Zomite khanmawh bawk. Agelh~Khansuan T. Guite

Date:

Zomite khanmawh bawk

Agelh~Khansuan T. Guite

I paunak ah​​ “Khatvei peuhmah lampi sikkhial lo om lo hi”​​ i cih mahbang un minam na​​ sepna, mimal na sepna ahi​​ zongin a khial ngeilo om lo hi. Na sepna khatpeuh i lawhcin theihna ding in i tup i ngimna te theician in tua tup leh ngim te lenkip tinten in lam i pai bek thamlo in i zuihsa, a beisa a i phut khaksa thute enkik a, tua te sung pan zillai​​ (lesson)​​ i lak theihding zong kisam hi.

Zomi te pen leitung ah minam picing khat a,​​ ciapteh tham a cing hi na pi’n banghang in leitung ah gam leh lei nei lo nam mangthang bangin nam dangte nuaisiah leh nenniam a om om lai​​ ih​​ hiam? cih Zo minam it te et phatkik ding mawhpuak ahi​​ hi. Kum zalom​​ 19 malai hun ciang pen Zomi te ei mah leh ei mah ki-uk in namdang kumpi te nelhsiah leh ukcipin omlo hi. Kum 1894-96 kum ciang in gamkek mikang te ukna sung ah i om a, tua hun a kipan Zomi ten I kumpi tokhom uh tuhun ciang dong​​ ki khah suah den in nam dangte pangbel, namdangte ukna sung ah i om lai uhhi. Tua bektham lo in i munleh i mual, I gam leh i lei tang uh khen thum in hong kikhen sak a u-nau sang gam khat kimlai nam dang, gal leh sa bang in i ki-en kha uhhi.​​ Nam dangte thubawl hang in pianna pu leh pa ki bang i hihlam i tang thu, i ngeina leh i sisan te in kiptakin hong lak khin hi na pi mun leh mual zui a min lawhna peuh minam minding in i zang uh a, i ki tuam zialzial lai uh hi.

Leitung ah min khat nuai a om minam te zong za lak ah za mah a kibat man un mi nam khat sung ah kipumkhat hi tuanlo in, ki lam danna tawm om te, a hi pen a hi bang in pom in sang uh a kipawl theihman un minkhat nuai ah​​ kipum khat in,​​ minam khang to uh ahi​​ hi. Zomi te sungah zong i kibat lohna un tawm om mah dinga, tuate sang siam pom siam in, minam kipum khatna ding na sepna abeisa hun te lawh cinna leh lawh cin lohna te enpha kik in na semleng mai lam ah lamzanna tampi omding hi.

1.Minam MIN khat nuai ah kipum khat kikna.

Zomi te pen MIN hau minam te hi uha, MIN vai mah tawh a beisa hun pan tu hun ciangdong i buai na pi khat ahi​​ hi. Hih lai at pa in​​ “Zomi te kipum khat na ding in tua min zang ding, tua pen kilawm pen ding hi”​​ cih a gen ut ka hikei a, minam kibang hi na pin MIN khat i zat loh man leh MIN khat nuai a I kikhai khawmloh manin minam maineu na te i ngaihsut phat kik theihna ding deihna​​ in​​ hih thu agelh kahi​​ hi.

 

A beisa hun a minam dang te in hong theihna(recognized)​​ MIN te uh pawl khat pen ei minam sung uh mun leh mual zui peuh, beh leh phung zui peuh, kam pau zui peuh a ei leh ei ki lawh na pan a kingah, tu hun ciang dong kizang to suak​​ ahi​​ hi. Pawl khat leuleu pen minam dang te in ei theihloh in hong na piak uh MIN peuh ahi​​ hi. I pianna i sisan zui a kingah ei min dik min pen kizang taktak theilo nailo​​ hi. Min tuamtuam i neih manin pianna kibang, sisan kibang i sanggam te pen minam dang i sa kha hi.

I minam min ding pen bang thu bulphuh in kisam ding i hihiam? Beh leh phung bul phuh ding maw? Beh leh phung bul phuh ding i hih leh​​ (gentehna Guite beh in paite/Tedim kampau te sung bek hilo Thado kampau te sung ah zong tampi omhi. Sailo beh in Duhlian/Mizo kampau te sung bek ah hilo Paite kampau sung ah zong omhi.)​​ Kampau bulphuh a minam khat hi ung ciding maw? Sih zang kampau te pen​​ “sih”​​ tamna mun a teng uh ahih​​ manin a kampau uh pen​​ “sihzang kam”​​ ki ci hi lel hi. Mun leh mual tuam man in kampau pen neu cikcik a aw kaih kilam dang hi lel a, minam khat min ding zon na ah kampau bulphuh ding kilawmlo hi. Mun leh mual bul phuh in minam min phuak ding maw? Tedim Zomi,​​ Falam Zomi,​​ Haka-Zomi—–cih bang te America /Japan a om uh hang in America/Japan sisan neithei tuanlo uhhi. Israel minam te zong leitung mun tuamtuam ah a ten kawikawi uh hang in Israel minam sisan bei lo ahih manin Israel minam te haksat na a tuah te uh pelhthei tuanlo uh hi. Tua hi a, mun leh mual min pen minam min ding in zat ding pen kicing tak lo hi.

Minam dang te hong piak min te pen minam min ding in zang ding maw? Kawl minam te pen Zo mi ten​​ “KAWL”​​ i cih hang in a mau leh a mau​​ “BAMAR”​​ ki ci uh ei mi te min piak pen zang hetlo uhhi. Minam khat in a mau minam​​ “MIN”​​ ding pen nam dangte tel saktheih thu leh bawl saktheih thu hilo a, a mau minam te i deih tel theihna ding hamphatna​​ (right)​​ nei tek uhhi.

Tua ahih leh minam min ding tel na ah bang bulphuh in tel ding hiam? I gam I lei, i ngeina, i khang gui, i tang thu te leh i pianna i pu leh i pa sisan zui in tel ding ki lawm pen hi. Ei leh ei minam dang mah bangin i kituam zialzial ut hang in minam dang i hih loh na i ngeina, pu leh pa tawndan, I sisan te in nial theih lohding in siangtakin hong na lak khinzo hi. Beh leh phung tuam, kam pau tuam, mun leh mual tuam i hi ta zong in i sisan uh tuam lo hi.

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related