NI LI NI
A TAWNTUNG KIMANG DINGIN HONG KIBAWL
Pasian in mihingte’ lungtang sungah
tawntung hun suan khin hi.
Thuhilhna 3:11 (NLT)
Pasian in mihingte ni khat bek a nungtasak ding hileh
hih bang danin hong piangsak peuhmah lo ding hi.
Abraham Lincoln
Tu-a nuntakna pen tu-a a om teng bek hilo hi.
Leitunga nuntakna cih pen pawi bang hileh a taktak ma-in a taktak danin kisinna (dress rehearsal) bek hi pan hi. Sihna galkhat ah -- tawntung hun sungah -- tu-a na zat ding hun zah sangin a sauzaw tham na zang lai ding hi. Leitung pen inn lamna-a kizang sing le suangte a kisenna mun, tawntung nuntakna aading siam kisincilna naucin sang khat hi a, kidemna taktak ma-a tha kisinna, tai kidemna kipat ma-a si le sa satsuahna zong, hi. Tu-a nuntakna pen hong pai laiding khat aading kiginkholhna hi.
Hih leitung ah a tampenin kum zakhat bang na nungta ding a, ahi zongin tawntung hun sungah ahihleh a tawntungin na nungta ding hi. Leitunga na hun na nite, Sir Thomas Browne’ cih danin ci lehang, “tawntung hun sunga khawkno khat bek” hi pan hi. Nang pen a tawntung kimang dingin hong kibawl hi.
Lai Siangtho in, “Pasian in mihingte’ lungtang sungah tawntung hun suan khin hi”1 ci hi. Na sungah sih nawnlohna thu a lunggulh, pianpih lungsim khat na nei a, tua pen Pasian in tawntung hun sunga a nungta dingin ama lim le mel suunin hong bawl man hi. Mi khempeuh a tawpna ah si ding cih thu i theih tek hangin sihna pen i kisek theikei a, haksa i sa den hi. A tawntungin nuntak ding i utna a hang pen Pasian in i khuak sungah tua lunggulhna hong thuahsak man hi.
Ni khatni ciangin na lungtang a kisaiina hong khawl ding hi. Tua pen hih leitunga na pumpi leh na hun a beina hi ding a, ahi zongin nang na beina hilo hi. Na leitung pumpi pen na kha (spirit) tawmvei sung a teenna pak hi lel hi. Tua na leitung pumpi pen Lai Siangtho in “buk” (tent) na ci a, mailam huna na neih ding pumpi pen “inn” (house) na ci hi. Lai Siangtho in, “I teenna buk ahi, leitunga i pumpi, a kisiat ciangin Pasian in eite i teen nading inn khat vantung ah na koih ding a, tua pen amahmah’ bawl, a tawntunga kimang ding, inn ahihi”2 ci hi.
Leitung nuntakna sungah teeltheih ding tampi a om hangin tawntung hun sungah teeltheih ding nih bek om a, vantung ahihkeileh hell (gawtmun) hi. Tawntung hun sunga na neih ding Pasian tawh kizopna pen leitung na om sunga na neih Pasian tawh kizopna tungah kinga hi. Pasian’ Tapa Jesuh itna muanna na neih leh a omlai tawntung hun sung khempeuh amah tawh a zangkhawm dingin nang hong kizawn ding hi. A langkhat leuleu ah ama hong itna, mawhmaisakna leh hotkhiatna, cihte na nial leh tawntung hun sung khempeuh Pasian tawh lo-in na zang den ding hi.
C.S. Lewis in, “Mihingte nam nihin kikhen thei a, Pasian kiangah ‘Na deihna bang hi tahen’ a ci mite leh Pasian in ‘Pha hi, na ut bangin hi tahen’ a cih mite hi” ci hi. A dahhuai thu ah mi tampite in hih leitung ah Pasian tawh lo-in nuntak ding teel uh ahih manin tawntung hun ah Pasian tawh lo-in a om uh kul ding hi.
Nuntakna cih pen tu huna omzah sangin tamzaw tham cih thu, leh tawntung hun aading kiginkholhna ciang bek ahihna thu, limtak na theihtel ciangin na nuntakna hong kilamdang ding hi. Tawntung hun tawh kituak nuntakna neih na kipan ding a, tua in kizopna, nasep maban leh thu-omzia cihte khempeuh ah na vaihawmzia hong kilamdangsak ding hi. A thupisuah mahmah ahi sepkhiatna tampite leh lungtupna tampite, bek tham lo-in buaina tampite nangawn, nang aadingin hong thuneusuah ding a, hong cihtaak lo ding hi. Pasian tawh a kinaizaw-in na nuntak zahzah thu le la khempeuh hong thuneusuah seemseem ding hi.
Tawntung hun tawh kituak nuntakna na neih ciangin thupi na sak thute hong kilaih hi. Na hun le na sumte na zatna ah na pilvangzaw hi. Minthanna, hauhna, lawhcinna cihte ahi-a gualnopna ahi phial zongin tuate sangin kizopnate leh gamtatzia na thupi ngaihsutzaw hi. Na masak thute hong kilehbulh hi. Khangmite’ thupomzia leh nuntak khuasakzia tawh kituakin nuntak ding pen kimanna bangmah hong nei nawnlo hi. Paul in, “Hun khat lai-in hih thute khempeuh thupi ka sa mahmah ngei a, tu-in ahihleh Khrih’ sepsa thu hangin tuate khempeuh bangmah man lo-in ka ngaihsun hi”3 ci hi.
Leitunga na neih hun le nite bek na nuntakna aading ahih mawkleh, tu mahmahin tua bang lianin nungta pah in, kong ci ding hi. Tua hileh mihoih hih ding leh ziahoih neih ding cih thu zong na ut leh na mangngilh thei hi. Na gamtatna huhau-a piang thute hangin na lunghihmawh ding zong kul lo hi. Na gamtatnate zong sauveipi hong kithawnkik lo lel ding ahih manin angsung bulphuhna tawh na nuntak leh zong phamawh khollo ding hi. Ahi zongin -- a thupi mahmah na theih ding thu khat ah -- sihna pen na beina hi zenzen lo hi. Sihna pen na lamtawp hilo a, tawntung hun sungah na lutna hi pan ahih manin leitunga na sep na bawl khempeuhte in tawntung tawh kipawl thaman leh nunggu nei hi. I nuntak sunga i gamtatna khatciat in awging nei a, tuate tawntung hun sungah hong kithawn ding hi.
Khang hun nuntakzia a siat-huaipenna bang hiam cihleh thu tom ngaihsutna hi. Na nuntakna a hoih theipenin na zattheih nadingin na lungsim sungah tawntung hun tawh kipawl thumuhna na neih det ding, leh na lungtang sungah tua thu a manphatna na phawk det ding, kisam hi. Nuntakna cih pen tu huna zah sangin tamzaw tham hi. Tuipi tunga laam tuikhal mualpi pen tui tungah tawmcik bek dawkin tui sungah a golzaw tham om lai hi. Tuni cih pen tuikhal mualpi a kidawksun teng tawh kibang a, tawntung hun cih pen tui sunga na muh theihloh a omlai teng tawh kibang hi.
Pasian tawh tawntung hun sungah omkhawm cih pen bang tawh kibang ding hiam? Sianggen lehang, i mihing khuak tawh vantung gam a thupitna leh a lamdanzia kitheitel zolo hi. Tua pen miksi khat kiangah Internet thu gensawm tawh kibang ding a, a mawknapi hi. Tawntung hun sunga omzia a gentel thei ding mihing’ kammal kiphuankhia nailo hi. Lai Siangtho in, “Topa a it mite aadingin Pasian in a lamdang bangci nam teng a baihsa-in koihsak cih thu, a thei ngei leh a za ngei cih thadah a ngaihsun ngei nangawn kuamah om nailo hi”4 ci hi.
Ahi zongin Pasian in a Kammal sungah tawntung hun thu a heemin hong gen khin hi. Tu mahmahin eite aading tawntung inn khat Pasian in a bawlbawl laitak ahihlam i thei hi. Vantung gam ah thu-um mi i it i ngaih teng tawh i kimu kik ding a, leitung i om lai-a i cihtakna thu hangin thaman i saang ding hi. Tua ciangin i sepnop ding nasepte a seem dingin hong kisawl ding hi. I luzang teng vangliatna in hong tuam ding, meii tung tuangin khausaiite a tum ding, cih bang i hikei ding hi. Pasian tawh kizopna a kisia theilo i nei ding a, amah zong eite tungah a tawntungin lungkim ding hi. Ni khatni ciangin Jesuh in hih bangin hong ci ding hi: “No, ka Pa’ thupha piak mite aw, hong pai un. Leitung kipiansak huna kipan note aadinga kikoih kumpigam ahi na gamh uh luah ta un.”5
C.S. Lewis in naupangte aadinga a gelh, “Narnia Khang Tangthu” (The Chronicles of Narnia) a kici, bu sagih a pha tangthu laibu a khupna ah tawntung hun tawh kipawl thu hih bangin na laktel hi: “Hih pen eite aadingin tangthu khempeuh a beina hi. Ahi zongin hih pen a tangthu taktak a kipatna ahihi. Leitunga a nuntakna teng uh pen laibu tuamna leh thulu gelhna laimai hi pan hi: tu ngawngaw-in amaute pen leitunga kuamah’ simkhak nailoh, bei hun neilo-in a kizomsuak ding, bek thamlo khenpi khatta pen a ma-a khenpi sangin a zaknop zaw den ding ahi Tangthu Laibu Khenpi Khatna, hi pan uhhi.”6
Pasian in leitung na nuntakna aadingin ngimna khat a nei mah hi a, ahi zongin tua pen leitung ciang bek tawh man lo hi. Ama hong geelsak a ngimna pen hih leitunga na zat ding kumsawmlom tawmkhatte aading bek hilo-in “khang khat hamphatna lampi” ding ciang bek hilo hi; Pasian in nang’ khang khat khengval dingin hamphatna lampi hong honsak hi. Lai Siangtho in, “[Pasian’] geelnate kip tawntung a, a ngimnate kimang tawntung hi”7 ci hi.
Mi tampite in misi a gal ciang bekun tawntung hun tawh kisai thu, ngaihsut kha pan uhhi. Tua pen theihlohna tunga kinga lungsim sukkhakna hi lel a, dai mahmah hi. Sihna thu ngaihsut ding pen a cidamhuailo khatin na ngaihsun kha ding a, ahi zongin sihna langpang ding cih leh a piang hamtang ding thu khat ngaihsun lo ding cih pen cidamhuai lozaw taktak hi.8 Ni khatni ciang hong piang veve ding ci-a i theih kim thu khat aading a kigingkhol lo teeiteei mi pen mihai hi. Tawntung hun tawh kisai-in tawmcik cih bang hilo-in tampi na ngaihsut ding kisam hi.
Na nu’ gil sunga na om hun, kha kua kha sawm hun sung pen a tawpna, a beina hilo-in a nungta dinga na kiginkholhna ahih zah khatin tua na nuntakna zong mai-a hong pai ding a dang khat aading na kiginkholhna hi pah hi. Jesuh Khrih tungtawnin Pasian tawh kizopna na neihleh sihna na kihtak nading thu om lo hi. Sihna pen tawntung hun sung lut nading kongpi hi. Na sih hun pen hih leitunga na neih hun a beina hi a, ahi zongin nang na beina hilo hi. Na nuntak a beina hun cih sangsikin tawntung nuntakna sungah na suahni hizaw hi. Lai Siangtho in, “Hih leitung pen i inn hilo hi; eite in vantunga om a kip tawntung i innpi lamenin i om hi”9 ci hi.
Tawntung hun tawh tehkak lehang leitunga i nuntak hun pen mitphiat kal khat bang hi lel a, ahi zongin a thaman pen a tawntungin kip ding hi. Tu-a i nuntak sunga i sep i bawl teng tungtawnin a kik khat aading a sia a pha kikhensat hi. “Hih i leitung pumpi tawh i zat hun kici khempeuh Jesuh tawh i maankhop nading mun ahi, vantunga om, a bei ngeilo i innpi sung a tung nai lopi-a a kizang hunte ahihlam i theihtel ding”10 kisam hi. Hun khat lai-in “Ni thak khat hong tun simin na nuntakna a kipatni danin ngaihsun in” cih tangkona khat laang mahmah ngei hi. A taktakin ni thak khat hong tun simin na nuntakna a beini danin ngaihsut ding pen pilvaizaw tham hi. Matthew Henry in, “I hun tawpna ni aading kiginkholh ding pen nisim i nasep ahih ding kisam hi”11 ci hi.
NI LINI
NA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Nuntakna cih pen tu huna zah sangin tamzaw tham hi.
Phawk Ding Khawkneu: “Hih leitung pen ama lunggulh nate
khempeuh tawh beimang ding hi. Ahih hangin Pasian’ deihna na zuihleh
nang na nungta tawntung ding hi” 1 Johan 2:17 (NLT)
Ngaihsut Ding Thudotna: A tawntung kimang dingin kei hong kibawl
ahihleh ka sep nawnloh ding thu khat bang hi a, tuni-a kipan ka sep
ding thu khat bang hi ding hiam?
Source :
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.

