TEDIM KAM KI ZA NA LAI
SEPTEMBA KHA 1921
The Chin Hills News
Bu 2 Shim Na Pi 12
A SUNG A OM THU TE
Tedim kam ki za na lai
Kam ki za na
Sanda Shing nung tak na thu.4.
In kim shiang tho na thu
In kim shiang tho na thu
TEDIM KAM KI ZA NA LAI
A ki piang na kum 1919
Khalkha khua kha shim in a bawl hi.
Lai bawl pa ------ Sang Mang Pa
A hu te ------ Tun En, Dam Shuan
Kum khat a man hamu a hihi.
Khalkha khua ------ September kha 1, 1921.
KAM KI ZA NA
Tedim khua a gal kap mang pa thak a tung hi. Ama in sang mang pa in shung a awm hi. Thang Thang khua Shia Cia a ji in a ci a na ma ma hi. Ama in an a du ke hi. A ta a hi le a pha tak pi a dam hi.
Kham Tung a mun a tuam a ju(zusa) tampi a piang hi. Khalkha uk shung a ju in lo a ne tawntung hi. Shia Lal Bawng in: Li li lam a tu kum an a haksa ding hi. Ju in an a ne khin hi, a ci hi.
Kumpi nu a shuam te kim khat in Kham Tung a cia to u hi. Tu in amau in Tedim khua a awm u hi. Kawl gam a Kham Tung hau sa te tawm bek a awm lai hi.
Tu kum Amelikan gam pan in sang mang te a to pa ni taw a ji te taw Kawl gam a hong pai ding u hi. Kham Tung a hong pai le ka awi ma ma hi, ci in a gen hi. A hi hang in amau in: Tu kum ka pai na ding ka man ke hi. Tu nung ciang in Kawl a kong pai le Kham Tung a ka pai tak tak ding u hi, a ci hi.
Ning kum a mi vawm te khua a Gandi min ne pa khat in hong piang a: Ete in kumpinu taw ki tuak ke le kum khat khit ciang in amaute in a khua a cia ding a ete in I khua I uk ding hi, ci in mi tampi a kem hi. Mihing tampi in amau na sep a tawp hang in a tawp lo te in a tam zaw hi. Tu kum tawn tung in Gandi in a pai kawi kawi a: na sem ke in, ne sem ke in ci in mihing te a gen hi. Mete gam lang khat a Asam gama mi vawm tampi te in niang lo na a sem u hi. Amau te in Gandi thu a um a na sep a tawp pai u hi. Gandi a thu jui te in: Na na tawp le khua tung na ding in ngun kong pia ding hi, a ci hang in a pia nawn ke hi. Tua a hi ciang in niang lo na sep te in gim na tampi a thuak u hi. A sawt ve khit ciang in mi dang te in man a he pi u a amau te in a khua a tung u hi. A hi hang in a khua lam a he pi a ne ke hi, a khuapi te in a mau a hu nuam ke hi. Khua kim khat a niang lo na sep te in a tum nuam ciang in khua pi ten a kham u hi. Tua a hi ciang in amau te in bang ci bawl ding hiam kuama a the ke hi.
Khat ve a sang mang pa in Hong Nai khua a awm lai tak in Shia Tun En kiang tang val khat in Pashian na sem ding in ka hu nuam hi a ci hi. Tun En in: Tua bang in Topa a de le Khup Thang na hu in, a ci hi. Sang Mang pa in: Pashian na sem nuam na hi hiam ci in Khup Thang a dawt ciang in, ka sem nuam hi, a ci hi. Tua a hi ciang in tua kum in lai a shin the ke a hi ciang in TawngPi La khua lai hil shia a shuak hi. Tua Tawng PiLa te in Khup Thang a de ma ma a a tawp ciang in a da the hi. Tu nung ciang in Khup Thang in Khalkha khua a pai a kum khat lai a shin hi. A lai shin pi te in ama a de ma hi. Tu kum a ma in lai a shin kik hi. Nishim in Sang Mang Pa Tedim lai at ding in a hu hi. Ni khat a a ma in nat tun a ve hang in a gim ke hi. Jing ciang in a na sem hi. Amau in za to in a pai ciang in a shi dek tak hi. A hi hang in za to in a tun ciang in a nuam zaw hi. Zan a pha tak pi a it a jing ciang in a nuam zaw hi. A hi hang in ni tak lam na tung a ve kik a gim ma ma hi. Zan a a hai tak tak hi. Ni pi ni zing ciang khat ve a shi dek tak hang in za to babu in pha tak pi a bawl hi. A bawl khit ciang in a tawm a nuam zaw hi. A hi hang in nai khat khit ciang in a shi hi. Ni tak lam in le shung a phum u hi. Khup Thang ding mi khat in Pashian na sem ding in thu na ngen un.
Kum 1917 kum a Khalkha uk sung Mang Nu khua a mi pa khat in gal kap te khat a kap lum khit ciang a tai mang hi. A ki do zawk tu in kum li a pha hi. tua kum li shung a kum pi nu hi ta le hau sa pa hi ta le tua a a zawng kawi kawi a mu jo ke hi. A ma in gam lak a tai hiam, gam dang a tai hiam a the ke hi. A hi hang in Jun kha in a ki mu kik hi. A hi hang in ama in a khua pi te in a cip in te ci in hau sate a um maw hi. Tu in a zong man ding mihing a pai hang in khua pi te in im kik a a man jo ke hi.
Amelikan gam taw ki nai Zameka a ki ci gam a awm mi khat thu juau a hil hi. A ma in: van le le a ki shia ding nai ta hi, ci in a gen a: Ke thu hong um un, mi tampi a zawl hi. Mi tampi in zong um a tua pa thu a jui hi. Ama in thu jui te tung a shum a ne hi. Tua khit ciang in a ma in: Jing sang in kema Jeshu tung a ka to ma bang in ka ka-to ding hi a ci hi. Ama in puan pak shil a a thu jui te tul nga bang mual tung ama taw a ki khawm u hi. A ci ding ni hun a I khum hi.
Ka-to the ke a a jing ciang a tai ciang a nung jui te’n ngak hang in a in a ka to the ke hi. Tua khit ciang in shum ne sa khempeu a ne khin a tu in a zawng ma ma u hi. Kumpi nu in thu juau hil pa a man a thong shung khum hi.
Zamini gam a khua khat kiang a mual sang khat a awm hi. Tua mual shung a kham, ngun, shum tampi a awm hi, ci in a pu te a pa te a gen the hi. Tu ma in mihing te in tua thu a um ke hi. A hi hang in tu kum mihing khat in mang a ne hi. A mang shung a tua mual shung a awm mi te taw a ki ho hi. Cik ciang in hong kha ding na hi u hiam, a ci hi. Thum ve a mang a a khua pi te kiang a a gen le a mau in tua mual a a ki khawm a mual to u hi. Tua tham lo in gam la pan in mihing te in me leng taw a hong pai u hi. Mi kim khat te in kham le ngun a nakpi a ngai shun a hi ciang in ke’n ka mu jo hi, ci in mi dang kiang a gen the hi.
_________________________
SANDA SHING NUNG TAK NA THU 4.
Sanda Shing in a pa in a pai khia a Ludiana khua a Amelican sang mang te kiang a tung hi. Tua sang mang te in a ma a ngai u a he pi na taw a kem u hi. A ma in Pashian thu a shin the na ding in Tapidaw lai shin na sang in a kawi hi. A mah in mi nam lian a hi ciang in a nam min a shiat lo na ding in a sang nau pang te taw an a ne khawm ke hi. Sanda Shing in Tapidaw a shuah khit ciang in Pashian thu up te khat ve bek khial na bawl thei lo hi, ci in a lung ngai hi. Tua a hi ciang in a lawm Tapidaw dang te in a neu kha a mawh na a mu khak ciang in a lung a kia a pa in a cia kik hi.
A pa in a tun ciang in a nu le a pa in na nuam ma ma u hi. bang ding hiam I ci le Tapidaw shuak a tawp ding e nge na hong jui kik ding hi, ci in a um maw u hi. A hi zong in Sanda Shing in tawp gen lo in a up na khang sem sem hi. Tua ciang in a nu le a pa in a ta pa lung shim a the u ciang in dai pua ui an piak na in an a pia u hi. Sanda Shing in in tual a zan a lum hi.
Sanda Shing a gen na in: Ka nu le ka pa in hong ngai lai tak in nuam ki sa in ka kap hi. A hi hang in hong bawl shiat kik u ciang in ka da na a ki gen the ke hi. Ka lung Shim in dai na a mu hang in ka pum in dai na mu nai lo hi. Tua da na ka thuak a ki pat na a hi le a tawp na lam ciang in bang za in da na ka thuak ding hiam, a ci hi.
Ama gam uk pa in Sanda Shing thu a zak ciang in sam a a u pa vai hawm te lak a kawi a: Bang ding a Pashian thu um na hiam? ci a dawt a hi nau pang no in lau lo in lung pil na taw shiang tak a gen a hi ciang in u pa vai hawm ten lam dang a sa u hi. Ama lung shim shung a a lau a ki dawk sak lo in a lau lo bang in a awm hi. Gam uk pa in Sanda Shing a sel la ciang in: Sa hang lung shim taw ki bang a ne pa aw, bang ding in ngia shuak na hi hiam. Nang in na Tapidaw shuak tawp le cin na sep za a lian bel kong pia ding hi, a ci hi. A hi hang in Sanda Shing in hi le tung nawp sak na min let na a de ke hi.
Sanda Shing in Shik mi a hi ciang in cik ma hun in a sam a met na ding u nge na a awm ke hi. Tua a hi a ama in a cia ciang in a sam a met ciang in a nge na man tak a pai jo a hi lam a ki the sak hi. Tua khit ciang in Sanda Shing a pa in a sam a a it man taw a he na taw thu a gen hi. Nang in a na lung hong khau sem sem ciang in na nu na pa na u na nau thu mang ding sa in ka nuam u hi. A hi zong in tu a na sam na met in I nge na a man tak a pai khia na hi lam a ki the sak ta hi. Tu in na nu hi ta le na pa hi le un na in kuan pi te in: Ka ta hi ka sang gam hi, ci in kong lung ngai nawn ke ding hi. Nang taw kam a ki kum nawn ke ding hi. Kema ta na hi lam a tu in kong mang ngil ding hi. Na tung a om shum khempeu shut khia in na puan za khat bek taw jing sang tung pai khia in. A dang hong kem ding kua ma awm ke le na biak na Topa in a hong kem ding hiam ko ka the nuam hi, a ci hi.
Jing sang khua vak tung in a nu te a pa te in a puan te a shum te a vek pi in a la khia u a Sanda Shing in puan khat bek taw gam lak a pai khia hi. Ama in sawt ve pi lawm ne lo in a awm hi. Tu in zong a pa in pan a pai khia a awm na ding a mu ke hi. Van nuai le tung khempeu a ka lawm a hi, kua ma a ci the ke hi. Ama in kuan pi ten a gal a shuak hi. Ama in gam pa lak a tai khit ciang in: Bang ci gam ta ding hiam, ci in ngai shun a Pashian kiang a thu a ngen hi. Tua bang a ngai shut lai tak in Davui gel sa Lai Shiang Tho a phawk a: Topa in ka tu cing pa a hi man in a bang ma ka de ke hi, ci in a ngai shun ciang in a lung nuam zaw hi.
Tua ciang in Sanda Shing in Lopa Khua a pai hi. Tua khua a sang shia khat taw Tawpidaw te taw a awm a amau kiang a Sanda Shing in a tung hi. Tapidaw te in Sanda Shing a ngai u a a ki bawl shiat na khempeu a the u ciang in kha shiat huai a sa hi. Tua khua a sau ve a awm nai lo in Sanda Shing in tha khat ma ci na a gim ma ma hi. Tapidaw ten lau uh a za to mang pa a sam a en sak hi. Za to mang pa in: Dam sak jo ning, ci a ki muang jo ke a shi na za mihing khat a pia hi, a ci hi. Sanda Shing in a pa in a pai khia ma in a nu le a pa in tua shi na za ama an taw a hel sak hi, ci in a nuung ciang in a the hi. Sanda Shing in sang in shung a shi ding Tapidaw ten a lau u hi. Bang ding hiam I ci le; Tapidaw te in Sanda Shing a that hi ci in Lawki ten a gen the u hi. Za to mang pa in: Hi mi pa in a kam a shi hong pai le shi ding hi, a ci in a cia san hi. A cia khit ciang in Sanda Shing kam shung a shi tampi pu shuak a pai khia a: a shi ding hi, Tapidaw ten a ci hi. A hi hang in tua khit ciang in a shi shuak a tawp a tha khat in a dam kik hi. Tapidaw te in hi thu a mu ciang un lam dang sa u a lung dam ma ma hi.
Tua khit ciamg in Sanda Shing in masa a lai shim sang mang pa kiang Ludiana khua a pai kik hi. A tun ciang in sang nau pang te in a it ma ma u a ki ho pi the u hi. Tua lai tak in ama in lai a shin lai tak in a nu te a pa te a lung shim ki khel a sang mang pa kiang a: Ka ta pa ka la kik ding hi, ci in a ngen hi. Sang mang pa in Sanda Shing a pia ke a hi ciang in a nu te a pa te he u a khua shung mi gi lo te cial in: Na in shuang taw shing taw kong sat gawp ding hi a ci hi. Tua bang in mi gi lo te in a ki thawi lai tak in pawlik ten tua gi lo te a man u hi.
A pa in a tek zawk ciang in: Ka tapa khat ve ka mu nuam hi, a ci hi. A tapa in sang in tual a tu a a pa ciang khut khun a lampi hong pai a mu ciang in a kha shiat huai a sa hi. A pa in da na a tampi awm a hi man in a mel dang pha ma ma hi a gawng ki sa in a mit a thuk ma ma hi.
A pa taw tu khawm in thu ki kup u le a pa in Sanda Shing a neu lai a a lai shim na thu taw, a nu in a it na taw, a ki mawl na khempeu taw a gen le Sanda Shing in a kap ma ma hi. Ama pa thu a mang ding a ki tawi dek tak lai tak in Jeshu thu a ngai shun hi. A ngai shut na thu in Ke sang in a nu te a pa te a it zaw mi te in ke nung hong jui ding a ki tuak ke hi. Shing lam te tawi a ka ma nung hong jui lo mihing te in ke taw ka ki mak ke hi a hi hi. Tua thu te a ngai shut ciang in Sanda Shing in: Nu aw pa aw Topa Jeshu a ding note kong naw shia ding hi, a ngai shun hi. Pa aw na thu ci ma a hi hi, da na taw na ki dim hi. A hi zong in Jeshu ken naw shia nu shia the ke hi. Hi Le tung ka nung tak lai tak a Jeshu bek ka muang ding hi a ci khit ciang in a pa in da ma ma a khua a cia hi.
Sanda Shing in a pa taw a ki khen na thu in gim na a thuak a lian pen a hi hi. Tua thu I ngai shun le ama in Pashian it na bang tan ve pi a lian I the ding hi. Ama in Tapidaw a shuak khit ciang in da na ka na gim na tawl na bek a thuak hi. A hi hang in Pashian it na in a khang sem sem hi. A ki tui phum khit ciang in Sanda Shing in: Ka lung dam huai ma ma a mi dang te tung a Pashian thu ke gen nuam hi, a ci hi. A be lap lai ding hi.
___________________________________
IN KIM SHIANG THO NA THU
In shung pan a ki pai khia ding a ki lawm a shiang tho lo te in a nin te in nga tang le nga hawng taw pai ding a ki lawm na te in cik ma hun in in taw ki nai in pai hawi lo hi. Tua nin te in a gam la pi a tha khat a pai pi jo ke le shin jo ding le bel kawi le hang a hawi ding hi. Shun a pai huai na te in tua bel shung a kawi in jing sang khua vak ciang in a gam la pi a pai the hi. A dang khua pi tu in in na pai pi na ding leng a awm hi. Leng a awm lo na khua a in taw a ki gam la mun khat to a pai huai hawi hi. Nin na I pai na phual gam la le a gam la ma ma bang in gim na in zong a tawm tuam hi. A hi hang in mi tampi in in taw ki nai a le to in nin bua le a nam shia sak the hi. Hi bang in I in nai a le to a ki kawi in I pai nawp khempeu pua in in taw a ki gam la shim pai na ding gim na I thuak lo man a hi hi. Hi bang in mi tampi in a hawi lo a gim te in a nam khang ngit nget a hi ciang in a bawl shiat na a the ke u hi.
I bawl the le an huan tui te in le shung a um jo lo na ding I bawl ding hi. Bang hang hiam I ci le tua tui te in hi a nin sak the hang a hi hi. Ek pan hong pu shuak a gim in a mang na ding in a vai khat a awm hi. Puan shil nik te in tui a tawp the ma bang in mi hing khempeu a gu taw a ki bang in tui te in le a keu tawm kha hong ngo le a sawt lo in a nam a mang ding hi.
A dang khua a lo kho mi te in lo a shun ding in ek le a zang ke hi. A hi hang in tua ek te in I in nai kawi ding in tua sang in a shiang tho ke zaw hi. Bang hang hiam I ci le ek pan a khu a gim gi lo la shun ding a ki mang le le in a shiang tho sak a tua le a piang a ga a vui te in zong a hawi na ding thu a awm hi.
In pan a ki pai na te lak a a keu te in me in ki hal the hi. Vut in lo lai a shun ding a hawi tham lo in a kawi lo a gim te in le ma bang in a tawp the hi. I bawl jo le in in te in a dang in taw ki nai in lam hawi lo hi. In kim a zong a ki hun khawp ni lim I nga na ding in shing kung I shuan ding hi. A hi hang in hui hong tung jo lo na ding I tam shuan ke ding hi. In nai a zong lo pa te in awm sak huai lo hi. Shing kung pan a hong khia a te te in mun phiat in I khawl kawi khit ciang in gam la khawp a le shung pai huai hi. A hi ke le zong me a khul leng a hawi ding hi.
In lawi, bawng, sa kawl, kel, shia, vawk khawi hawi ke hi. Tua gan hing te in a nak shuk a nak to ciang in hui a nin sak tham lo in a ek in zong hui a nin sak hi. Tua gan hing te taw a ki nai a I kawi le a nin khempeu in a kipel lo in I pai hi. Le ken na a tui a luang the hi. Le kua na a gua ju lam ciang in tui vung a tua phual khempeu kawt khin hi. Tua tui vun na bawl a tho vai in tui tha a ni sagi le ni sawm hun bang ciang in a tui keu a tho vai a hong piang ciang in tho vai a tam sem sem hi. Tua bang a hi le a hawi ke hi. Bang hang hiam I ci le tua tho vai in na tun na a ve ci na te khat a pet khit ciang in ci dam te khat va pet kik le ama in na tun ci nat na a ve the hi. Tua a hi ciang in tho vai a tam sem sem lo na ding in a I bawl jo za za in a kidal na ding bawl huai hi.Tui van na le niam shung in le vuk leng hawi ding hi. Gua hong ju ciang in tu a a vun the lo na ding in a hawk lam bawl huai hi. Tua hawk lam in zong sawt ve ki hal le in pua ding hi.
Buan cim te, gual te in ci nat na a ki pat sak na pen a hi hi. Bang hang hiam I ci le na nat na a pua tho vai te in tua phual pan a hong piang sak na le khawi na in tua buan cim le bawl te a mang sak the hi. Tua bang a ki bawl jo lo gam a tua buan le in ki kal shing a zawm in shuan le hawi hi. Tua bang in bawl leng tua tho vai te hong pet lo na ding hong hu jo ding hi.
Laibu Saal / Zomi eLibrary

