla mite zong it un. Amah’n, “TOPA na Pasian nalungsim bup,...tawh it in. Hih pen thukham a masapen leh a thupipen hi. A nihna zong a thupitna kikim hi: Na vengte nangmahmah ahi danin it in.’Thukham dangte khempeuh leh kamsangte’ thukalh khempeuh, hih thukham nih tungah kinga hi.”7 Pasian itzia ding (biakpiakna) i theih khit ciangin midangte a it thei dinga kisinna pen na nuntakna aadinga Pasian’ geelna a nihna hi.
Nuntakna sungah a thupipen thu i cih pen tangtutna, ahihkeileh van le na ngahna, cihte hilo a, kizop kithuahna hizaw hi. Tua hi a, i kizop i kithuahnate bang hangin tomsak ding i hi hiam? I hun geelnate a kigakluat ciangin a bupin i enpha a, itna-bulphuh kizop kithuahna-a i zat ding hun, tha, leh lungsim piakna cihte i khiamsuk thei hi. Tua bang teng tawh Pasian aading a thupipen mun ah vai thukin khat in mun hong la hi.
Manlahna pen kizop kithuahna aading gal lianpi khat hi. Nuntak nading zonna vaihna, i nasep mabante sepzomna, i lungtupte a tun nading hanciamna, cihte mah nuntakna vaipi dan khatin ngaihsunin tuate tawh i buaicip thei hi.
A taktakin tuate vaipi hilo hi. Vaipi masa pen Pasian leh mite it thei ding, cih hizaw hi. Nuntakna sungpan itna kidok khia leh a kingah pen beem (zero) hi.
Itna pen kip paisuak ding hi. Itna i masak lianbel hisak dinga Pasian’ hong sawlna a hangdang khatpen itna kip paisuak ahih man hi. “Upna, lam-etna, leh itna -- hih thu thumte kizom paisuak ding hi. Tua teng lakah itna thupipen hi.”8
Itna in gamh nusiat hi. Leitunga a kippen leh a topen dinga na nusiat theih huzapna pen hauhna leh tangtutna cihte hilo a, midangte na hopihzia leh na bawlzia hizaw hi. Mother Teresa in, “Bang seem na hiam cih thupi masa kei, tua na nasepna sungah itna bangzah khahkhia na hiam, cih thupizaw” ci hi. A kip a kho gamh nusiat theihna thusim pen itna hi.
Husan a bei ta ding mite’ lupna gei-ah tamveipi ka omkha khin a, tua bangin tawntung hun kongbiang ah a om laitakun, “Ka diploma letmat ngah teng ong la sin uh. Khatvei enkik nuam lai ing. Pahtawina laipite, medalte, tua teh...kham naipi ka ngah pen zong ong lak dih un,” ci-a a kun, mi khat zong ka mu ngei naikei hi. Leitung nuntakna a bei kuan hunin kuamah in a gei-ah van le na kaikhawm ngeingei khollo hi. Tua hunin i gei-a om dinga i deih pen mi -- i it mite, i kizoppih i kithuahpih mite hi.
I husanna a bei ding hun ciangin kizop kithuahna mah nuntakna i cihcih pen a na hihzawk lam i vekpi-in i tel ding hi. Tua thumaan thutak, ziakai lo-in a manlangin theihna pen pilna ciimna hi. Na-a kimang dang bangmah omlo ahihlam na theih nadingin na sihkuan dong ngak teekteek se kei in.
Itna i neihzah tungtawnin hong kitehpha ding hi. Itna, na nuntakna lungtup na hihsak nading a hang thumna pen tawntung hun ciangin eite hong kitehpha ding ahih man hi. Kha picinna tehkak nading Pasian’ zatte lakah khat pen kizop kithuahna a hoihna zah hi. Vantung na tun ciangin Pasian in, “Na nasep, bank-a na sum koihzah, na uukna, cih teng onggen dih o” hong ci lo ding hi. Tua sangin mite bangci hopih, a diakdiakin kitangsapna a nei mite bangci bawl, cih hong dongzaw ding hi.9 Jesuh in amah i itzia ding pen ama innkuan sungmite itna leh amau kitangsapnate donna huhna hi, ci hi: “Maan takin kong genin ah, ka innkuan sungmite lakah a neupente khat tunga na bawl bangbang uh pen kei tunga hong bawl na hi uhhi.”10
Tawntung hun na zuat ciangin bangmah keng lo-in na khempeuh na nusia ding a, na kensun khat pen na gamtatzia bek hi ding hi. Tua hang mahin Lai Siangtho in, “Na-a kimang a omsun khat pen itna tungtawna kilakkhia upna bek hi”11 ci hi.
Hih thu thei kawmin zingsang na khanlawh ciangin lupna tungah, ahihkeileh lupna gei-ah khukdinin hih bangin thu nanget ding kong hanthawn nuam hi: “Topa, tuni-in bangbang ka seem zongin nang leh midangte a it, ka hi hamtang nuam hi -- nuntakna cih zong tuamah ahihman hi.”12 Na mawk beisak dingin Pasian in bang hangin ni a thak dang khat hong pia laizang ding hiam?
HUN PIAKNA MAH ITNA LAHKHIATZIA A HOIHPEN
Nate a thupitna pen tua nate sungah i hun bangzah ciang pia ngam i hiam cih tawh kiteh thei hi. Hun na piak ngam zahzah, tua nate’ thupitna zah leh manpha na sakna zah hong kilangkhia hi. Mi khat ii a masak thute na theihnop leh a hun bangci zat cih en ziau in.
Hun cih pen hong kisehsakzah bek mah nei nahih manin nang aading a manphapen khuttawi (letsong) hi. Sum tampi na zonbeh thei a, hun tampi na zonbeh theikei hi. Mi khat aading nahun napiak ciangin na ngahkik ngeiloh ding na nuntakna khenkhat a hawmkhia na hihi. Tua hi a, na hun pen mi khat tungah na piaktheih ding khuttawi lakah a lianpen hi.
Kizop kithuahna thupi hi, ci-a kam-a gen ziau pen kicing nailo hi; tua sungah i hun i piakna tawh i thugen a maanna i lah ding kisam lai hi. Kam-a genna bek pen a mawknapi ahihi. “Tate aw, eite’ neih itna pen kammal leh thugenna ciang bek ding hilo hi. Sepkhiatna tawh a kilakkhia itna maan, itna taktak ahih ding kisam hi.”12 Kizop kithuahna cih in hun leh hanciamna hong kal ahih manin itna lahkhiat nading ah a hoihpen ding kammal gawmzia pen “H-U-N” hi.
Itna a laigil thu pen midangte aadinga i ngaihsut, ahihkeileh i sep, ahihkeileh i sikh, cihte hilo a, ei le ei i kipiakkhiatna zah hizaw hi. Hih thu, a diakdiakin, pasalte in tel lo uhhi. Pasal tampi kei kiangah hong pai uh a, “Ka zi le ka tate tel zo ngiat ke’ng. A kisap khempeuh uh ka sikh kavan mah hi ve aw, bang himawk hiam, a deih lai uh?” hong ci uhhi. Na hun hi, a deih uh! Na hun -- na mitte, na bilte, na kinbawlnate, na hopihnate, na ompihnate -- deih uhhi. Tuate, bangmah tawh kikhengkhia theilo hi.
Itna thu ah a deihhuaipen khuttawi cih pen diamond suangmanpha, paak, moh, cihte hi masa lo a, limtak kinbawlna hizaw hi. Midang khat it, cih ciangin tua hun lianin nang le nang kimangngilh zah dongin tua mipa minu tungah lungsim bup pia, cihna hi. Kinbawlna in a khiatna hih bangin nei hi: “Nang hong thupilaak mahmah ka hih manin ka neih lianpen ahi, kahun kongpia hi.” Nahun napiak simsimin a kipiakhia na hi a, itna laigil thu i cih zong kipiakkhiatna hi pah hi. Jesuh in etteh ding lim hong suihsak khin hi: “Note hong it-a na mawhnate uh a puakhia dingin Pasian kiangah biakpiak gan bangin amah le amah a kipiakhia Khrih, etteh limin nei-in midangte tungah itna a dim takin nei un.”13
It lopi-in na piakhia thei a, ahi zongin piakhia lopi-in na it theikei ding hi. “Pasian in leitung it mahmah ahih manin...a piakhia hi.”14 Itna in angsung thu nusia, cih khiatna nei hi -- ka kin masakte, ka nopsakna, ka lungtupte, ka lungmuanna, ka sum, ka tha, ahihkeileh ka hun, cihte midang khat’ phattuam nadingin nusiatna hi.
TU LAITAK MAH ITNA LAHKHIAT NADING HUN HOIHPEN
Khatveivei, vai thuneu sep ding a om ciangin hun i sotto thei hi. Ahi zongin itna a thupipen ahih manin tuamah vai lianpi-in neih ding ahihi. Lai Siangtho in zong tua mah gen phapha hi: “Hun kilem i ngah simsimin mi khempeuh tungah thuhoih i bawl ding kisam hi.”15 “Na-hoih sep nading hun kilem na neih peuhpeuh uh zangkhia un.”16 “Hizo ding dan na hih simsimun a kitangsamte tungah thuhoih bawl un. Na vengte tu-a a huh zo ding na hih uhleh zingciang dong hong ngak nadingin gen ngeikei un.”17
Bang hangin tu laitak mah itna lahkhiat nading a hoihpen hun hi zenzen ahi hiam? A hang pen hun kilem bang tanvei nei ding na hiam cih kithei lo hi. Thu-omziate kikhelkhel hi. Mite sisi uhhi. Naupangte hong goltoto uhhi. Zingciang aading genkholh theih na nei kei hi. Itna lakkhia nuam na hihleh tu mahmahin seppahhuai hi.
Ni khatni teh Pasian’ mai-ah thukhenna thuak ding cih thei kawmin tu-in na ngaihsut ding thudotna pawlkhat om hi: Mite sangin na vai geelnate leh van le nate na thupitsakzawk hun tampi om ahih manin tua tawh kisaiin bangci kiphelh ding na hi hiam? Hun na piakbeh ding a kisam, kua hi masa ding hiam? Tua banga hun na piakbeh theih nadingin na hun geelna a koizaw pen phiat ding kisam hiam? Kipiakkhiatna bangci nam na neih ding kisam hiam?
Nuntakna zatzia a hoihpen pen itna hi. Itna lahkhiatzia ding lampi hoihpen pen hun hi. Itna lahkhiat nading hun a hoihpen pen tu laitak hi.
SAWM-LE-GUKNI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Nuntakna pen a vekin itna thu hi.
Phawk ding Khawkneu: “Thukham khempeuh hih thupiak khat tawh kitomgen thei hi: ‘Nang le nang na ki-it bangin midangte zong it in” Galati 5:14 (NIV)
Ngaihsut Ding Thudotna: Kizop kithuahnate ka masak takpi thu ahi hiam? Bangci danin hisak thei ding ka hi hiam?
Laibu Saal / Zomi eLibrary

