TEDIM THU KIH ZAK NA LAI
MAT KHA 1924
The Tiddim Chim Hills News
Bu 5 Shimna pi 3 |
A SHUNG A OM THU TE
Tedim kam kih zak na lai
Ki zak na thu
Tuidil khua shivuai thu
Kih ngaihshun ding a khi lawm thu
Lai Shiangtho tang thu
TEDIM KAM KIH ZAK NA LAI
A ki pian kum 1919
Kha shim in Khalkha khua a kih bawl hi.
Lai bawl pa------------------------------------Sang Mang Pa
A hu te -----------------------------------------Tun En leh Dam Shuan
Kum khat in a man hamu a hi hi. Khalkha khua Mat 1, 1924
KI ZAK NA THU
Matu a kih ci, kumpi te a uk lo na gam ah mihing te in Mangpa lai tai pa man uh a ma alai a shut uh hi. Tua a hih ciang in Phalam Mangpipa leh gal kap Mangpa khat in gal kap te tawh tua gam ah pai in a khial te dan a tat ding uh hi.
Sang Mang Pa thak in Amelikan khua pan a kihpan hun a tung dek tak ciang in a tawp kik hi. Bang ding in a tawp hiam a kih thei nai kei hi. A hih hang in tu kum sang mang pa thak a kih ngah kei ding hi. Mangpa dang a zong lai ding hi.
Disemba kha leh Zanuazhi kha ah Sang Mangpa in shia te tawh Phalam uk leh Tedim uk shung ah a khual zhin hi. Tedim uk shung ah mihing sawm thum val tui shung ah a phum hi. Khua khempeuh ah mihing te in Pashian thu a ngaihshun zaw hi. A hih hang in Zote leh Thado te in Tapidaw shuak nah ding a lung ngai nai kei hi.
Amasa ah Lenikawt khua ah lai hil sang in khat a om hi. Naupang te in lai shim nuam lo a hih ciang in gun gal Shuangpei khua ah a khin sak hi. A shia pa Vung Za Kham in Tapidaw a shuak zo hi.
Khalkha gam shia Lun in Zanuazhi kha a shi hi. Ama in Khamtung ah a hong kahto zawk kum sawm leh kum li pha hi. A masa pan in Khalkha khua lai hil shia a hi hi. A nung ciang in Zokhua ah lai hil shia a shuak hi. A hih hang in naupang te in lai shim nuam lo a hih ciang in sang in a kih phiat hi. A kih phiat khit ciang in shia Lun in thu hil shia na sem a Zokhua gam ah a vak kawi kawi a thu a hil hi. A hih hang in Tapidaw tam a mu kei hi. Lamtuk khua leh Zokhua shim lo Tapidaw a shuak na khua khat bek a om kei hi. Ni kum ah ama kha shum piak ding a kih cing lo ciang in a khua a ciah hi. A hih hang in khamtung ah na a sem nuam mah mah a hih ciang in Bate in Kazhian te kiang ah kha shum a ngen a tua te a pia uh hi man in ah shia Lun in Zokhua ah a om kik hi. A khua ah a om lai tak in zhi a la hi. A ci nat na in nat tun a hi hi. A sawt veipi a na hi. A hih hang in khat vei a dam kik dek tak hi. A hih hang in a nung ciang in a lung tang shia a a shi hi. A zhi in Khalkha ah tawm kal a khawl lai ding hi. Bang ding hiam ih ci leh ta neu a nei hi.
Amelika gam khang lam ah zhin nakpi a ling a khua neu tampi a kih shia uh hi. Disemba kha leh Zanuazhi kha ah India Menzhi pa pen leh a zhi te in Kawl gam Zangvun khua leh Mandali khua ah zhin uh hi. Zangvun Menzhi pa leh Mandali Menzhi pa te in India Menzhi pa a ding an vak na a bawl uh hi. Mihing te in Menzhi pa a pai na lampi ah a zem sak uh a lung dam na tampi a piang hi. Kawl mi leh a dang pawl te in a ngeina bang in a lam uh a a kih dem uh hi. Menzhi pa in Mandali kumpipa in khempeuh a en a lam dang a sa hi.
Sente a gam ah nawp na a tung dek tak hi. Mihing pawl dang te a sawt veipi a kih do khit ciang in kumpipa in a shuam nuam te a zo gam shung a pha tak pi a uk thei hi. A gal lian pen in Zapan gam ah a tai hi. A hih hang in gam shung ah gim na tampi a om lai hi. Sente gam ah Tapidaw 400,000 pha a om na sang Mang te 10,000 zong a om hi.
Zapan te in a nakpi in a khua leh a in a lam kik uh hi. Tapidaw te upa tanau a hehpih man in ah Zapan te lung a dam uh hi. India mihing te in dangka 20,000 bang a pia uh hi.
Zamini gam shung ah mihing te a kih shuam lai uh hi. Mi kim khat te in kumpi pa a sam kik nuam uh hi, kim khat te in shum hau te a shum a la khit ciang in mi zawng te gam shung a uk sak nuam uh hi, kim khat te in tu lai tak in a uk te a uk sak nuam lai uh hi. A hih hang in tua mi pawl thum te a kih shuam uh lai tak in mi zawng te a zawng sem sem uh hi. Tu kum khua dang mi te in Zamini mi 1,000,000 bang an a vak ding uh hi. Piancit te in Zamini te a hehpih nai lo hi.
Galik gam ah thu tum dang a kih thei lai hi. Mang Kang te gal a kih do lai tak un Galik kumpipa in Zamini te a huh shim hi. Tua a hih ciang in a khua pi te a heh uh a a hawl khia uh hi. Tua ahih ciang in a ta neu kumpi a a kawih sak hi. A hih hang in a gam uk pa tak tak a hi leh venzhilas a kih ci upa khat a hi hi. Gal kih do na a beih ciang in mihing te in a kumpipa a sam kik a Venezhilas a tai khia hi. A nung ciang in Galik te leh Tulki te a kih doh ciang in Galik te a lel uh hi. Mi zawng te a heh mah mah uh a kumpipa leh upa te a mawh sak uh hi. Tua a hih ciang in kumpipa in a tai khia khit ciang in Itali gam a a shi hi. A tai ciang in a tapa lian pen kumpipa kih kawih hi. Tuah ciang in mi zawng te in Venezhilas a deih kik uh hi. Galik te leh Tulki te a kih lem khit uh ciang in a kih lem na ciamteh na lai a at ciang in Venezhilas in Galik kumpipa a sawltak a hi hi. Tu in Galik te in kumpipa thak a deih nawn kei a Venezhilas a sam kik uh hi. A hih hang in amau in tua Venezhilas kumpipa a kawih kei ding hi, Amelikan ngeina bang in a hun a hun in a gam uk pa a laih sak ding uh hi.
Christmas a kih ci, Zhishu shuak ni ah Khuasak khua lasa shiam Tapidaw te in in khat pan in in khat pai uh a la a sa uh hi. Mihing khempeuh te in a lam dang a sa uh hi.
Kumpi te in Mawliak khua pan in Tamu khua leh phai khua dong in motaka lam bawl ding a lung ngai uh hi. Tua lai tak lam to te in lam no a bawl lai tak hi. Tua lam a kih bawl khit ciang in Zangvun khua lam pai lo in mihing te in Kalkata khua ah lei lam a pai thei ding hi. A hih hang in tu in a bawl nah ding ngun a om kei hi. Ni kum ciang in ngun a om leh Gunkhawm khua leh Kawlpikih kal ah motaka lam a bawl ding uh hi.
TUIDIL SHIVUAI THU
Novemba kha 29 leh Disemba kha ni 8 ni shung in Tuidil khua ah shivuai a tung hi. Khua sawm leh khua nih pan in mihing hong pai hi. A hih hang in khua khat ah ni thum bang ni li bang bek a hong pai uh hi. Tua a hih ciang in mi khual tampi a om kei hi, sawm thum leh sagih bek a hi uh hi. Numei sagi leh pasal sawm thum a pha hi. Numei shung pan Lushei nungak nih a hi hi. Tua nungak khat in thu hil shia nu a hi hi. Tua shia nu gamtat na leh a thu gen na a thei leh ka mu uh te ei Tuidil Tapidaw numei te in upna leh Pashian nasep nah ding thei in a mu uh hi. Tua shia nu a gamtat na a pha mah mah hi.
Tua kih khawp na shung pan ei Tuidil te tawh zah leh sawm ka kih khawm uh hi. Tua ka kih khawp shung pan Tapidaw te ka hih ding leh hih lo ding ngeina thu kham na nei uh hi. Tua thu a nuai ah kih at hi:
Tui ki phum zo te in amau deih thu a Nipi ni a pau uh leh kha thum ka shua ding uh hi. Tui phum lo te in kha thum in tui phum nah ding a kih khak ding hi.
Tapidaw leh Tapidaw a kih shik uh a Tapidaw upa te khen deih lo a kumpite khen a deih a om uh leh kum khat ka shua ding uh hi.
Tuidil te upa thum ka tel uh hi. Tua te in Shiam Bawng, Kham Vawng, Sawi Dai a hi uh hi.
Bapi Lian Luah in leng ga tui leh an lum nei kik leng ci ning.
Tui Bual, Bawi Hnial in: Ka zhi tawh kih khen kei ning, a ci uh leh pawlpi shung ah lut kik ding hi.
Sunday School keima thei bang tek in shin ning ci in pha tuam nah ding in shim tek un ci hi hang.
Nipi ni in khua kim nai ah Pashian thu gen a pai a a cia kik lo a a giak uh leh kha thum ka shua ding uh hi.
Kua hi leh tui kih phum khit sa zhu nek leh kha thum ka shua ding uh hi.
Hih bang thu lam giat ka gen uh leh ka tang ko Hual Ngo te in pha tak pi ka zhui uh leh Topa Zheshu a lung dam ding hi. Tu kum 29-11-1923 a ka shivuai thu uh pha tak in hong thei pih un.
Tuidil Tapidaw te in ka Hausa te lak ah ka gim sem sem uh hi. A hih hang in pha tak a Topa Zheshu ka zhui a up na ka nei uh leh Pashian in hong hepi in ka um hi. Shia Lal Bawng
KIH NGAIHSHUN DING A KHI LAWM THU
Mate Lai Shiangtho 6:33 shung ah Zheishu in: Vantung ngam le Pashian thu a masa in na zong un, ci in mihing te kung a a thu a pia hi. Bang hang in Topa Zheshu in hi thu pia zhiam I ci leh mihing te in amate in pumpi a hi zong a nuntak na a hi zong a ki vak na tu an a shil tu puan a pia thei Topa Pashian ngaihshun ngawl a a pum a tak atu han ciam a Pashian mangil thei hi. Mihing khat in a a let ciang in a masa in dangka a dei thei hi.Tua bang mah in mihing ten leitung hauna tu a ngaihshun thei hi. Tang lai ni mihing hausa pa khat a om hi. Tua pa in an tampi a nei hi. Tua ciang in ama in a ngaihshun hi: Ka in shung a ka an leh ka shum teng ta zo ngawl a hi ciang in in lian sa in na tua a dim in ka kawi tu hi, ci in a ngaihshut lai tak in Pashian in hih pau na vantung pan a za hi. Mihing maw maw pa aw, nang in na nei na lam te kuan lua tu zhiam a ci hi. Tua bang ma in leitung hauna a ngaihshun te in Pashian thu a mangil thei hi.
Topa Zheshu in a ci hi: A ek seu thei, nguta in a nguk thei leitung shum na ngaishun heek un. A shia thei ngawl vantung nawp na na ngaishun un la na zong un, a ci ma bang in leitung a dangka hau te in ngam dang a a om ciang in a dang a ngaishut na sang in a dangka a ngaihshut na lian thei zaw hi. Tua a hi ciang in ei in chin tawi na om ngawl in Pashian thu ngaihshun leeng a pha hi.
Topa Zheshu in a ci hi: No in na chin tawi na tam sak heek uh. No I chin tawi hang in na nuntak na a sau na tu vawt thei ngawl na hi u hi. Vacim te in tang heem mim beem nei ngawl a hi hang in ngil kial in lei a khat bek kia ngawl a hi ciang in tua vacim te sang in no mihing in man pha zaw na hi phot uh ciang in chin tawi ngawl in. Pashian thu a masa in na zong le u te a nung ciang in leitung sap nate na nga tu hi, a ci hi. Tua ma bang in Pashian thu a masa a zong te in nawp na a nga tu hi.
Tang lai in Sawlomon kumpipa a ci khat a om hi. Tua pa in a no lai in kumpipa a shuak hi. Tua lai tak in Pashian in: Na dei na bel khat kei mun a hong ngen in a ci hi. Tua ciang in Sawlomon kumpipa in: Kei in na ngam hi za uk tu a om ka hi ciang in cim na le heek na hong pia in, ci in thu a ngen hi. Tua a hi ciang in Pashian in: Nang in na ngal zaw na, leitung hauhna hong ngen ngawl a na ngam shung na uk zaw na tu thu pha son nuam na hi ciang in tua thu kong pia hi. Ka deih bang in na ngaihshun a hih ciang ina a dang leitung hau na zong kong pia hi, a ci hi. Tua a hi ciang in Sawlomon kumpipa in leitung a cim bel a hau bel pa a shua na lai shung a a om hi. Tua in bang hang zhiam na ci uh le Topa Zheshu eima bang in Pashian dei bang a masa ngam ta a hi ciang in a nung ciang in nawp na tampi a nga hi. Tua ma bang in ei mihing te zong Pashian pai na le Pashian thu a masa I zong a I zhui le a nung ciang in Pashian in nawp na tampi hong pia tu hi.
Shia Lian Zam.
LAI SHIANGTHO TANG THU
Zakoh
Kha lui pan a ki beh lap hi.
Zakoh in a zhi te a ta te tawh a pa izet khua ah a ciah hi. A hih hang in a naih ciang in a u Etaw a kihta hi. Bang ding hiam ih ci leh a masa ah Zakoh in Etaw a khem a in luah pa a piang hi. Tua a hih ciang in Zakoh in mihing sawl a: Ka u Etaw kiang ah pai un la ama va hopih un ci in thu a pia hi. Amau va pai uh a Zakoh thu piak bang in a gen uh hi. A ciah uh ciang in: Ka u Etaw in bang ci a gen hiam ci in Zakoh in a dot ciang in: nang dawn ding in hong ding hi, a ci uh hi. Tuah thu a theih ciang in Zakoh a kihta sem sem a kel peuh, tu peuh, bawng peuh kalaok peuh a tampi a mai ah a paisak a: Ka u Etaw na mu uh ciang in hih sa na pia un la: Na shila Zakoh in hih sa ka Topa hong pia hi, ci in na gen un, a ci hi.
Zan ah Zakoh a in kuan te in ama mai ah Zawdan gun a kan uh a Zakoh bek lang khat ah a om hi. Khua vak dong in mihing khat in Zakoh tawh a kih buan hi. A hih hang in tua pa in Zakoh a zo zo lo a hih ciang in a khut in ama khel a tum hi. Zakoh in: Thupha hehpih na na hong piak mahteng in nang kong pai sakkei ding hi, a ci hi. Tuah ciang in vantung mi in: Na min Zakoh a hi hi, a nung ciang in Itazhila na kih ci ding hi. Bang ding hiam na ci leh nang in Pashian tawh na kih dem a na zo zo hi a ci hi. Zhing ciang in Zakoh a khe bai hi. Tua a hih ciang in tu dong mahteng in Itazhila te in kheel sa a ne kei uh hi.
Zhing ciang in Zakoh leh a in kuan te in a pai leu leu uh hi. Etaw a muh ciang in Zakoh a kihta mah mah a ma mai ah a bawk hi. A hih hang in Etaw in Zakoh a nam a thu pha tawh a hohpih hi, a heh na a bei ta hi na hong piak sa ka dei kei hi. Ka hau mah mah hi a ci ciang in Zakoh in nakpi in a sang sak hi. Tua a hih ciang Zakoh in lung dam in a khua a tung kik hi.
Tua a nung ciang in Zakoh a it pen a zhi Zakhila in ta a nei kik hi. A hih hang in ta a suahna hang in Zakhila a shi hi. Tua ta a min Benzamin a phuak hi. Tua a hih ciang in Zakoh in Tapa sawm leh nih a nei hi. Tua sawm leh 1it e a min in: Zhuben, Simon, Levuih, Zhudah, Issachi, Zabulun, Zawtah, Benzamin, Dan, Natali, Gad leh Ashie a hi hi.
Zawtah
Zakoh in a ta te sawm leh nih shung pan in Zawtah a it pen hi. Bang ding hiam ih ci leh a pa a teek zawh ciang in a shua hi. A hih hang in Zawtah a u te in ama a huatsa uh hi. Bang ding hiam ih ci leh Zawtah in mang a mu a a u te kiang ah a mu na thu a gen kik hi. A mang mat na thu khat gen in ah: Ni khat in ei te in lo lai ah buh ka phal uh hi. A hih hang in keima buh lom ding a note buh lom te in keima buh lom mai ah bawk in a bia uh hi, a ci hi. Khat vei: Ka mang mat na shung ah ni leh kha leh Akshi te in keima hong bia uh ka mu hi, a ci hi. A hih hang in a u te a pa te in: Kote in nang ma mai ah ka bia ding uh hiam ci in a tai uh hi. A u te in Zawtah a eeng uh hi.
Khat vei Zakoh ta te in gam lak ah sa a cing uh lai tak in a pa in: na u te an neek ding na pua in, ci in Zawtah kiang ah a gen ciang in a pai khia a a u te kiang ah a tung hi. A hih hang in a tun ma in a u te in ama a mu uh ciang in: Tu in a mang a man shiam pa in hong pai hi. That ni ci in a kih kum uh hi. A hih hang in Zakoh a ta pa a lian pen, Zhubin in: That kei un. Na that uh leh na khial mah mah ding hi. Hih lai tak ah lei hawm khat a om hi. Tua lei hawm shung ah khia ni a ci hi. Bang ding in hih bang in a gen hiam ih ci leh a nung ciang in Zawtah a la khia shim khit ciang in a pa kiang ah a paipih ding hi, ci in a ngaihshun hi. Tua a hih ciang in Zawtah a tun ciang in a u te in a puan shuut uh a puan shil lo in lei hawm shung ah a khia uh hi. Amau in an a neek uh lai tak in Isamial mihing te in Eguthu gam ah shum zhuak ding in lampi ah a pai a mu uh hi. Zhudah a kih ci, Zawtah a u khat in: En un, Eguthu gam ah pai mi a om hi. Zawtah la khia in tua te kiang ah zhuak ni. Tua a hih leh ka pa kiang ah maizhum na ka thuak nawn kei ding hi a cih ciang in a u te a nau te in ama thu a mang uh hi. Tua a hih ciang in amau in Zawtah a la khia uh a Isamial te kiang ah dangka sawm nih in a zhuak uh hi. Tuah ciang in amau in keel no khat go uh a Zawtah a puan a shil shung ah a diah uh a a pa kiang ah ciah in: Ka pa aw, hih puan leh puan ak ka mu uh hi. Na ta Zawtahpuan a hih hiam a hi kei hiam ci in na thei in ka um uh hi, a ci uh ciang ZakSoh in: A hi mah hi. Ka ta Zawtah puan a hi hi. Sahang khat a pet lum hi, ci in nakpi a kap hi. Azhi te a ta te a dah na nem sak uh hi. A hih hang in Zakoh in: Ka ta a shih ciang in lung kham na ka thuak zo kei hi. Ka shi mahteng in ka dah ding hi, a ci hi. -A kih beh lap ding hi.
Laibu Saal / Zomi eLibrary

