VALENTINE'S DAY TANGTHU TOMKIM
Valentine's Day pen khanglui dan leh ngeina (old tradition) hi a, Romante' pawi (festival) Lupercalia kici pen hi ci-in History.com. ah kiciamteh hi. Romante pawi Lupercalia pen February 15 in lei hoihna dinga pawi "fertility festival" kici lo lam lamsang-a Romante' Pasian Faunus (Roman god of agriculture) kici a biakna ni pawi in na zang uh hi. Hih pawi a kizat ciangin pasal ten singkuang/bawm (box) sung khat panin a lawm (partner) ding uh numeite min ki-at kikoihte khat tek dokin, a lawm dingun a kidawhkhakte uh tawh kitual vik/luk ngeingai uh hi kici hi. Tua bangin box sung panin numei min a dok khak penpen uh kipolhpih in, a tamzaw ten a numeite kiten'pih uh hi. Hih bang pawi pen Christian thu-upna hong kipat cil dong na kizang a, pawi siangtho lo, Christian vai hilo hi ci-in kum zalom 5 in Pope Gelasius in na phiat a, February 14 pen St. Valentine's Day ci-in zat dingin a pulak mah bangin tu dong kizang suak hi.
The Canterbury tangthu leh la (poet) gelhsiam Mikangte' Medieval English Poet Chaucer kici pen Valentine's Day kizatna hong piangkhia sak taktakpa hi a ci zong om hi. Tangthu leh tuanthu (history) suakta takin pawl khat na gelh a, a la gelhte ah a mi' min leh mi zatte (poetic characters) pen tuanthu sunga thuman leh thupiang thutak vive (real-life historical events) hi a, a laigelh simte in lamdangsa mahmah uh hi.
Chaucer in a la (poem) gelh 1375 ma-in Valentine's Day ciamtehna (record) diktak leh a man bangmah na om lo a, Foules kicite in British parliament ah St. Valentine' an nek khawm pawi (St Valentine's feast day) pen amau gamte' ngeina ah kihelna panin kingaihna (courtly love) a pian' ni hi ci-in na ciamteh hi. Chaucer in a poem/la gelhna ah Feb. 14 pen vasa ten a koppih ding uh a zon' ni uh hi ci-in a lai gelhna ah hih bangin - ...February 14 as the day of birds coming together to find a mate. “For this was sent on Seynt Valentyne’s day / Whan every foul cometh ther to choose his mate,” ci-in a la phuah ah na ciamteh a, Chaucer pen Valentine's Day mukhia/pankhia hi (invented) ding hi kici hi.
TUA AHIH LEH ST VALENTINE I CIH KUA HI MAWK DING HIAM?
Valentine's Day pen a nuai-a Valentines's week list bangin ni tuamtuam ni 8 (8 alternative dates) om a, pawl khatte in tua ni giat sungah "comedy nights" kici zong kihelsak uh a, tua zan-in Tower of London ah gualnopna leh nuihna hunnuam va zang uh hi. St Valentine kici hangin khawl ni/maap ni (holiday) hong piang khiasak pen mi khat sanga tamzaw hi ding hi kici hi.
St. Vanlentine kici mi siangtho (saint) pen Roman Catholic Church in a om takpi mah hi a, AD 270 kiim pawlin si hi ci-in sangin thukim uh hi. Ahih hangin AD 1400s hunin tuanthu kiciamtehna ah Valentine kicipa pen Christian kop (nupate) a kiten'sak manin Kumpi Claudius II in a ngawng tansak hi kici hi. Kumpi Claudius II in pasalte in zi nei loin om zaw leh galkap hoih leh muanhuai in kizang thei zaw hi cih ngaihsutna nei a, pasal ten zi a neih ding uh kham a, pasalte pen numeite a ut zahzah uh kipawlsakin ci khahna ding leh galkap ding bekin na zang hi. Valentine in hih bang ngeina pen hoih lo hi ci-in nungak leh tangvalte a sim in na letthat (kitengsak) sim zel hi. Claudius II in Valentine' gamtatna a theih khiat tak ciangin thong sungah khum in, thah dingin thu pia hi.
Valentine i cih pen Terni khua-a Bishop hi dingin ki-ummawh a, Claudius II in Rome khuapi nawl ah martyr-a a thah dingin ki-ummawh hi. Valentine pen siampi (priest) leh bishop dingin ki-ummawh a, a tangthu a tuam pian tekin a kigen hangin kibang sim tek a, kinaih theih mahmah hi. St. Valentine pen mi khat maw ahih kei leh mi nih hi ding hiam cih kitel bialbual loin thu buaihuaipi suak ahih manin Roman Catholic Church in 1969 St. Valentine zahtakna a piakna (veneration) uh beisak a, ahih hangin "official saint" kici sungah tu dong kiciamteh veve lai hi.
“Valentinus” pen Latin kammal hi a, "manpha, thahat, vangliat" a cihna ahi hi. AD kum zalom 2-8 kikal sungin hih bang min nei na tam mahmah a, Valentinus min nei martyr a kithat zong tam mahmah hi. Valentine ci-a kiciamteh min nei mi 12 val bang om a, Pope Valentine kici nangawn zong om hi. Tu lian-a Valentine's Day kizang pen bel Rome khua-a Claudius II in a ngawng a tansak St. Valentine phawkna a kizang ahi hi.
ST. VALENTINE TAWH ITNA BANG TAWH KIZOPNA NEI HIAM?
St. Valentine in a sim in (secret) nupa kitengsak a, a kiten'sak zia pen tu lai pau leh romantic vai mahmah hi. Nupa a sim in a kiten'sak bek hi loin mi siantho (saint), khuai khawimi (beekeepers), khualzinna lampi kal-ah sibup leh kongkaw (epilepsy) natna in a phakte, pulnatna a lan' ciangin mite huh in, lungam (faint) mite khoi in kem hi. Valentine pen nungak-tangval zu thawl kipia khinsate siangtho takin a kitengsakpa ahi hi.
St. Valentine luguh (skull) Rome khuapi-a inn sung khatah paak nam tuamtuam tawh lim takin na kikemcing den a, tu-in Cosmedin khua-a om Basilica of Santa Maria ah muh theih dingin kikoih hi. A luguh pen Roman kumpite in Christiante a lom thahna uh (tu dongin hih munah luguh bekbek dim ziazua lai hi) Rome khuapi kianga om Catacombs a kicihna mun a kitawhkhiat (excavate) lai-in 1800s kiim in kimukhia hi. A guhte zong kitokhiain leitung mun tuamtuam ah amah phawkna dingin kikem hi. Ama' pumpi tunga om, a guhte (relics) mu nuam ten a et theihna dingun Czech Republic, Ireland, Scotland, England leh France gamah mipi et theih dingin kikem hi.
VALENTINE'S WEEK LISTS
7 February: Rose Day
8 February: Propose Day
9 February: Chocolate Day
10 February: Teddy Day
11 February: Promise Day
12 February: Kiss Day
13 February: Hug Day
14 February: Valentine's Day cih bangin kizang zen ta ahih manin Valentine's Day tawh a kisaikhakna omn mel nawn lo bang a, Christmas ni gilmul vang liangin an nekkhawm pawi i suahsak tawh tawh kibang pian hi.
Behlapna_leh_thukhupna:
Tu hun ciangin Valentine's Day pen St. Valentine phawkna ni dingin a kizang hilo a, St. Valentine kua hiam cih kidong leng Valentine's Day tun' ding a ngahlah den keeite leh nisim Valentine's Day hileh a ci nuam leh hih ni kum tampi a zang khin sate nangawnin thei lo ding hi. Tu hun ciangin Valentine's Day pen V-Day peuh kici ziau in, lawm kingaite in hun nuam a zat ni uh, sai lianpipi sungah a neih khempeuh uh a suk kangna ni uh suak ta a, sumbuk ngakte in a sum tampi a muh ni pen uh, a ngaklah tawntung ni uh, lingpaak (rose) leh chocolate tam a zuak khiat pen ni uh suak ta hi.
A kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs
Source:
History.com, Wikipedia and Mirror

