Lai gelh le thu i gen ciangin… Agelh~ Khansuan T. Guite

Date:

Lai gelh le thu i gen ciangin…

Agelh~ Khansuan T. Guite

 

Lai gelhsiam te lai gelh i sim ciangin a sung om thute in hong zo thei mahmah​​ ahih manin​​ khat veivei i nuih suak in, khat vei leh i kah suak thei hi. Khat veivei thuhoih thupha om in nuntak pih ding a om bangin, khat veivei a thu bek a theih ding pawlkhat om hi. Lai pawlkhat in a piang taktak​​ (facts)​​ bul phuh a kigelh a om bangin, lai pawlkhat leuleu pen lungngaihna leh muhna​​ (opinions and views)​​ tawh kigelh om thei hi. Pawlkhat pen a beisa thute​​ (history)​​ kiciaptehna tawh kigelh om a, pawlkhat pen phuahtawm bulphuh a kigelh om hi.

 

Laibu pawlkhat sunga kigelh thute leh a kigen thu pawlkhat pen hiam mahmah​​ ahih manin​​ midangte nuntakna kikhek sak zo ding zah in bun hi. Thu gensiam mite’​​ thu gen in zong mi nuntakna kheksak zo hi. Tua hi a, midang khat nuntakna a kikhel sak zo ding thu gen, lai gelhna nahih manin​​ mite uptheih ding, san theih ding deihna bek tawh thuman lo leh phuah tawm bulphuh a thu gen, laigelhna pen kidop huai mahmah hi.

 

Fallacies (Thudik kimciang) tawh thu gen pen thu khinkhai tektek masa lo mite a dingin thu manlo pi meilet a, upkhialh theihding bulphuh a kigen ahih bangmah in, mipawlkhat a dingin up baih leh san baih zaw lai thei hi. Ahi​​ zongin thu khinkhai mi leh pilna nei mite muhna thu dik kimciang tawh thu gen pen thu laigil kician omlo a phuahtawm thu tawh deihna genna bang bek​​ ahih manin​​ up leh san ding in hamsa hi. Fallacies​​ (thu dik kimciang)​​ zangin thu genna leh lai gelhna pen i nisim nuntakna ah kilim zat mahmah​​ ahih manin​​ pilvang ding kisam hi. Midangte in ei deihna hong thukimpih ding a ut vive i hih manin Fallaciies​​ (thu dik kimciang)​​ zang a thu gen/ laigelhna pen kitam zat mahmah hi. Gentehna in, nisim a kizang laihawm tuamtuam, nisim thu kizakna, advertisement leh laibu tuamtuam te ah zong kilim zat mahmah. A up tak leh a muan huai ding thu genna, lai gelhna i neih theihna dingin a kidop huai thu pawlkhat a nuai ah i pulak hi.

 

1.     Hasty Generalization​​ (Hoplop thu khensatna)

Khiatna/zatna:            Mi pawlkhat​​ (or)​​ thu khenkhat bek bulphuh in, a kicing zolo tehkakna​​ (sample)​​ bek tungtawn in thu khensatna hi. A mah pen tua bang mi, hihbang mel le puam pua nei mi​​ ahih manin​​ a mah tawh kibang mi khempeuh a ma lungsim pua ding leh a ma gamtatna bangin gamta ding uhhi cih ziauna​​ ahi hi. Hih bang a thu khupna bawlna pen gim neihna​​ (Stereotype)​​ neihna bulphuh​​ ahi hi. Gentehna in, mihau tampi​​ sung panin khat le nih kiliat sak manin mi haute pen kipha sak hi cih tawh thu khupna namte​​ ahi hi. Tua ban-ah tua pa/nu pen gilo lua​​ ahih manin​​ a mau tanau/ beh le phung khempeuh gilo ding hi cih tawh thukhupna bawl in, mibup huamsak nopna​​ ahi hi. Mihau khat leh nih kiliat sakna hang leh mi khat leh nih gitlohna hang tawh a mau beh leh phung khempeuh tua bang ding a muhna tawh thu khupna pen kicing zolo hi.

 

2.     Missing the point​​ (Thu kawng hei khiatna)

Khiatna/ zatna:           Deihna tunna ding genna ah thu khensatna bawl theihna dingin thu gen mi (or) laigelh mi deihna tawh kituak lo a thu kawng hei khiat sak in, thukhupna​​ ahi hi. Thusun (X) in thukhupna bawlna dingin a kicing a genciatna om mah tase leh thusun (Y) tawh thukhupna bawl cih bang dan​​ ahi hi. Deihna khatpeuh nei a, thu gen leh laigelh tak ciangin mite san theih ding deih luatna tawh a piang thute i genna tungtawn panin, tua gentehna zui a thu kawng hei a thukhupna bawlna​​ ahi hi. Gentehna in khua sung ah Guitar band te pen Palik te’n cing in veng den uh​​ ahih manin, a mau sung pan mi khatpeuh in khialhna nei hi ding cih dan hi. Palik te a venna pen Guitar bank te bitna ding hi a, nakgen lua liang​​ ahih manin​​ a hoihlo lam in a deihna taktak pen nawlkhin sakna hi. A dang gentehna khat leuleu ah, hih zatui pen Siavuan te’n nak zatlua​​ ahih manin​​ lau huai hi; tua a hih teh tua zatui pen khamm​​ (illegal)​​ ding kilawm hi cih bang a, zatui​​ hoihna lam genna pan zatui in mi a siatsak theih ding lam deih kaihna tawh thu khupna bawlna​​ ahi hi.

 

3.     Post Hoc or False Cause​​ (A hang manlo paulap zonna)

Khiatna/ Zatna: Thu piang nih pen a kizom in piang hi. Thupiang khat a pian khit ciangin thudang khat piang lian​​ ahih manin​​ tua a piang thu pen a piang masa hang hi, cih tawh thukhupna bawlna​​ ahi hi. Thu piang (X) a piang khit teh thupiang (Y) in a kizom in piang pah​​ ahih manin​​ thupiang (Y) pen thupiang (X) hang a piang hi ci a khiatna ahi hi. Gentehna in mi khat in ciamnuih a bawl ciangin mi pawlkhat demdem​​ ahih manin​​ kamsiatna a tuah tak ciangin, a ciamnuih bawlna a, a mi demdem hang hi cih ngawhna​​ ahi hi. Gentehna dang khat ah bawlung team a kihel mite pen Volleyball team a kihel mite sangin laivuanna ah mi tam in ong zaw​​ ahih manin​​ bawlung kimawl na in pilna hong pia zaw hi cih dan tawh khupna bawlna​​ ahi hi. Thankik si zong paulap beilo a cih bangin, thu hoih thu sia khat a piang ciangin a hang manlo paulak khatpeuh tawh thukhupna bawlna​​ ahi hi.

 

4.     Slippery Slope​​ (Paulap zonna)

Khiatna/Zatna:           A neuno khat kikhelna, sepna leh seplohna paulap in siatna lianpi​​ tung sak ding hi cih tawh thukhupna bawlna hi. A kipat tungna a hi​​ (A pan)​​ a i khel pah leh a tawpna ah​​ (Z dong)​​ hong kheksuak ding​​ ahih manin​​ (A pen)​​ khek huai/lo hi cih dan hi. Ciamnuihna ah kigen a hi​​ “hon ci pheiphei…​​ cih dan a, a pheiphei ding launa​​ ahi hi. Thubuai khat a pian tak ciangin tua thu buai pen vengsak ding sangin tua thubuai pan in thu dang khat a pian ding cih tawh laih in behlap gawpna​​ ahi hi. Ahi​​ zongin tua bang thu hoihlo te piang ding cih kiciang sinsen a gen theih a hih loh hangin mite in lungsim lakna dingin a thu golsak gawpna dan hi. Gentehna in nu le nu, pa le pa kiten sak ding phalna i piak le a tawptawp ciangin mihingte in a ma pianna nu/pa leh ganhingte na ngawn tawh kitenna ding phalsak kul ding hi cih dan a liat sak gawpna​​ ahi hi. Nu leh nu kitenna, pa leh pa kitenna a hoih lohna gen ding sangin a kisai kilkello thu laklut a thu golsakna​​ ahi hi.

 

5.     False Dilemma: (Lak khialhna)

Khiatna/Zatna:           Buaina khat peuh a ven theihna dingin lampi nih bek tel theih ding om hi cih dan a lakna​​ ahi hi. Tua dan hi leh leh tua bang piang ding​​ ahih manin​​ sia huai zaw lai ding hi cihna tawh thu sunna​​ ahi hi. Gentehna in Zomi te sungah biakna Saptuam or pawlpi/ kipawlna tuamtuam tampi a omna pen hoihsakna gen lua zaw in​​ “zu sai, leh kham theih sai”​​ khawng tampi a pian sangin hoih zaw hi cih tawh thu genna​​ ahi hi. A taktak in Saptuam tampi piang ta kei leh Zomi te’n zu sai hong ngeingai ding cihna hi peuh mah lo a, Saptuam a pian loh hangin Zu sai zong om tuanlo thei lai hi. Saptuam tampi a om man a Zu sai a omlo dan a genna hi a, mite lungsim hei pakna​​ ahi hi.

 

6.     Ad hominem attack: (Mimal dona)

Khiatna/Zatna:           Thu le la genna ah, a thu sangin a mimal a langdona, kapna​​ ahi hi. A thusun pen gen khalo in a mimal in nuntakna leh innkuan vai peuh tawh demna leh kona​​ ahi hi. Mikhat in thu leh la gen leh, tua mi pen a beisa nuntakna (a zawnna, a hauhna, a mawlna leh a hoihlohna) tawh gen khawm in thu zawh sawmna thu genna​​ ahi hi. Gentehna in Zomi te sungah Pasian thu a um thak mi khat in Lungdamna thu​​ (Gospel)​​ gen ding a kipat ciangin tua nu/tua pa te khawng a beisa in tua bang mi hi, tua ci gamtat hi cih tawh mimal dona leh kona tawh langpanna hi a, Lungdamna thu (Gospel)​​ vai ah bang ci gen, a man leh a manloh et kak ding don nawnlo hi. Khua le tui a ding gelna hoih nei khat in nasep a kipat sawm ciangin a ma​​ gelna etsak masa lo pi in, tua mi pa/ mi nu te khong​​ “tua ci, kha ci”​​ cih tawh a nasepna sangin a mimal kapna tawh do dalna​​ ahi hi.

 

7.     Bandwagon:​​ (Huu zaapna)

Khiatna/Zatna:           Mi a tam zaw in zong hoih sa leh mipi te huzapna hang pen a man​​ dang a sanna​​ ahi hi. Mipi huzapna hangin a thu paipi leh a om thu en nawnlo in mipi te cih bangbang tawh mansakna​​ ahi hi. Hun khat lai in mipi in leitung pen a peek​​ (flat)​​ hi ci’n sang​​ ahih manin, thu man bangin kisang a, leitung beem​​ (round)​​ hi a ci masa pen na ngawn kithat liang hi. A taktak in leitung pen peek​​ (flat)​​ hi a ci mi a tam zawk hangin leitung pen na peek​​ (flat)​​ tuan peuhmah lo hi. Na beem​​ (round)​​ veve hi. Mi tampi tak in sang thei​​ ahih manin​​ “hih thu pen a man hi”​​ cih tawh thu gen sawmna​​ ahi hi. Thu man​​ (truth)​​ leh a piang thu​​ (facts)​​ pen mi tawm leh tam tawh kisai hetlo a hih na gen khaklohna​​ ahi hi.

 

8.     Appeal to authority:​​ (Thu neite paulapna)

Khiatna/Zatna:           Milian le thu nei mite​​ min le zaa zang a, a maute thu gen siksan a thu genna​​ ahi hi. A mah pen Hausa hi, amah pen Kumpi ulian hi, a mah pen Sia hi cih minlo a, a ma deihna khat a kizop theihna ding gen na​​ hi. Gentehna in biakna Sia pa pen Laisiangtho lam ah Doctoral Degree ngah​​ ahih manin​​ hih thu ciangciang tel mahmah ding hi cih sandan​​ ahi hi. Tua bang mah in zong a mah pen University ah Doctoral Degree ngah in Professor ahih teh biakna thu ciangciang tel mahmah ding hi cih sandan zong hi kawikawi hi. A mau thusin leh siamna tawh kisai et ding sang sik in, a mau hihna khat pum paulap in deihna tunna ding gelna​​ ahi hi. Zato siavuan khat in innsung van sia khat puah dan ding a theilo thei a hih lam kiphawk sak nuamlo hi. Milian leh thu nei khat a hih nak leh na khempeuh a ma gen pen a man pen ding a sanna​​ ahi hi.

 

9.     Appeal to emotion:​​ (Lungsim lawnsakna)

Khiatna/Zatna:           Haksatna leh thuakna te nakpi tak a uanggen in thu laigil nawlkhinna​​ ahi hi. Mite in i thugen a san theihna ding deihna tak tawh mimal​​ thuakna leh haksatna te liatsak luatna a thu genna hi a, thu tak leh thu laigil pan mipi te in lampial in a kigen thu bek tungah lungsim piak ding deihna​​ ahi hi. Gentehna in Pasian nasem khat in Pasian thu gen dingin mipi mai ah a din hun tak ciangin Lungdamna thu​​ (Gospel)​​ a gen ding sangsikin a ma mimal thu leh na sepna bek uang genlua, a ma nuntak haksatna te uanggen lua in Lungdamna thu​​ (gospel)​​ thu gen kha nawnlo thei hi. Mipi te in thugen te hehpih in khitui naptui kai tawh a thuak pih tak ciangin a ma thu bekbek gen bel in nei a, Pasian thu thuk taktak gen nawnlo thei hi.

 

10.  Anecdotal:​​ (Mimal thu genna)

Khiatna/Zatna:           Mimal khatpeuh, ei ma tuah khak thu bek bulphuh in, a tangzai zaw thu tawh tehkakna omlo in, thu piang khempeuh tawh bulhtuah sawmna​​ ahi hi. Ei ma tuahkhak thu leh mimal khatpeuh​​ tunga piang thu pen tulai tak a piangthu tawh​​ kibang linlian lo thei​​ ahih manin​​ thupiang thak khat a pianna a hang taktak kinawlkhin thei hi. Gentehna in, Saptuam khat sungah nupa kikhen khat leh tangval​​ zu ne thei khat a om man in tua saptuam pen piangthak lo hi cih tawh thukhupna bawl na​​ ahi hi. Khat veivei a piang taktak thu leh nate tawh kisai a omsa thute nulmang thei hi.

 

11.  Black or white​​ (A Vom maw a Kaang)

Khiatna/Zatna:           Tel theih ding nam nih bek om in, tua sung pan a deih zawk pen tel ding cihna hi. A taktak in tel theih ding nam tampi om gige hi na pi’n mipi lunglut zawh theihna ding a kizang mahmah khat​​ ahi hi. Gentehna in Saptuam in Mission na sepna mun ah na sum na piak kei leh Pasian na sepna a lunglut lo mi nahi hi​​ cih tawh genna​​ ahi hi. Mission na sepna dingin sum a piak tektek loh hangin neihsa​​ (property)​​ khatpeuh zong pia thei, thu ngetsak thei a hih lam kithei saklo thei hi.​​ “Nang na hih kei leh, na pa hi pel mawh ding hi”​​ cih tawh kibang pian​​ hi.

 

12.  Ad Populum​​ (Min leh vang zatna)

Khiatna / Zatna:         Na khatpeuh or thu khatpeuh pen min thang leh vang nei mahmah ahih manin hoih ding hi, man pen ding hi cihna tawh thu deihkaihna​​ ahi hi. Mi lungsim lakna dingin min thanna leh vang neihna tawh thu gentehna a kizang​​ ahi hi. Huu zaapna​​ (Bandwagon)​​ tawh kinai mahmah hi. Hih thu pen a tam zaw in hoih sa or hih na pen a tam zaw in zang leh mi deih mahmah khat​​ ahih manin​​ a hoih pen ding a san ding hanciamna​​ ahi hi. Gentehna in, van khat pen kikhawng mahmah or mi minthang actor/actress te in zong zang​​ ahih manin​​ a hoih khat hi ding hi cihna tawh thukhupna bawlna​​ ahi hi.

 

13.  Strawman

Khiatna/Zatna:           Thu kigen khat pen a lang khat lamte’n a zawh nop manin, a thu gen mi​​ deihna pan in heikhiat sakin a mau deihna a tunna dingin thu kawng hei sakna​​ ahi hi. Thu gen mi khat deihna pen a hoihlo lam a kawk theihna dingin mi​​ muh theihna dingin thu lianpi suahsak hi. Gentehna in, saptuam sungah mikhat in sum le pai zatna encik in, a kisam lualo te khiap theihna leh sum cilbawl theihna ding lampi a gen laitak pen a lang pang mikhat in sum zatna encik ding cih pen, sia/siama te khasum piak behding a deihlo hi cih tawh thu gen masa mi​​ thugen pan thu kawng heikhiat sak in a ma zawhna dingin kaihkawina​​ ahi hi. Tua dan mah bangin mikhat in i saptuam sungah Music van leina ding sum gelkholh​​ (budget)​​ pen khan kulkei a cih tak ciangin a lang pang khat in saptuam in music van lei ding deihlo hi cih bang dan a kekliat gawpna nam​​ ahi hi.

 

14.   Gambler’s Fallacy​​ (Kikhapna tawh nialna)

Khiatna / zatna:          A beisa hun a thu piang khatpeuh thupi tak a gen in, tua ci pian ngei khin ahih teh, mai lam ah zong tua ci tektek ding hi ci a, panna​​ ahi hi. A piang thu pen a manman a piang thu zong hi tektek lo thei a, a hunzui a​​ (randomly)​​ a piang thu khat peuh hi thei hi. Gentehna in, a mau nupa in tapa thum a kizom in nei uh​​ ahih manin​​ a tulai tak a, a nu paii pen pasal mah hi ding hi, cih tawh thugen na​​ ahi hi. A dang khat ah bawlung team khat in kum thum sung a kizom in a khatna ngah ta uh​​ ahih manin​​ tu kum bel ngah nawnlo hamtang ding uh hi cih tawh a beisa thu piangte bulphuh a mai lam a hong piang dingte gen kholhna khat​​ ahi hi.

 

15.  Genetic or Fallacy of origins​​ (Khanpih thu meilet)

Khiatna/ Zatna:          I pianpih or khankhiat pih thu meilet khat pen a man pen hi cih sanna​​ ahi hi. A thu hoihna leh dikna en nawnlo in a thu kipatna, a phungpi en lo, kantel lo pi a, a man a sanna​​ ahi hi. Gentehna in mi khatpeuh pen a ma pianna nu le pa in biakna saptuam khat sungah nakpi tak in na sawpsiang khin uh​​ ahih manin​​ saptuam dangte pen a ma’ saptuam bangin hoih sa lo, man salo in a ma saptuam bek mah a man pen ding a sanna​​ ahi hi. Ei khankhiatna saptuam pen mi dangte a sangin a hoih pen le a man pen a sanna​​ ahi hi. Gentehna dang khat khat ah ka Siapi pa in pasal te pen citak lo uh hi ci​​ ahih manin​​ pasalte a citak omlo hi ci a sanna​​ ahi hi.

Works Cited:

  • “Online Writing Lab.” Common Writing Assignments: Logical Fallacies – Aims Community College. AIMS Community College, n.d. Web. 27 Mar. 2017.

  • Hollenbeck, Randy. “Recognizing and Avoiding Logical Fallacies.”Recognizing and Avoiding Logical Fallacies. JSOnline.com, 24 Mar. 2011. Web. 27 Mar. 2017.

  • The University of North Carolina at Chapel Hill. “Fallacies.” The Writing Center at UNC-Chapel Hill. UNC-CH, n.d. Web. 27 Mar. 2017.

  • “Academic Guides: Writing a Paper: Avoiding Logical Fallacies.” Avoiding Logical Fallacies – Writing a Paper – Academic Guides at Walden University. Walden University, n.d. Web. 27 Mar. 2017.

  • Internet Encyclopedia of Philosophyhttp://www.iep.utm.edu/fallacy/.

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related