Nang Tawh Naizaw Nuam Ing!
Nearer My God to Thee!
(Piancilna 28:10-22)
Agelh~Zam Khat Kham
Sarah F. Adams (1805-1848) Lowell Mason (1792-1872)
Hih la a phuaknu Sarah F. Adams hi a, numei laphuakte’ lakah la ngaihpen khat a phuak-a kiciamteh ahi hi. England gam Harlow ah February 22, 1805 ni-in suak hi. Kum 43 a phakin si hi. A nuntak hun a tom hangin man nei takin zang hi. Tawl khat sung London ah “Lady Macbeth” ciingin stage tungah limlak hi. A dam loh den luatna hangin a tup bangin na a sep theih loh hangin laigelhna lamah zong min ngah mahmah hi. 1834 kumin civil engineer leh inventor minthang John Brydges Adams tawh kiteng uh hi. A teen zawh uh kum 14 sung, Sarah sih ciangdong London ah teng uh hi. Amah a theikha mi peuhmah in Sarah’ a melhoihna, na a vak a siamna, a it huaina leh a nuntak zia a hoihnate hangin zahtaakin it mahmah uh hi.
Sarah’ sanggamnu Eliza zong music va mahmah khat mah ahi hi. Sarah’ phuah late tampi a aw ding phuahsak den hi. Ni khat, a pastorpa uh (a upna unitarian hi zawlai!) Rev. William Johnson Fox in a pawlpi mite’ adinga a kaihkhop labu thak a bawlna ah a huh nadingun huhna ngen hi. Tua unau tegel in zong a pastorpa uh nakpi-in panpih uh a, lamal thak dawng 13 leh la-aw thak dawng 62 phuak uh hi.
Hih la bel a inn leh a sanggampa Esau’ kiang pana taimang Jacob in gamsunga a mangmatna bulphuh-a kiphuak ahi hi. Vantungmi a suktuah tawh a tokah tawh a muhna tua a mangmatna pan a khanlawh ciangin Jacob in tua mun “Bethel” (Pasian’ Inn) ci-in min phuah hi. Ni khat, tua unaute leh a siapa un a labu bawl uh a ma hial dingin kithawi ta uh hi. Siapa in Piancilna 28:10-22 sung bulphuh-a gen a sawm a sermon khup nading tua bang la khat om leh a lunggulhna gen kha laizang hi. Eliza in, “Sarah, i hymnal sunga hel ding la thulu hoih mahmah khat ngah cei, bang dia nangma’n Jacob’ mangmatna la-in phuak lo na hia?” ci-in hanthawn hi.
“Hoih ngel ei!” pastorpa’n zong thukimpih-in hanthawn hi. Tua ni nitak lamin Piancilna sunga Jacob tangthu sim phapha a, a kiim le a paama thu omziate a lungngaihngaih khit ciangin Sarah in taang 5 a pha hih la hong phuakkhia a, tuni dongin kisasa lai hi.
Hih la sungah Zeisu Khazih thu leh a nasepte khatbeek kihel lo ahih manin pawlkhat bangin mawhsak nuam pian uh hi. Sarah a nuntak sung tawntung phial unitarian pawlpi bekah om phial hi. Tua hang mah-in hih la pen evangelical suah pha lo hi ding hi. Ahi zongin hih la mun khempeuh ah kideih mahmah a, labu kici khempeuh ah kihel kimin, kampau kici peuhmah-in kitei kim mai hi. Sarah a sih kuanin piangthaka London-a Baptist pawlpi khatah lut hi, ci-in kigen hi.
1841 kuma kikhen hymnal thak khat sungah hih la kihel pah hi. Tua labu Hymns and Anthems kici a, London a Pastor Fox’pawlpi Unitarian Congregation-a zat dinga kibawl hi deuh hi. Kum thum khit ciang, 1844 kumin hih la America gam tung hi. Ahi zongin tu-a i sakna la-aw “Bethany” tawh a kibulh mateng kum 12 sung kideih khol lo mai hi.
Hih la-aw “Bethany” pen Lowell Mason’ phuah hi a, amah bel January 8, 1792 ni-in America gam Medfield, Massachusetts ah suak hi. A khangno lai-in Savannah, Georgia ah tenga, 1827 kumin Boston ah kisuan-a, tua lai-ah a ten sungin Boston School of Music phuan hi. Boston-a sangte ah music a kisin nadingin a phuangkhiapa ahi hi.
Tua khit ciangin Europe gam lamah zin-a laihilhzia sin hi. America a tunkik ciangin music kikhoppite vaikhawma mite in paakta-in mi zo mahmah hi. 1851 kumin New York City ah kituah a, tua lai-ah hymn leh la tampi kaikhawmin khenkhia hi. La-aw dawng 700 val phuak hi, ci-in kiciamteh a, tuate lakah hih la, “Nang Tawh Naizaw Nuam Ing” (Nearer My God to Thee) banah, “Vanglian Kumpipa Hong Sihna” (When I Survey the Wondrous Cross), “Vuuk Paakna Gam Mual Panin” (From Greenland’s Icy Mountain), cihte kihel hi. “Leitung Lungdam Topa Hong Pai” (Joy To the World) la a gualpa (arranger) zong hilai hi, a aw bel George F. Handel’ (1685-1759) phuah hi, kici hi. 1855 kumin New York University in Doctor of Music degree pia a, America gama sang khatpeuh in tua bang degree a piak masaknapen ahi hi.
Hih la a kizatna tawh kisai a theihnop huai thu tam simsim hi. 1871 kumin America gam pan theologian minthang mahmah Professor Hitchcock, Professor Smith leh Professor Park-te Palestine ah zin uh hi. Mun khat a tun uh ciangin hih la kisa za uh a, a va naih uh leh, singkung nuai khat-a Syrian sangnaupang pawlkhat khut kilena a beem vilvial-a ding kawma hih la asak uh mu hi. A nung ciangin Professor Hitchcock in tua banga Syrian khangnote in tua la a sak uh a muh ciangin a khitui luanga la kisa a zak ngei lakah a lungsim sukhapen hi, ci-in genkik hi.
May 21, 1889 ni, Johnson City tuikhangin a tup laitakin meileeng khat tuihual sungah kiasuk hi. A meileeng kilumlet-a suahtak theih nading om nawn lo hi. Tua meileeng sungah Nisuahna lam peka missionary pai dinga kithawi numei khat om hi. Tua nu in suahtak nading lam-et a omlo tua mite’ tungah thu tawm a gen khit ciangin thungenin hih la mah sa hi. Midangte in zong huh uh a, a pua lam-a om mite in hehpih lua mahmah uh a, a cih nading uh lah thei tuan lo-in kap ziahziah uh hi. Tua nu-a kipan tua meileng sunga tuang piangthak mi peuhmah in hih la sa kawmsa-in Pasian’ kiang zuan uh hi.
Leitunga gam makai tampite in zong hih la deih uh hi. Mi’ suam-a si American President William Mckinley in a sih dongin hih la sa a, a aw nangawn suak lo ahih manin aw-heu thialthial-in a husan tawp dongin hih la sa hi, kici hi. 1901 kumin ama’ kivui hun leh amah phawkna hun khempeuh ah hih la mah kisa den hi, ci-in kiciamteh hi. 1912 kumin Atlantic tuipi sungah mi 1500 val tawh Titanic tembawpi a tumsuk ding laitakin tembaw band-te in hih la mah sa uh hi.
A unitarian suah pian hangin hih la Pasian in zang mahmah a mi tampite’ tungah hehnepna leh thupha a tun nadingin na zang hi. Mihing tate in Pasian tawh kinai-a gualzawhna a ngah dinguh a lunggulh tawntungna uh hong lak hi.
Nang tawh naizaw nuam ing, ka Pasian aw, Singlamteh thuak ta leng, hong domto aw, Thuak hang ka sasa ding, Nang tawh naizaw nuam ing. Nang tawh naizaw nuam ing, ka Pasian aw.
Zakoh bang ka vaka, nitum ta hang, Khuamial a suangtum bek, ka lukham hang, Ka maang hong nainuam ing, Nang tawh naizaw nuam ing, Nang tawh naizaw nuam ing, ka Pasian aw.
Na mai-ah hong lak in, vantung lampi, Nong ngahsak khempeuhte, hehpihna hi, Vantung mi hongsam ding, Nang tawh naizaw nuam ing, Nang tawh naizaw nuam ing, ka Pasian aw.
Nangma min phatna tawh, ka khanglo ding, Ka dahna teng Pasian, phatna’n nei ning, Tua bangin dahna hang, Nang tawh kinaizaw na’ng, Nang tawh kinaizaw na’ng, ka Pasian aw.

