PASIAN IN HONG MAKAIH CIANG
Agelh~Sia Khenpi
Thu-um mite nuntakna sungah ih lam-et tawntung le ih lunggulh den pen Pasian in hong makaihna taktak hiam cih ahi hi. Khat veivei Pasian’ deihna hi cih ih tel khit ciang nangawn in kilung himawh thei lai hi. Taanglai a Moses in zong Egypt gam panin Israel mi honpite a paikhiat pihna lam tawntung a lunghih mawh khat ahi hi.
1. Hong makaihna khat kisam hi.
Pkn 33:12-23 ah Moses zong eite mah bangin, Pasian’ makaih takpina a thei nuam den keei khat ahi hi. Pasian in amah a ompihna lim tawh lak denin, na lamdangte mah tawh nungzuih den leh ut hi. Pasian in Moses a sap huna kipanin;
Sawlbawk kuang pan
Ciangkhut gul a suahsakna pan
Tui kha velval pen a ki dawn thei tuilim a suahna dingin, singhiang khat a khiatna pan.
Israel mi honpite khual zinna ah zan in meikuang khuampi a vaakna pan,
Sun ciangin sehnel gam nisa a thuak zawhna dingun, meei pi in a liahna pan,
Zingsang simin “manna” moh apiak den na pan,
Hih a tung teng ih-et pak ciangin lungkim huai mahmah khin hi napi Moses in Pasian kiangah nong makaih lam “lim” khat peuhpeuh tawh hong thei sakin ci lailai hi. Thu um mi tampi te zong tua bang lian mah in lim le na lamdang cihte peuh ki lam-en lailai kha mawk hi.
2. Lam lahna hoih zaw
Pasian in Israel mite khual zinna ah a maikaipi Moses kiangah a tunga ih gensa lim thupi teng banah nang tawh kong omkhawm ding hi ci tektek lai hi. (Pkn.33:14). Pasian in Moses kiangah hong om pih ning in lung muangtakin om hithiat in ci hi. Ih biak Pasian pen, a kam bek tawh hong ompih ning ci a hong genpak mawk hilo-in, Pasian takpi mihing limla in eite lakah hong teeng a, eite mah bangin hong nungta in eite haksatna teng hong theih pih Pasian ahi hi. (Heb. 4:15). “eite siampi ukpa in eite thahat lohna hong hehpih zolo mi a hi kei hi. eite thuak mah bangin ze-etna a pawlpawl a thuak ngeimi ahih hangin mawhna khialhna tawh kipelh hi..”
Tua ahih manin, Pasian in eite hong makaih ciangin, a gal panin, ih kalsuan zia ding hong kam gen bek hilo-in, nisim ih nuntakna sungah amah hong kihel in, nisim mah in hong makaih den Pasian ahi hi. Tua ahih manin Pasian tawh ih kizopna pen;
Hong makaih lam nisim a ih tel ding hong deih hi.
Nisim in amah tawh ki khawlkhawm a hong makaih ding deih hi.
Lim le na lamdang tuamtuamte tawl khat sung bek hi a, mimal kizopna pen a tawntung ahi hi.
Limlahna te ki-telkhial thei a, mimal kizopna ki telkhial lo ding hi.
Pasian in a tawntungin hong makaih nuam ahi hi.
(Pkn. 33:11) na sungah, Pasian le Moses lawmta bangin kiho uh hi, ci hi. Tua ahih manin Moses Pasian lawmpa kici hi. Moses a siam man, a pil man le a melhoih man cih bang hilo in, Moses in Pasian a muanna hang ahi hi. Moses in a mipite koici paipih ding cih ahi zongin, bang hun ciang khawl ding cih ahi zongin a telpah loh hangin, a makaipa Pasian a muanna hangin gualzo tawntung hi. Lampi ah a paina ding lim le na lamdangte om tawntung ta kei le tuate tung ah ukna a neipa Pasian tawh om khawm ahih manin lung muang takin kalsuan thei hi.
3. Kipawl khopna hanga hamphatna
Tuhun mihingte om zia pen, na khat peuhpeuh sep ciangin, bang phattuamna (meetna) om ding hiam cih ki ngaihsun masa tawntung hi. Tua mah bangin, Pasian hong makaihna ih zuihna panin zong phattuamna tampi om hi cih en suk ding hi hang.
Ki pawl khoppih khat ihnei hi.
Moses in a kalsuan na khempeuhah Pasian makaihna hangin gual zawhna a ngah bangin, thu-um mite in zong nisim Moses mah bangin Pasian tawh ih kalsuan khop theih manin gual zawhna a ngah te ih hi ding hi. Nop ih sak ciangin Pasian min phat hi hang, ahi zongin haksatna neu khat ih tuah ciangin, ih phunkhak zel mawk le Pasian thu ah picing het lo ih hihna kilang pah lian ding hi. Leitung le vantung a bawl, a keem, a neipa eite tawh hong om khawmin, eite lawm hong ci-in, lung himawh ken hong cih khit ciangin, patauh ding bang om nawn mawk ding hiam? Piangthakte in nisim in Pasian tawh kalsuan khawm in hampha mahmah hi. Ih kiangah Pasian takpi hong om in, hong khamuang sak lai cih mawk pen nak hamphat mahmah hi hang.
B. Tawl damna i ngah ding hi.
Pkn. 33:14, “nang tawh kong pai khawm dinga, lungsim tawlngakna hun nang kongpia ding hi..” Hih Lai Siangtho munah Pasian in “tawl damna” kong pia ding hi cih kamciamna khat na pia hi. Hih lungsim tawl damna pen Moses le a mite gam lak-ah a zin kawmun a ngah ding uh ahi hi. Tawldamna ih cih ciangin, khawl tektek ding cihna hi tuanlo-in, a pai kawmkawm mah un tawldam takin pai ding cih ahi hi.
Thu-um mite zong, leitung nuntakna ding zon’na le nisim nasepna pan ih khawl ciangin, ih tawlngak ciangin a tawldam ding ih kisa tawn tung hi. Pasian in, Moses tungah a kamciam na pen, khual zin kawm, lam pai kawmin, Topa muang uh ahih manin lungsim tawldamna ngahna thu a gen ahi hi. (Matt. 11:28-29).
C. Mite in hong khentel thei pah ding uh hi.
Pkn. 33: 15-16“Bang hang hiam cih le keimah le nangma mite, keimah in nangma muhna ah maipha ka ngahna bang ci in kithei ding ahi hiam? Leitung a om mite khempeuh panin, keimah le nangma mite ka tung tun’na uh in, kote tawh nong pai khopna hi lo ahi hiam?”
Ih sepna khat peuh le ih omna ciat ah mite in hong khenthei le ki ut ciat kha ding hi. Ih siamna ahi zongin, ih hanciamna ahi zongin hong kipahtawi in hong ki khentel pahpah le ki ut zaw lai kha ding hi. Tua ahih manin, “kei, tua bangte hi keng.. no bang ciangciang tawh teh ding hi keng..” kici thei ding hi. Ih om ziate le ih hihna taktak mite in hong mu khia thei le ih ut man ahi hi. Israel mite Moses makaihna tawh Egypt gam nusia a hong pai uh ciangin, Moses in Pasian tawh ki ho a, Pasian sawlna kician tak in thei khin na pi-in, thukhat na kal-lai aa tua in, nong ompih lam hong kilak sak in na ci lai hi.
D. Mite in hong thei ding hi.
Pkn. 33:17. Topa in Moses kiangah, nangma gen hih thute kei mahmah in ka hih ding hi, bang hang hiam cih le ka muh na ah nangin maipha na ngah zo a, na minin nang kong thei hi, ci hi. Pasian in eite kiangah, maipha na ngah hi, na min in kong thei hi hong ci le bang zah takin angtan’ huai ding ahi hiam? Pasian theihpa ih hih manin lungdam huai le khamuan huai mahmah hi. Tua bek tham lo in, Pasian in hong theihna pen ih nuntakna sungah mite in hongmu thei ding uh hi. Hih banga, Pasian tawh kitheihna le Pasian pahtaakna ngahna ding pen, zingsang khat thu a ki ngah ding hi zenzen lo hi. Ni khat khit ni khat Pasian tawh kalsuan khopna le Pasian deihna banga nuntakna pan a hong piang khia ahi hi.
4. Kalsuannate etkikna.
Nisim ih kalsuanna ah Pasian hong makaihna tampi ih theih khit hangin tuate pen motor lampi a lai kisuang (sign-poste) bang hilo hi. Vantungah lim bangin hong kigelh zong hi lo-in, ih sunga Kha Siangtho hong theih sakna tawh kalsuan ding ahi hi. Mittang tawh ih muh theih loh hangin, hong om pihna le hong makaihna pen lungsim tawng-ah teltak in ki thei hi.
Moses in Pasian kiangah, “Kong thum hi, na min than’na hong lak in” na ci hi. Late Lai Siangtho sungah Vantung in Pasian min than’na gen hi. Leitungah Pasian bawlsate in a bawlpa khat om hi cih hong lak tawntung hi. Pasian um mite in, ih nuntakna sungah Pasian hoihna le minthan’na a lak khia den ding te ihi hi. Tua bek thamlo-in, Pasian hoihna le thupha hong piakna te i ngah tawntung hi. (Pkn. 33:19a) “Keima hoihna khempeuh na mai ah ka pai sak ding a, na mai ah keima min Topa cihna ka pulaak ding hi..” Kahla sungah Pasian hehpihna om kei le eite ih kangtum ding hi na ci hi. (Kahla3:22).
(Pkn.33:19b) “Ka hehpihna ka lah ding te tungah ka lak ding hi..” Hehpihna ih cih pen, thalawh le hanciamna tawh ki ngah hi lo in piak khong mah ahi hi. Tua ahih manin Pasian in, ka piak nopte pia ning, ka hehpih nopte hehpih ning ci lel hi. Tua ahih manin, thu-um mite in leitung ih nuntakna sungah, Pasian thupha piak nop dinga ih om ding kisam hilo ahi hiam?
A tawpna ah, thu-um mite nuntakna sungah nisim kalsuanna pen, Moses le a mipite in Pasian makaih ding le lim mah lah den keei dingin a lamet mah bangin, tuhun ciangin zong ki lamen kha thei hi. Tuhun ciangin Lai Siangtho sung ih et kik ciangin, tua hun lai a, Moses pen, Pasian in hih zahtak in a hopih, thu a piak khitteh Moses in bang lamen lailai hi ding hiam ci-in ih ngaihsun kha ding hi. Tuhun thu-umte zong tua mah lianmah hi hang. Lai Siangtho sungah ih muh theih ding, ih zuih pahpah ding thukhunsa tampi om khin napi, lim le na lamdang mah ih lamen lai veve a, Kha Siangtho nasepna hi in teh ci in ih upmawh thu pawl khat zong ih hahzon’ mawkmawk hi. Thungen thei cih mah, mailam thu thei cih mah a tuamtuam ki om sak hi. Khuapi sung lampi kiang a, khut lamente tawh ki bang Pasian min tawh a pau giapgiap ngam pawl khat bel om mah hi.
Pasian in Moses a makaih bangin, thu um mite hong makaih hi. Pasian in Moses teel in, lim takin a kiho khit uh ciangin na lianpi seem dingin Egypt gamah sawl khia hi. Thu um mite na pian’thak khit ciangin Pasian tawh hoihtak kiho in, Pasian’ deihna bangin nungta in teci pang dingin hong sawl hi. Moses Egypt gam ah a sawl bangin, thu-um mite leitung mite lakah teci pang dingin hong sawl hi.
Moses kiangah Pasian in kamciam tampi na pia a, hong om pih ning, lau kei in, thupha hong pia ning, na kiangah om gige ning cih te akipan khamuanna ding kammal tampi na pia hi. Tua bang mah in thu-um mite, leitungah Pasian adingin ih nuntak sungin hih a tunga kamciamnate mah hong pia ahi hi. Mittawh ih muh loh hangin, Pasian in hong ompih in, thupha hong pia in, tha hong guan tawntung a hihna phawk den ding kisam hi. Leitung nuntakna le Pasian ading teci panna ih neih ciangin haksatna, simmawhna le buaina ih tuah khak le zong Pasian in ih kiangah om gige ahih lam mangngilh hetloh ding kisam hi.
Laisim mimal khat ciat Topa’n thupha hong pia hen:Amen.

