Lai Sin Ding Maw, Pilna Sin Ding?

Date:

Lai Sin Ding Maw, Pilna Sin Ding?

 

Center for the Study of International Cooperation in Education, Hiroshima University ah professor khat in​​ “A khangto laitak gamte a kibat mahmahna khat pen formula leh equation hilhhilh in lai bawl sak cihdaan tam”​​ hong ci aa,​​ “Atua daan ding mah hilo maw, Sia?”​​ ka cihleh,​​ “Tuabek thamlo sangnaupang te a khuak sung vuah lai lotngah sak ngekngek, tam a lotngah leh a ciamteh zo te laipil aa ki tuat lailai”​​ ong cihbeh hi.​​ “Tuadaan himah mai ei”​​ cih ka thukim hi. Hih daan Lai sinna pen Paulo Freire in “Pedagogy of the Oppressed”​​ cih a laibu sungah​​ “The Banking Concept of Education (or) Banking Education”​​ na ci hi.​​ "Sangnaupang te khuak pen bank khat daan aa tuat in ut bangbang aa lai tampi thunthun. Hi pen pilna sin hikei in laisin hi zaw. Sangnaupang te lai siammahmah saam nave uncin pilna taktak bel ngah vangvang kei un teh. “Kisam lo maw?”​​ cileng lah a kisap bel kisam naven, ahihhang a sia leh a pha khentat theihna le ngaihsut tawm theihna ciimna leh pilna taktak suahpih zo kei. A lotngah uhleh a sinsa te uh a kizat theih nawn loh hun​​ (expired)​​ hun khat a tunteh a hawmpi suak kik lel ding uhhi” na ci kiau se hi. 

 

Zogam ah sang hoih omlo maw?​​ A om sang te ah eeleh sia/mah a kicing hia? Tua sia/mah te’n a hilh uh subject a siam kim uh hiale? Hi bang thudotna te dot a baih hang a dawnkikna hamsa thei hi.​​ “Sang hoih om meel kei”​​ icih leh​​ “bang dia?”​​ cih in zui toto ding aa, sang hoihkhat ahihna ding tua sang aa sia/mah te i siamna leh vanzat le thukhun leh paidaan ciangdong etsiang etcian kul zeel ding hi.  Thudang khat ah tuhun teh sangkhat i a dinmun aki ciangtan teh sangnaupang lai-ong zah bek ki en kha zeel ee, sangnaupang te lai-on leh kiat pen sia/ma te siam leh siam loh peuh tawh ki ciangtan ziau thei zeel ee. Ahiciang khat a maan zenzen hang, Pilna Sinna Paizia​​ (Educational System)​​ le i Laisin te​​ (Curriculum)​​ puah a kul lam a kician leh a thuuk takin kuamah'n ki kantel lo, ki gencian meel lo mawk phot hi.

 

Tuhun teh i khuano lam diakdiak bangah sang sia/mah kicing mello in ei tha tek tawh sia/mah ki cial tawm tam ta. Tua na ngawn sia/mah kikhaat mahmah aa, muhhak simsim hi.  Sciences subject a hilh ding sia/mah  pen B.A​​ (History)​​ distance degree ngah peuh himai uh ee. Tua B.A nangawn  laiphi nite cihloh, a kigawm aa nisawm nangawn sincian tumteng meello aa degree ngah kitam simsim. Ciamnuih leh cihtak thuah aa aki genzeel khat pen laivuan ciang nangawn manglai gual thum/li khawng at masa in tua lakah zola peuh gual nih bang nelh suk cihkhawng tam simsim tuak hi. Hih bang tawh degree a ngah te’n ita inau te lai ong hilh sak mawk le uh, guai .... khangthak momno lia leh tang te a pil zo uh tam, a ciim zo uh tam? I minam mailam aa ding a lauhuai mahmah thu khat hi.

 

Eimi khangno tampi Kalay, Mandalay, Yangon cihbang aa siamsim in om uh hi. A sia/ma te uh​​ (a vek un bel hikhol ken cin)​​ in lai mah hilh tangtang uh. Gentehna bangin, mang lai gualkhat ta aa sim in Kawl pau tawh let/phen sak tangtang uh. Lai hilh sia sang bang, kamphen sia hi dekdek phial zawzen. I sin lai sungah thuthuuk pilna leh ngaihsut na te ki kup leh ki hilh cian hun taktak​​ om meello in, tua ni tua hun aa lai hilh hizah man ding cihtawh i ki paipih teh lai bekmah ki thei, pilna ki ngah lo hi mai. Gentehna bangin, Kawl le Mangkang Galpi thumvei thu ki sin.​​ “Kawl te galhang mahmah hi”​​ cih ki lim sin napi Mangkang te’n bangdia hihzahta aa a galhang Kawlte ong zo aitam? cih thudotna le gencianna omlo. Galhang aa temta leh theipi leh thal tawh i dian kangkang hang, pilna tawh kibawl thau tawh​​ “pung”​​ ci in khat vei ong kikap ziau in gal kilel damdam na hi zaw.  Khat lam leuleu ah a theih tam napi na hoih khollo aa zang te leuleu bel kihtak huai uh. Tu hun mi siamsang ten Intelligent Yet Idiot (IYI)​​ “Khel pil”​​ acih se uh daan mi pawlkhat om se hi. A taktak hileh tei napi a ciim meello hi kha ding uh hi. A pil taktak, a ciim taktak te kheltat lo lel ding hi.

 

Leitung lam​​ (Secular)​​ bek hilo biakna lam pan zong i mipi dinmun tampi ong kheel zo uh hi. Khat veivei biakna thu khawng a val leh a uang lua aa ong ki gen teh ki buai gawp thei hi. Sunday School khawng bangah​​ “Vantung mi te a kha uh neem dildel, kaang hiuhiau”​​ cih peuh ong ki hilh.​​ “Amau bang daan aa puan silh?”​​ cih khawng ki​​ dong vat leng a buai huai gige thu khat. Hoihtak kigin leh thunget leh ngaihsut lohpi aa biakna tawh kisai ki hilhna bel a lauhuai mahmah khat hi. Biakinn khawng bangah Bible Study ci keei, Hebrew in bang ci Greek in bang ci cih khawng ki hilh. A kisam lua hi ee. Thei zo leng a thupi lua hi. Aihhiang i upna leh i tapidaw nuntakna aa tha thak i ngah dong ong phattuam pih zawh khol kei leh a ngaihsut kik huai thu khat hi. Midang te’n tua ci ..cihcih sang..Pasian in ei aa ding hih thu ong hilh nuam hi cih lamsang khawng in hei thei leng. Pasian theihna in pilna hi cih Lai Siangtho in ong gen. Nisim a khe tawh a siik det leitang a bawl Pasian a om lam nangawn a thei lo lawmlawm te bel a hai taktak mah hi cih ding himai.

 

I thu gawm kik leng, a hilh te limlim nangawn in a telcian tumteng meelloh khawng ong hilhhilh mawk le uh, a sinte aa ding bangmah phattuamna a om loh baan ah supna​​ (hun le thatang)​​ hi zaw hi. Banking Education daan i gam ah kizang mahmah lai phot aihteh, lai leh pilna ong hilh te limlim in ong hilh te uh telcian uh henla siam sitset le uh ong guan uh lai leh pilna te ki zang thei zaw limlim ding hi. Kawl te paunak ah​​ “Lai sung ah pilna om/Pilna Laigil ah om”​​ kici aa tu hun teh a at zo, a suah zo, a hizo peuh in Lai ki at ngeingai ta in haina zong lai sung ah om kha ngelngel ding hi. Tua ahih teh lai i sin aa i sim zong in a sia leh a pha khentel theihna leh tawileek siamna ngaihsut theihna ahi Pilna leh Ciimna ahiciang khat neih kholh kul masa limlim hi. A pil a siam a ciim te​​ (Specialists)​​ a kisap taktak teh vaal ngeilo. Hua zong tawmtawm, hih zong tawmtawm​​ (Generalist)​​ te na lian geel taktak teh ki zang thei gai nawn lo zeel.

 

Lai zong sin ni, aihhiang pilna leh ciimna mah sin zo leng hoih zaw. Tu hun teh lai sin lo pi aa a suahpi ciimna tawh khangto gawp in maidawk keei cih taktak pen kikhaat in tawm mahmah, omlo phial hi.  A sangpi a tung kei zong ahi ciang khat lai na sin in pilna sin ngei te mah ki mang thei zaw veve 🙂

 

Theihsakna: 

Chin Digest (Vol 2, No.2) - April 2017  sungah Hakha lai tawh a ki suaksak sa hi aa, Tedim kampau lawm te 2-3 in ong nget teh Zolai in kong let a hihi.

 

Source :

aaduedueks

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related