TEDIM KAM KI ZA NA LAI
JULAI KHA 1921
The Chin Hills News
Bu 2 Shim Na Pi 10
A SHUNG A OM THU TE
Tedim kam ki za na lai
Kam ki za na
Sanda Shing nuntak na thu
Kam in ki gen jo lo
TEDIM KAM KI ZA NA LAI
A piang kum in 1919.
Khalkha Khua a kha shim in a bawl hi.
Lai bawl pa ------ Shang Mang pa
A hu te ------ Dam Shuan, Tun En.
Kum khat in a man hamu a hi hi.
Khalkha ------ Julai kha ni 1, 1921.
_______________________________
KAM KI ZA NA
Me kha a Thang Thang Shia in ta pa a ne hi. A hi hang in a ji in a ci a na pha hi.
Phalam khua Dangka Mang Pa a ji in Me kha ta pa a ne hi. Tua mang pa in ning kum a Tedim khua na a sem hi.
Vial Nang in a tung jo hi. Ama in kum ni Mesowpotenia gam a me leng na a sem hi. Tu kum in a ma in Lai Shiang Tho sang in a lai a shin man ke hi. A hi hang in Tawn Zang khua a awm nau pang no le nu me no lai a hil ding hi.
Khalkha Mang Pa in a ci a na a hi ciang in kha khat shung a Zangvun khua a pai shuk ding hi. Ama a ji te a ta te in Khalkha Khua a awm lai ding u hi.
Phalam Shia San Tun in ni kum a a khua a cia hi. Kham Tung a pai kik hung a tung ciang in a ci a na pha ma ma hi. Ama in kha li kha nga bang in a ci a na hi. A hi hang in Jun kha a be ciang in Phalam khua a tung kik hi. Ama in a khua a awm lai tak in Phalam khua a ma in a a ki bawl kik hi.
Khalkha uk shung a tu kum khua kim khat a an a awm ke hi. Mi tha hat te in Kawl Gam pai a an a zong the hi. Mi dang te in ban la bul le lo pa kung a ne u hi. Khalkha Shia te in tua khua te Pashian thu hil ding in a pai ciang in tua mihing te a he pi huai u hi. Amau te in an a zong tawn tung a hi ciang in lo kho man lo a huan bek a kho u hi. Tua a hi ciang in an a zawng kik ding hi.
Gan nat na in Kham Tung a tung jo hi. Me kha a Phalam uk shung a shuak hi. Lumbang khua, khua Klau khua le a dang khua shial le vawk tampi a shi u hi. Khuapi te in a shial a shi ma in go a, a sa a ne u hi. A hi hang in Phalam Hau Sa Pa in a kham a ama mihing te in sa a ne the ke hi.
Tu kum a kipan Kham Tung a mang te in Kumpinu kiang a ak le ak tui a tawm sem sem vai khak the ke hi. Bang hang in hi thu in Kumpinu in a pia hiam, mihing ten a the ke hi. Tua a hi ciang in Khalkha gam a mi kim khat in: Kumpinu a mat sa mang kang a shuam nuam te in Kawl gam thong shung a awm lai tak in Zangvun khua pi pai u Menji pa kiang a Kham Tung mihing a bawl shiat a thuak na, amau gim na thu ama kiang a gen u hi. Tua a hi ciang in Menji pa in Kham Tung mihing te a he pi hi, ci in a gen u hi. Tua thu a za u le na ngai ke un. Bang hang hiam na ci u le hi thu in a man ke hi. Thong shung a awm te in Thong shung a awm tawn tung u hi. Kim Khat te in a cia jo hi. Kim khat in a cia lai tak. Kim khat in Kawl Gam a awm lai hi. Kumpi nu in Kham Tung mihing te a he pi man in a ak le ak tui a vai khak nuam ke hi.
Tu kum a Shian Gam a Cen Tung khua shung a ni khat gial a kia hi. Pak kung le an kung a shia gawp hi. Mihing khempeu a lau ma ma hi. Kum sawm li lak pan tua bang in khat ve bek gial hong kia ke hi, a ci u hi.
Me kha a Kawl Gam a me leng na sem mihing te in tha man tam zaw a ngen u hi. Aman to te in a pia nuam ke ciang in amau te in na sem a tawp u hi. Mi a tawm bek na sem lai tak hi. Tua ahi ciang in me leng tawm bek a pai the hi. Hi thu in Mang Kang nge na a hi hi. Na sem te in tha man tam a nget ciang in a to te in a pia nuam ke u le tha khat in a tawp pai hi. Amau to te in amau nget na a pia mateng in a sem kik nawn ke u hi.
Sen te gam a jin nakpi a ling hi. Min tampi a cim hi. Khua a hi zong in in a hi zong in tampi a ki shia hi. Mihing 150,000 bang a shi u hi. Le a ki hawm a tui sa tampi a luang khia hi.
Mi Kang te gam a Kumpinu a hu nuam lo te tam a awm lai hi. Lai shin a tawp te tampi lai a shin kik hang in a shin lo mi tampi a awm hi. Mihing khat in: A hu nuam te in a tam sem sem hi, a ci hi. Mi dang in, a tawm sem sem hi, a ci hi. Tua a hi ciang in thu man the ding a haksa hi. Kalkata lam sang a Kumpinu na sem mite tampi a tawp a hi ciang lai khak na ding haksa hi. Amau thu hil te in: Kumpinu te shuam ke un, a ci u hang in khat veve mi gi lo te in Mang te a sat nuam u hi.
Mang Kang te in gal a ki do lai tak in Zamini gal kap te in Piancit gama a khua 3256 le in 194,000 a shia sak u hi. Amau te in a ki lem khit ciang in Piancit te in meng meng in a khua le aa in a sa kik u hi. Tu in khua 3216 le in 280,000 a sa kik jo u hi. A hi hang in a sa kik na in buk taw ki bang hi. Angalik le Piancit mang te in Zamini liau na thu a pia ciang in: Ko ka liou jo ke u hi. a ci u hi. Tua a hi ciang in Piancit le Angalik gal kap te in Zamini khuapi a la hi.
A hi hang in Zaminite in shum a liou nawn ke u hi. Tua a hi ciang in Me kha ni sawm le ni thum ni a: Ka liou ding hi, ci in na ki ciam ke u le note khuapi ka shim lai ding hi, a ci u hi. Zamini te in: Ka liou jo ke ding hi, a ci u hang in Me kha ni sawm le ni khat ni a: Ka liou ding hi, ci in a ki ciam u hi.
Epi kha shung a Cin Lang le kema in thang kai sang a thu hil in ka pai u hi. Thu ka hil na khua khempeu in khuapi te thu phatak pi a ngai the u hi. Thu ngai a lam dang in khua ni bang khua thum bang a awm hi. Khuang Kan khua hau sa pa te a khua pi te in: Ning kum ciang in nong pai le Pashian thu ka jui ding hi, a ci u hi.
Khum Nuai khua a thu ka hil zawk ciang in thang val te kim khat ko kiang a hong pai a: Pashian thu ka jui nuam hi, a ci u hi. Khua dang khua a thu ka hil khit ciang pa sal khat in hong pai a: Pashian thu a pha hi, ka jui nuam u hi, a ci hi.
Tua mite in Topa Pashian thu a ngai shun tawn tung a a man tak pi a jui the na-ding in a Topa Pashian kiang a thu na ngen u ciang in tua mihing te a-ding thu na ngen sak in.
Shia Po Ku.
______________________________________
SANDA SHING NUNG TAK NA THU.2.
Tua lai tak in ama thu up na in ama lung an du na le tui du na a kham jo ke in, Sanda Shing in a the hi. Ama lung a dam sak lo a lung mang sak hi. Lung an pha a nui jo lo lai tak in vai mim kuak le be shi a nek bang a sa hi. A hi hang in hi ngai shut na in a lam dang a hi ke hi. Thu man a zong te khempeu in tua bang ma in lung mang na a thuak u hi. Lawki nge na in le tung khempeu he na a dim sak hi.
Sanda Shing in thawi na, sa go na, Hindu nge na khempeu a tel tak pi a jui hang in lung khau na lung da na in zong a khang hi. Ama in: Hi hun in ka nung tak na shung pan haksa pen hun a hi hi. Kema thu up na in ka lung hong dam sak jo ke hi. A hi hang in Pashian thu nakpi in ka huat hi. Ni khat a ke he ma ma a hi ciang in lung dam na mu nading in Pashian bia na lai bu me in ka kang hi. Khat ve Sang Mang Pa a pum hong lia ciang in ki huai na a shiang tho sak nading in nai khat tui ka shil hi. A hi hang in ka lung shung ka shin shung a da na ka na, a awm za tam thu in ka gen jo ke hi. A shi sa mihing bang in ka hi hi. Hindu te nge na in gup na hong pia jo ke hi. Pashian Lai Shiang Tho ka shim nuam ke hi. Kema in kema taw ka ki do hi. Ka nu a hi hang in Hindu thu cil te a hi zong in hong hu jo ke hi. Amau in thu hong hil a Hindu lai shiang tho hong hil hang in hai na thu ka sa hi. An, lung an bek ka de hang in hong pia ke u hi. Zan shim in mi dang ten a imu lai tak in kema ka tho a lung dam na ka zong hi. Lung dam na mu na ding in Hindu lai shiang tho a tampi ka shim hi. A hi hang in tua lai in a mawk na a hi hi.
Tua bang in a tawn tung ka awm jo ke hi. Hi gim na hi da na a be ke le kema ka ki that ding hi, ka ci hi. a ci hi. Tua bang in ka ki ciam hi. Bang bang in ka ki that ding hiam ka ki ciam hi. Jing tung na nai thum ka tho a nai nga a pha ma in lung nuam na ka mu ke le me leng nuai a ka ki that ding hi, ka ci hi. Tua lai tak in: Pashian kiang a thu ngen in. Ama kiang a na de na na ngen in ci in aw no khat ka the hi. Tua thu ka ngai ciang in le tung a ka bawk a nai khat dek tak kap na taw thu ka ngen hi. Tua ciang in ka tho a lung dam na tawm ka nga hi. Ka lung mang na thu Jeshu kiang a ka gen a dai na tawm ka mu hi. Tua thu ka lung ngai lai tak in ka lup na de shung a a ki tang a khut a lam mihing pa khat ka mu hi. Hi mi pa tha khat ka the hi. A ma khut le khe in shik taw a shun a ling taw a ki gan lu khu a khu hi. Tapidaw te lai bu shung a Jeshu a mi lim ka mu jo hi. Hi mi pa in it na taw hong en a: Bang tan ve hong nial ding na hi hiam. Bang tan vei hong bawl shia ding na hi hiam, ci in hong gen hi. Tua thu ka zak ciang in ama bia na ding in ka bawk a kema maw na ka pu lak hi. ka tho kik ciang in ka lung in lung dam na taw a dim hi. Jeshu ka mu nawn ke hi. mang mat na a mang jo hang in ka de pen, Jeshu ka mu jo hi. Shiang in shung a lai ka shin lai tak in:
A gim a van gik pi a pua te in ka kiang a hong pai un le kema in tawl dam na ka pia ding hi. Pashian in ama tapa a um mi khempeu in hing na tawn tung nga na ding in a tapa khat bek a pia na ding in le tung mi hing te a it hi. Ka shim jo hang in ka ngai ke a ka mu da hi. Tu in hi thu ka phawk kik a ka lung hong dam sak hi. Tu in ka da na ka gim na ka lung mang na a be hi. ka lung dam na ka sel jo hiam, ka sel jo kei hi. Ka pa kiang a ka pai a: Jeshu ka mu jo hi, ci in ka gen hi.
Ama in: Ka ta, bang gen na hi hiam. Na hai jo hiam. Tu ma in ni sagi bang in nang ma in Lai Shiang Tho me taw na hal a le tung a ki at Jeshu a min na shik gawp hi. Tu in: Khaji ka mu jo na gen hi. Hi thu in bang thu a hi hiam, a hong ci hi. Kema in: Khaji ka mu a ama nung jui ka hi hi, ka ci kik hi.
Ka pa in jong a he ma ma a: nau pang hai aw, tua bang gen ke’n. Na gen na thu na ngai shun in. Ete pa in a thu tel tak pi na up na ding in na nu a na sep na a mang jo in ka um ke hi. Khat ve ka in a haw thu hil pa in: Tua thang val in tu nung ciang ci a lian pi a sem ke le a hai ding hi, ci a gen na thu in tu in a tung jo hiam, Ama thu masa a tung na ding in ko ka muang u hi. A hi hang in mi lian na shuak ke ding hi, mi hai na shuak ding in ka um hi. Nang ma in kema kiang a na hai na na lak jo hi. A hi hang in nang a hi zong in na in kuan pi te a hi zong in jum na a thuak lo nading in mi dang te kiang a na hai na na lak lo nang na ki kem in. Hindu lai shiang tho a pha tak pi shim in la ngai shun in. Tua bang na gam ta Jeshu thu in mawk na thu a hi in man tak pi na the ding hi. Nang in na ham nai ke hi. Thu up na thu na khen jo ke hi. Thu hil pa na de hi. Ta in a nu te a pa te sang in a pil ke hi. Na pu te na pa te nge na na naw shia jo ke hi. Ka pu te ka pa te sang in ka pil zaw, amau a gam ta bang in ka gam ta ke ding hi, amau thu up na kema ka um ke ding hi, ci in na ngai shun le mi hai na hi ding hi. Ka it ka ta pa aw, nangma in na in kuan pi te muang na na hi hi. Ka in shung khua vak na hi hi. Tapidaw ka hi a, na gen le bang mai jum na ka thuak ding hiam na ngai shun in. Komau muang na a mang thang ding hi. Tapidaw na shuak le komau in a shiang tho na ding nangma kong hawl khia ding hi. Ema pawl te kiang a nui san na ka thuak ding u hi. Tu nung ciang a piang ding thu na ngai shun in. Nangma in khua hau sa pa tan a hi hi. Shik kumpi te in min thang na na sep na a hong pia ding hi. Nangma in u pa vai hawm pen na shuak the hi. Shum a hi hang in, lo a hi hang in, min thang na tampi na nga the hi. Tua a hi ciang in tu ni na gen na thu in mi hai gen na a hi hi. Nang ma in thu man tak pi na gen in ka um ke hi. Bang ding hiam na ci le nangma in pil na a ne thang val na hi hi. Nangma in Tapidaw na shuak lo na ding in Pashian in thu pia ta hen. Pai in la hi thu ngai shun ke in, ci in a pa in thu a hil hi.
A pa in tua thu a gen ciang in a ta pa ngai shut pha ke lung shung a hawl khia jo in a um hi. A hi hang in ama in ngai shung khial in a sawt lo in a the hi. A ki be lap lai ding hi.
______________________________
KAM IN KI GEN JO LO
More Than Tongue can Tell
Jeshu in ke hong it man a, Shing lam te tung shi na thuak ta,
a shi luang kha shiang maw phel na, kam in ki gen jo lo
Sa Kik: Topa hong it na hong ngai na, kam in ki gen khia jo ngei lo,
Jeshu in kema hong it na, kam in ki gen jo lo.
Kema ka hing na ding in a gim na da na ama’n thuak jo,
na shi in de na pha bel na, kam in ki gen jo lo.
To kawm pi ama shuam Topa, Topa tung a nawp na a pha,
na shi in dai na pha bel na Kam in ki gen jo lo
Topa kiang lung dam na pha hi. lau na awm lo nawp na pha pi
lawp a lam dang ki cing hi, kam in ki gen jo lo
Laibu Saal / Zomi eLibrary
