Dim Lun Zam, Galvilpa aw, Khuadakto in.

Date:

Dim Lun Zam,​​ Galvilpa aw, Khuadakto in.

Thu-um mite thunget a lawpsak ding le Lai Siangtho simna, lungngaihna ah tha a pia thei ding laibu khat gen in hong kici leh hilo adang gen vat ding ka thei kei hi. Laredo, Texas ah innkuan a Pasian nasemte sungpan in hong luangkhia laibu khat ahi hi. Hih sungah sianu in athu in thei a, honggen khiaziau hilo-in a tuakkhak thute tawh hong telgen hi. Pasian a ummi peuhmah thunget loh a phamawh ahihnate limtak in gen a, thungetna ah zong ei aituam bek ngen ziau loin​​ tangmi thungetna​​ bulphuh hi. Hih laibu sim lecin khukdin sukin tangmi thunget na kipan pah nuam ding hi. Thunget bektawh aman hiloin a kisam dang pawlkhat om hi. Thuate khenpi giatin laigelhnu in khen aa a banbanin i enkhawm lai ding hi.

Khenpi​​ khatna​​ ah thungen dingin hong zawn hi. Jesu in a nungzuite kiangah kei tawh nai khat beek nangawn ngak zolo ding maw a cih tawh a thupan hi. Thungetna lotawh zia-etna kizo zolo ahih manin thungen ding, ci hi. Hih mun ah Joseph, Daniel te gentehna in zang hi. Tua zia-etna i zawh nadingpen, "Nisim in Pasian tawh kizopna simloh thudang om thei lo hi" (3). Ahi zongin Kha tha a dimsak taktak pen thungetna bek hi lo-a Pasian' kammal nisimin simin lungngaih denna zong ahi hi, ci hi. Thungetna le Lai Siangtho simna kikhen thei lo ahihna limtakin gen hi. Thungen lo mite in zia-etna a thuak uh ciangin thatang hatna suang hi, cih a genna ah Peter tawh genteh ​​ hi. Zan hah thunget a vangliatna, Jesu nuntakna tungtawn in gen a, Jesu nangawn in thungen ahih leh ei nget kisam zaw kan ding hi cih hong phawk sak hi. Pasian in galvil dingin eite hong sehna nakpitakin hong phawk sak hi. Lo i hon ciangin ut hun peuh in kipai lo a kii phul hun kidelh hi. Tua mah bang in khagaldona ah zong kii phul hun pen khuazin penpen hun zan 12-3 kikal hi-a, tua hunin thunget ding baih lo napi muibun mahmah hi, ci hi. Galvil ihih manin ihmutmut kingah lo hi. Tua ahih manin Galvilpa aw, khuadakto dih in!

Thungetna ah thudang peuh ngaihsun in buai leng i thungetin muibun loding ahih manin khenpi​​ nihna​​ ah lungsim kep ding hong gen hi. Lungsim keplohna in nungtolhna hong tun thei hi. Tua "Nungtolhna pen tawmtawm a Pasian tawh hun laklohna ama' aw zak lohna pan hong piang ​​ hi" (21). Tua hi-a, "Nikhat thungetna kipelhsak kha leng Pasian i lunggulhna bei thei hi" (22). Thu i nget ciangin Pasian in kha ahih manin khadan i zat kul hi, ci hi. Lungsim, pumpi (taksa), kha Pasian' ukna nuai ah koih kul ahih manin pumpi kideekna kisam masa hi. Thungetna akhiatna a genna ah ". . . langnih in kihona hi a 'eilam pan Pasian hopih in aman zong hong hopih kikna pen' thungetna kici" hi (23). Tua ahih manin "Thungetna pen Pasian tawh 'lungsim kikhekna' hi-a hun tuam vilvel piak kul hi" ci thuah lai hi. Lungsim khempeuh sunkhiat ding ahi hi. Ama teci panna khat ah, "Na khat peuh suplawh nading ahi phial zongin Pasian maitang zon masak ding ka khensat hi" (25) ci ngeu hi. Pasian i itna i lahkik theihna pen amah tawh holimna le a thu lungngaihna bek ahi hi, ci hi. Pasian i it leh amah hopihpih in a ma aw ngaihngaih ding longal thudang tamlo hi.​​ Amah tawh i holim ciangin lungsim kepcingding thupi hi. Lungsim i kepcing theih nading in mitsitna le thunget hun kician neihna hi. A tawntungin thu kingen thei hi. Ahi zongin a daipen hun le Pasian aw a kiza baih pen hun in zingsang nai 3-6 hi, ci hi. Tua​​ banah kha tawh thungetna (kamtuam) pen lungsim kepcing theih nadinga Pasian honpiak cih um ngiat hi (37). Tuate banah Lasakna, tumtheih (music) cihte inzong hong huh hi. Anneek, tuidawn le i kha lam kizom mahmah ahih manin kidek ding zong hong gen hi. Thunget nading mun pen biakinn mah hi, ci hi. Bang hanghiam cihleh a siangtho sa munah thunget kul hi. Ahih theih leh I inn ah zong thungetna khan neih huai hi. Tua ahih manin Galvilpa aw, khuadakto dih in!

Thunget ding hoih kisa tek a, thungen mi hihding a ut lo omlo hi. Ahih hangin Pasian thokhom aban, ama lungsim a tuak thungetna taktak tawm hi. Ahang pen hong khaktan thei pawlkhat om ahih man hi. Khenpi​​ thumna​​ ah tua a khaktan thei thute hong gen hi.​​ Baka​​ zangkuam thutawh genteh hi.​​ Baka​​ pen Jerusalem a biakna pia dinga paite nawk pel mawh ahi hi.​​ Baka​​ zangkuam pen sehtak lak hi-a haksa mahmah hi. Ahi zongin Pasian tawh kimuh ding, Jerusalem lunggulh lua uh ahih manin nungkin loin lawp takin pai uh hi. Eite zong Pasian tungah lungsim koih khit theih nanga hong dal, khak nawngkaisak Baka kuam i nei tek hi. Sianu genna ah "I lungsim Pasian bia dinga i koih nakleh haksanate kingaihsun nawn loin, nopna tawh hong kidim hi" ci hi (55). Hong khaktan theite kizosak loin Galvilpa aw, khuadakto dih in!

Tua zia-etna, hong khaktanthei nate a zote tunga kipia hamphatna khenpi​​ lina​​ ah gen hi. Thuciam lui sunga thute tuhun a i nuntakpih zia ding gen hi.​​ Urim le Thumim​​ thu genin eite in tuate ngahkhih i hihna tel gen hi. Tangmi thungetna tawh picinna level kiteh hi. Pasian tawh nisim kizopna in hong picing sak hi. I picin nangin Sittelnate zawh kul hi. Levite'n laihuan zo ahih manin​​ Urim le Thumim​​ kipia hi (Thkna 33:8). Siangtho mun i lut theih nangin kigin kholh kul hi. A sung tawng dongah hong kalsuanpih theih nading a hong kiginsak in Pentecost vangliatna ahi hi (84). Siangtho mun i lut ciangin meivak sagih kimu masa hi. Tapa tungtawn in Pa tawh kizop nading Kha Siangtho in hong huh hi. I kizop paisuak ciangin sathau dimdenin meivak tanghi. Anihna ah Kho mun a nek khit ciangin siampipa nasep a kipat mahbangin i kha aading Khomun ahi Pasian kammal tawh kidim ding thupi hi. Tua khit ciangin biakpiakna tau ciang i tungta hi. Siangtho pen mun ah lut ding kiginnate in khut siangtho, lungsim siangtho, kampau siangtho, kamciam manlang loding cihte ahi hi. Siampipa'n siampi puan a silh mahbangin Pasian thokhom maipan thungetna ah dikna puanpi silhding kisam hi. "Siangtho pen mun natun ciangin na kiangah vantung hong kumsuk bek hiloin vantung Pasian tokhom mai-ah nang mahmah na tungto ding hi" (103). Galvilpa aw, khuadakto dih in, Pasian thokom mai natun hunta hi.

Hih hamphatna pen hanciamna hi loin Kha Siangtho letsong ahihna khenpi​​ nga​​ ah telgen hi. Tangmi suahna pen Kha Siangtho letsong khat ahi hi. Kha Siangtho letsong adangte mikim in kingah lo-a tangmi hihna ahih leh mi khempeuh tangmi hi thei hi. Tangmi a cih sungah 'a pianma a kiteel, a huh tangmite, a kiseh tangmi, a kipumpiak' cih bangin khen hi. Christian ihih nakleh tua lak ah khat teitei ahi ding in hong kilamen hi. Tangmi na suahkhit ciangin a kisam khat khenpi​​ guk​​ ah en lai in. Tua pen upna tawh kalsuan in amah bek mah ci tentanna ahi hi. Bang hang hiam cihleh Pasian' khatha bek tawh ma kitun zo bek hi. Tua ahih manin Pasian in nang hong itna tel mahmah in. Tua hileh amah​​ um in, amah bek mah na ci tinten thei ding hi. Tua bang mite pen prophette nuntakzia bang a nuntak ding ahihna khenpi​​ sagih​​ ah hong gen hi. Amasa in heh thei ding ci hi. Ahi zongin tuapen muhdahna kihel lo hi. Laigelhnu'n​​ 'a siangtho hehna' ci in minpia hi. A siangtho hehna neithei ding, ahi zong kiphatsak na hi lo ding hi. Jesu zong hehin kitom buang hiven. Jesu heh, kap cih kimu a nuak cih kimu lo ahih manin heh thei inla, nuakngei kei in. Sianu in anihna ah 'Pasian in i ki phatsak ding hong deih loin i pumtung ah ling hong pia ciat hi' na ci hi. Tua pen kha lam dinmun sang i tun ciangin i​​ kisak theih lohnang zong hi pah hi. Tua banah ukna​​ mangsiam ding hi, ci hi.​​ Tangtat lo​​ ding hi. Bang hanghiam cihleh "Midangte tawh thugnet khopna pen kha galdona hi-a tangtat leng dawimangpa thang antah kisuak thei hi" (137-138). Nungzui masate'n​​ kipawl khawm​​ in thungen uh hi.

Khenpi​​ giat​​ ah thungen takpi dingin hong sam a, na thungetzia dingzong hong hilh pah hi. Deihsakna tawh ngetna pen tangmi thungetna hi. Tangmi thungetna i khiatna taktak pen, "Deihsak luatna tawh thumliang, tau liangin Pasian tawh kilaina" (142) ci tanghial hi. Gentehna a zat khat ah midangte ading a Pasian tawh a kilai​​ Epapras​​ thugen hi. Pawlpi in cialpi nei ding ihih manin thungen pawlin thu nakpi in na ngen un kici thei hi. Minphatna aom cianglah thungente kiphawk kha nawn ta lo! Thungen pawl (nupite) bek sepding hi loin makaite sepding ahi hi. Makaite sepding cihbang bek hi loin makaite pat ding ahi hi. Tuapen 'Nungzui masate zia hi,' ci hi. Midangte thu ka ngetsak ciangin bang ka ngetsak ding hiam? Sum kisapna maw, cidam nangmaw? Tuate pen ingetsak den hi. Laigelhnu genna ah "Khalam khantohnang ngetsak zaw in" ci hi. Tua hihleh adang nate Pasian in piathuah ding hi. Khat vei ngetsak tawh aman hipeuh mah loin amaute "Bangciang tung uh cih kanzel in" ci lai hi. A ki dophuai thukhat ah Pasian kiang koh dinga nangtunga hong kipulak thu thanggen sak ngei kei in. Tuate tungtawnin khemna hong lut thei hi. Tua khemnate pen koipan hong pai hiam cih leh ei le ei, midang, dawimangpa tungpan cih bang hithei hi. Khemnate pen "Pasian' kammal nuntakpihna le Kha Siangtho kidimna simloh in zo thei lo hi" (145). Ci le sa in hong zawh ciangin thukingen nuam lo hi. Tua hun ciangin thunget zawhnang thunget ding kisam hi. Thu ngenngen napi na phut khiat zawh kei leh kha galdo a kul ahi hi. I do ding galpen mi hi lo-a ei hong langpante lehdo dingzong hizenzen lo hi. Galdona pen Topa aa hi a guazawhna ei a ah ihi. Eilam panin Topa bia phot in amah upna tawh dimmun kip I la ding hi. "David gualzawhna pen Pasian muh bangin nate a muh theih man ahi hi" (155). Dinmun mantak la in i dimkip nak leh dawimangpa i zo ding hi. Tua ciangin "galdona in keima aa hi" cih i tel ding hi. (156). Tua ahih manin galvilpa aw, dinmun kip la inla khuadakto dih in!

Hih laibu hoih kasa mahmah a mi khempeuh ka simsak nuam hi. Adiakdiak in Pasian nasemte'n sim huai kasa hi. Bang hanghiam cih leh:

  • Hih laibu pen theihna, hoihsakteng kigelh khia hi lo-in laigelhnu in a sinthute, atuah khatte tungtawnin teci panna tampi tawh hel ahih manin telnop, zuihpah theih ding vive ahi hi.

  • Thungetna le Lai Siangtho sima lungngaihna kikhen theilo acih man zong ahi hi. Hih laibu in thungetna le Lai Siangtho simna kilekkim taka agen ahih man ahi hi.

Tua ban ah hong to (challenge) mah mah thu pawlkhat ka gennuam lai hi.

  • Thu kanget ciangin Pasian tokhom mai taktak tung lopi in a tungkhin kisa, biakpiakna a luikhin kisa in ka kileh kik hun tam mahmah hi. Biakbuk tual ciang, khat veivei teh siangtho mun ciang bek tung in ka lungkim ziau hun tam lua hi. Siangtho pen mun, Pasian tokhom kiangciang atung thungetna ka nget hun ta hi.

  • Tu ni ka sermon ding, ka laihilhding om ahih manin manlah ing Pasian tawh kizop hun zingteh lohkik ning. Hihte zong Pasian a dinga ka sep mah hiven, ka ci kha zel hi. Tua bang hunteh Pasian tawh kigamlatnang kal masa a suansuan ka hih lam hih laibu in hong phawk sak hi. "Ka na sepding hi mah, ka thu nagen ding hoih mah aih hang kei tawh nai khat beek …" Pasian in hong cici ding na hi gige.

  • Lungsim kepcing ding haksa asa mahmah mi khat ka hi hi. Hong nawngkaisak sianu gen tampi ban ah kei a dingin phone zat luatna le computer ka uk luatna zong pa gige. Tuate in kha lam bek hilo mitmahmah zong sia sak hi. Na khat peuh a kisam zahval a na zat a om kha hiam?

  • Kha lamah picinna pen tangmi thungetna tawh kiteh thei cih thu hi. Ka thungetna laibu ka et ciangin mi ading a tultul in ka ngen a, kei ading a thenthen in ka ngen hi. Angsung bek athei a huai hampa ka hi mawk veleh!

  • Pasian in eite galvil dinga hong sehte hihang. Tua hih manin khuadak to dih ni.

Laibu kingah theihna mun Agape, Kawlpi le BAG, Tedim. 2000 MMK

Topa' thupha​​ 

~ Kam Deih Khen

 

Photo : Dim Lun Zam gelh “Galvilpa aw, Khuadakto in” cih laibu leh Cinpu Zomi (www.zomielibrary.com)

Kawlgam sungpan laibu kingahna ding munte :Agape, Kawlpi leh BAG, Tedim. Bu khat :2000 MMK.

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related