MINDAISAKNA/ MINSIATSAKNA U.S.A LEH LEITUNG BUP THUKHUN (DEFAMATION LAWS IN THE U.S & INTERNATIONAL).
Agelh ~ Pa Go Lian Kap
Defamation law tawh kisai a theih-huai thukhun tom-kim-cing kong hawmsawn nuam hi.
Defamation law
1. Libal (laigialh na tung pan in ki mindaisak na leh ki minsiatsak na a hihi.)
Facebook sung pan in mite thu a hi lolo in gialhna tawh mite mindaisakna
Social media khat peuhpeuh ah minam vai, pawlpivai, beh leh phung a kipan mikhat ii minsiat theih nading leh midang te’n a mukhialh or telkhialh theih nading a lai kigialh te zong a hihi.
Social media tuamtuam a hi messenger, viber, facebook, twitter etc...cihte tungpan in mimal ki tona, ki zahko na leh ki-vauna te zong a hihi.
2. Slander (Kampau tawh gen-na pan a midangkhat or kipawlna,pawlpi, compay etc...minsiat nading a kigensiatna a hihi)
Social media tung tawn in mikhat, pawlpi khat, kipawlna khat peuhpeuh te minsiat nading a thugen na te zong a hihi.
3. “Freedom of speech is not freedom of insulting”
“Suak ta tak a thugen theih na in suak ta tak in mi kosiat theih na hi zenzen lo hi”
The U.S Constitution sung First Amendment sung ah “Freedom of Speech” om hi. A cihnopna in hih thukhun hangin mun khempeuh ah na ut na nuam in na pau nop bangbang pau phangphang thei, ka kosiat nop peuhpeuh kosia thei cihna hi zenzen lo hi. Ahizongin, na pauna khat peuhpeuh ah thu ong kikhen ding hipah tuanlo hi.
U.S.A gamsungp States khempeuh in a mau state laws tek ah hih defamation law pen a koih dan uh kibanglo hi. Tua mah bangin, defamatory facts pen a gendan uh kibanglo a hihi. Tua a hihmanin, thukhat oe laikhat media ah i post ma in i omom na state law in bangteng protect hiam cih lung-ngaih huai masa mahmah hi. Zomi te’ paunak ah,” Buipi leikei inzong khua ngai’” ci hi; akhiatna in “ kidawm in gamta ding a cihna ahihi.
4. Social media lamtawh kisai uukna (talents) a neizaw deuh khangthak momno te’n i theihding thupi kasak mahmah khat in “ Copy Rights Law” a hihi. Maan (photo),lim (pictures), Logo (seal) khat peuhpeuh pen a nei te’ phalna omlo pi in social media sung ah ki mawk-khak ziau-ziau thei lo a hihi.
Zomi khangthak social media lam a uuk pawlkhat bangin, thu tuamtuam news te Zo lai tawh ong gialk-kik ciang un, sources a lak na uh tawh pialo pi in mawk gialh pahpah uh hi. A taktak in, social media, digital, copy right, patient leh journal law te a tel hilehang hihbangin mawk gialh huai hetlo a hihI.
Ei sep-tawm na tawh news a suah i hih keinaak leh, news te ei laitawh i gialh kik ciangin i ngah na news web side te, date, laigialh pa/nu leh social media te zong i suahsak ding a hihi.
5. Social media tung tawn a, kikosiatna leh vuakding,satding zahdong a ki vau (threaten) na khat peuhpeuh ong kibawl leh legal action kila thei a hihlam kong gen sawn nuam hi. Mikhat peuh in social media tungtawh in vauna leh vuakding, sat ding, thahding cihte a kipan ong vau zenzen a hih leh mawk koih kha kei in. Online sung a hih dihzen hangin nang a ding in alauhuai dinmun leh ong vau pa/nu tawh na om na a kigam lalo a hih zenzen leh thukhun zui in police tetung ki report thei a,a thu leh a lauhuai zia ki en in a mite ki man thei hi.
Online sung pan a, ki vau nakhempeuh pen criminal charge a hihpah sam loh hangin, “ credible threat” i om na state leh local law ii samtham cing a hihnak leh police te’n action lathei a hihi.
Hunkhat lai in, USA gamsung state dang munkhat a om mi khat in ka messanger sung ah voice masage ong khak in ong ko dikdek tha pai hi. Laizong ong gial-gialh thapai in ong ko-ko niloh hi. Ong tamveipian teh, keizong ong contact het-het nawnloh na dingin thu kapia hi. Tua kalaithukna pen Zo lai leh English in ka gialh khawm hi; ahangin, ong zom lailai a leh a phone number leh facebook minte tawh police teking report in no contact order ka bawlsawm a hihi.
Ka gen-nop bulpi in, online hi leltah ci-in minam vai,mimal vai, kipawlna, biakna ki ko siasia leng legal action ki lathei lua a hihi. Facebook sung pan in ong ko sia-sia leh na maizum nading, na heh theih nading ong nawngkaisak te Facebook Administration ah ki claim thei a hihi.
(https://blogs.findlaw.com/law_and_life/2017/02/what-to-do-if-someone-threatens-you.html)
Sources:
"Action speaks louder than words"
Laigelh siapa kiangah I ngetna tungtawn in ahong khak ahi hi. Lungdam mahmah hang. I biak Pasian in hong zatsak semsem ta hen.

